Do─čan ├ľzg├╝den / Mustafa┬áSuphi cinayetinden Afrin’e Moskova muammas─▒…

Bizim ku┼čak Ankara’ya y├Ânelik “realpolitik” manevralar─▒na 12 Mart ve 12 Eyl├╝l darbelerinden sonraki y─▒llarda da tan─▒k olmu┼čtu

Art─▒ger├žek, 25 Ocak 2018

28-29 Ocak T├╝rk Devleti’nin hesaba s─▒─čmaz siyasal cinayetlerinden ilkinin 97. y─▒ld├Ân├╝m├╝ÔÇŽ 1921’in o g├╝nlerinde┬áT├╝rkiye Kom├╝nist Partisi┬ákurucusu Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒ Karadeniz k─▒y─▒lar─▒nda al├žak├ža katledilmi┼člerdi.

Bu cinayetin hangi ba─člam i├žinde kimlerin tertibiyle nas─▒l i┼člendi─či ├╝lkemiz tarihinin h├ól├ó tart─▒┼č─▒lan en ├Ânemli konular─▒ndan biridir. Bu konuda en ciddi ara┼čt─▒rmalardan birini de─čerli yazar arkada┼č─▒m─▒z Kemal Yal├ž─▒n ger├žekle┼čtirmi┼č ve ilk kez iki y─▒l ├Ânce Gelsenkirschen’de d├╝zenlenen “Onbe┼čleri Anma Toplant─▒s─▒”na sunmu┼čtu.

Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒n─▒ Ankara’ya girmelerini engellemek ├╝zere Karadeniz’e y├Ânlendirenin Kaz─▒m Karabekir Pa┼ča oldu─ču, ancak onun da bu y├Ânlendirmeyi Mustafa Kemal’in bilgisi dahilinde yapt─▒─č─▒ biliniyor.

Trabzon sahillerinde katliam─▒ ger├žekle┼čtiren ise Enver Pa┼ča’n─▒n yak─▒n─▒ olarak bilinen Kay─▒k├ž─▒lar Kahyas─▒ Yahya ve adamlar─▒. Yahya Ankara y├Ânetimi taraf─▒ndan kirli i┼člerde uzun s├╝re kullan─▒ld─▒ktan sonra┬áMustafa KemalÔÇÖin Muhaf─▒z Taburu Komutan─▒ ─░smail Hakk─▒ Bey taraf─▒ndan katledildi.

Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒n─▒n katledilmesi t─▒pk─▒ Ermeni Soyk─▒r─▒m─▒, K├╝rt k─▒r─▒mlar─▒ gibi Kemalist iktidar ve onun takip├žilerinin bask─▒s─▒yla ony─▒llarca tarihin karanl─▒─č─▒na g├Âm├╝lm├╝┼č, onlar─▒n kurmu┼č oldu─ču┬áT├╝rkiye Kom├╝nist Partisi┬ádahi bu konuda hi├žbir ciddi ├žal─▒┼čma yapmam─▒┼č, konuyu T├╝rkiye’nin siyasal g├╝ndemine getirmemi┼čti.

Mustafa Suphi ad─▒n─▒ 1948 y─▒l─▒nda, daha 12 ya┼č─▒ndayken, Ankara’n─▒n ─░smet Pa┼ča Mahallesi’nde, daha sonra bir kom├╝nist tevkifat─▒nda i├žeri al─▒nacak terzi kom┼čumuzdan duymu┼čtum. Mustafa Suphi’nin yolda┼člar─▒yla birlikte Karadeniz’de nas─▒l vah┼čice katlediklerinin k─▒sa ├Âyk├╝s├╝n├╝ÔÇŽ

Gazetecili─če ba┼člad─▒ktan bir s├╝re sonra 1951 kom├╝nist tevkifat─▒ndan yatanlar birbiri ard─▒na hapisten ├ž─▒k─▒p d├Ânmeye ba┼člad─▒. Ya┼člar─▒ benden hayli ileri kom├╝nist dostlar─▒mla, gece gazeteyi ba─člad─▒ktan sonra, sabahlara dek s├╝ren sohbetler, tart─▒┼čmalarÔÇŽ Ve Ruhi SuÔÇŽ Bir g├╝n Izmir’e geliyor. O dar dost ├ževresinde g├╝r sesiyle Mustafa Suphi’yi s├Âyl├╝yor.

Yaralar─▒m tuz i├žinde kan─▒yor

Uyku gelmi┼č ela g├Âzler s├Ân├╝yor

Bir yan─▒mda Suphi Nejat ├Âl├╝yor

Bir yan─▒m deryada ├žalkan─▒r ┼čimdi

Art─▒k Mustafa Suphi’yi daha iyi tan─▒yorum. D├╝┼č├╝n ve eylem adam─▒ Mustafa SuphiÔÇŽ Devrimci Mustafa SuphiÔÇŽ Ve 1912’de┬á─░fham‘─▒, Ekim Devrimi’nden sonra Moskova’da Tatar ve Ba┼čk─▒rt devrimcileriyle birlikte ilk T├╝rk kom├╝nist gazetesi┬áYeni D├╝nya‘y─▒ yay─▒nlayan gazeteci Mustafa SuphiÔÇŽ

Sol hareketin k├Âk ve dal salmaya ba┼člad─▒─č─▒ 60’l─▒ y─▒llarÔÇŽ SBF ├Â─čretim ├╝yesi Mete Tuncay T├╝rkiye kom├╝nist hareketinin ge├žmi┼čine ili┼čkin bilimsel ara┼čt─▒rmalara giri┼čmi┼č. Gazeteci arkada┼č─▒m Teoman Okayg├╝n’├╝n esas olarak bu ara┼čt─▒rmalara dayanarak haz─▒rlad─▒─č─▒ “Yak─▒n tarihin en korkun├ž siyasi cinayeti: Mustafa Suphi nas─▒l ├Âld├╝r├╝ld├╝?” yaz─▒s─▒n─▒┬áAnt Dergisi‘nin 12 Aral─▒k 1967 tarihli say─▒s─▒nda yay─▒nl─▒yorum.

Atat├╝rk├ž├╝ ┼čartland─▒rmalar i├žinde yeti┼čtirilmi┼č gen├žler giderek Mustafa Kemal’in bu faciadaki konumunu, genel olarak da kom├╝nist harekete kar┼č─▒ tutumunu sorgulamaya ba┼čl─▒yorlar. Hasan ─░zzettin Dinamo’nun┬áKutsal ─░syan‘─▒ bu tart─▒┼čmalara daha da ─▒┼č─▒k tutuyor.

Ayl─▒k┬áAnt‘─▒n Ocak 1971 say─▒s─▒nda Mustafa Suphi ├╝zerine iki yaz─▒ daha yay─▒nl─▒yorum:

– Tatar Bol┼čevik lideri Sultan Galiyev’in 16 Temmuz 1921 tarihli┬á“Mustafa Suphi ve Yap─▒t─▒”┬ába┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒.

– B. ├ľmerov ve R. Sakirbekov’un 1963’te Semerkant’ta yay─▒nlanm─▒┼č olan┬á“Ate┼čli devrimci”┬áyaz─▒s─▒.

Ant Yay─▒nlar─▒┬áaras─▒nda Mustafa Suphi ├╝zerine daha kapsaml─▒ bir kitap yay─▒nlayabilmenin ara┼čt─▒rmalar─▒n─▒ yaparken, 12 Mart Darbesi, t├╝m ├žal─▒┼čmalar─▒m─▒z gibi bu ara┼čt─▒rmay─▒ da engelliyor.

S├╝rg├╝n y─▒llar─▒nda b├╝y├╝k bir a├žl─▒kla ara┼čt─▒rd─▒─č─▒m konulardan biriydi Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒n─▒n katledilmesiÔÇŽ Avrupa’da elime ula┼čan TKP yay─▒nlar─▒nda Mustafa Suphi konusunda TKP Merkez Komitesi’nin┬áYeni ├ça─č‘da (Ocak 1971) ├ž─▒kan k─▒sa bir duyurusundan ba┼čka bir ┼čey yoktu.

1972’de Paris’te s├╝rg├╝n arkada┼č─▒m ┼čair Ataol Behramo─člu da Mustafa Suphi konusunu s├╝rekli ara┼čt─▒r─▒yor, Mustafa Suphi Destan─▒’n─▒n ilk b├Âl├╝mlerini ka─č─▒da d├Âk├╝yor. Yazd─▒─č─▒ b├Âl├╝mleri b├╝y├╝k bir heyecanla ─░nci’yle bana okuyor.

Ataol 1973’te Moskova’ya gitmeye karar verdi─činde oralarda Mustafa Suphi ├╝zerine ne bulursa getirmesini rica ediyorum.

Ataol Moskova’dan tam da Br├╝ksel’de┬áInfo-T├╝rk┬áyay─▒nlar─▒n─▒ haz─▒rlamaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z g├╝nlerde d├Ân├╝yor. Lenin K├╝t├╝phanesi’nde 3v 15-11-134 dizi numaras─▒yla kay─▒tl─▒┬á“28 Kanunusani 1921”‘in fotokopilerini getirmi┼č. Hemen iki b├Âl├╝m halinde arka arkaya yay─▒nlamaya karar veriyoruz.

Ancak kitap Arap harfleriyle dizilip bas─▒lm─▒┼č. Aram─▒zda eski yaz─▒ bilen de yok. Neyse ki, o s─▒rada T├╝rkiye’den bizi ziyarete gelmi┼č olan ─░nci’nin babas─▒ Burhan Tu─čsavul h─▒z─▒r gibi imdad─▒m─▒za yeti┼čiyor. Hemen ├žal─▒┼čmaya koyuluyoruz.

Burhan Bey kitab─▒ a─č─▒r a─č─▒r okuyor, ben de bir yandan stenografiyle not tutuyor, bir yandan da notlar─▒m─▒ daha sonra irdeleyebilmek i├žin okuduklar─▒n─▒ banda al─▒yorum.┬á Kitab─▒n latin harflerine ge├žirilmesini, birinci b├Âl├╝m├╝n├╝n k├╝reli IBM’de dizilerek bask─▒ya haz─▒r hale getirilmesini san─▒yorum bir hafta on g├╝n kadar k─▒sa bir s├╝rede tamaml─▒yoruz.

Osmanl─▒ca a─č─▒rl─▒kl─▒ metnin yeni ku┼čaklar taraf─▒ndan anla┼č─▒labilmesi i├žin sonuna bir de Osmanl─▒ca-T├╝rk├že s├Âzl├╝k ekliyoruz.

Kitab─▒n ilk b├Âl├╝m├╝n├╝ 1974 yaz─▒nda┬á“Mustafa Suphi, kavgas─▒ ve d├╝┼č├╝nceleri”,┬áikinci b├Âl├╝m├╝n├╝ de 1975 ba┼č─▒nda┬á“Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒”┬áad─▒ alt─▒nda yay─▒nl─▒yoruz.

Daha sonra iki b├Âl├╝m birlikte┬á“Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒”┬áad─▒yla tek kitap olarak T├╝rkiye’de ilk kez 1977 y─▒l─▒nda┬áG├╝ncel Yay─▒nlar┬átaraf─▒ndan bas─▒l─▒yor.

,,,,,,,,,,,,

Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒n─▒n katli ony─▒llarca neden tabu olarak kalm─▒┼č, kendi kurdu─ču partisi dahi ├╝zerine gitmemi┼čti.

Daha da d├╝┼č├╝nd├╝r├╝c├╝ olan Moskova’n─▒n bu konudaki suskunlu─ču idi. Sovyet iktidar─▒ bu cinayet kar┼č─▒s─▒nda hi├žbir tepki g├Âstermedi─či gibi,┬áRusya ┼×├╗ralar─▒ Federatif Sosyalist Cumhuriyeti H├╝k├╝meti 16 Mart 1921ÔÇÖde TBMM H├╝k├╝meti’yle bir dostluk anla┼čmas─▒ imzalayacakt─▒.

Mete Tuncay’─▒n dedi─či gibi “Mustafa Suphi ve arkada┼člar─▒n─▒n katli kar┼č─▒s─▒nda Sovyetlerin ve KominternÔÇÖin tak─▒nd─▒─č─▒ tav─▒r d├╝nya solculu─čunun geli┼čme s├╝reci bak─▒m─▒ndan bir d├Ân├╝m noktas─▒yd─▒.”

T├╝rkiye’deki rejim ne olursa olsun Sovyet iktidar─▒ o rejimle ili┼čkilerini tehlikeye sokaca─č─▒ndan endi┼če etti─či konular─▒ asla ├Ân plana ├ž─▒kartmayacakt─▒.

Katledilmelerinden iki y─▒l sonra baz─▒ yolda┼člar─▒n─▒n yazd─▒─č─▒ ve K─▒z─▒l ┼×ark Matbaas─▒’nda bas─▒lan┬áMustafa Suphi ve yolda┼člar─▒”┬áony─▒llarca Lenin K├╝t├╝phanesi’nin raflar─▒nda g├╝n y├╝z├╝ne ├ž─▒kart─▒lmay─▒ bekleyecekti.

Kemal Yal├ž─▒n Gelsenkirschen konu┼čmas─▒nda bu konuda bir an─▒msatma daha yap─▒yor: “K─▒z─▒l Ordu 4 Aral─▒k 1920 tarihinde┬áErmenistan Demokratik CumhuriyetiÔÇÖnin ba┼čkenti YerevanÔÇÖ─▒ i┼čgal etti ve h├╝k├╝meti y─▒kt─▒. Yerine Sovyetler Birli─čiÔÇÖne ba─čl─▒┬áErmenistan Cumhuriyeti┬ákuruldu.┬á1920 y─▒l─▒ndan 1965 y─▒l─▒na kadar ErmenistanÔÇÖda 1915 Ermeni soyk─▒r─▒m─▒ndan, Enver Pa┼čaÔÇÖn─▒n yapt─▒klar─▒nda s├Âz etmek, 24 Nisan 1915ÔÇÖten konu┼čmak kesinlikle yasakt─▒. Okullarda kesinlikle 1915ÔÇÖten, katliamdan konu┼čulamazd─▒. Sovyetler Birli─či y├Ânetimi, Tam 50 y─▒l, ErmenistanÔÇÖda bir soyk─▒r─▒m an─▒t─▒ yap─▒lmas─▒n─▒ kabul etmedi. YerevenÔÇÖdaki soyk─▒r─▒m an─▒t─▒ halk ayaklanmas─▒ ├╝zerine 1965 y─▒l─▒nda in┼ča edilmeye ba┼čland─▒.”

Bu yaz─▒y─▒ haz─▒rlarken belle─čim birden 46 y─▒l ├Âncesine gitti.

S├╝rg├╝n├╝m├╝z├╝n ikinci y─▒l─▒, Paris’teyizÔÇŽ Deniz Gezmi┼č, Yusuf Arslan ve H├╝seyin ─░nan hakk─▒ndaki idam kararlar─▒n─▒n 24 Mart 1972’de Cumhurba┼čkan─▒ Cevdet Sunay taraf─▒ndan onaylanmas─▒ ├╝zerine protestolar d├╝zenliyoruz.

O s─▒rada Yunan Cuntas─▒’na kar┼č─▒ Fransa D─▒┼či┼čleri Bakanl─▒─č─▒’nda yap─▒lan uluslararas─▒ bir toplant─▒ya kat─▒lan delegasyonlar─▒ da bu konuda bilgilendirmeye, idamlara kar┼č─▒ tepki g├Âstermelerini sa─člamaya ├žal─▒┼č─▒yoruz.

Sovyetler Birli─či’nin ├╝nl├╝ besteci Ha├žaturyan ve ├╝nl├╝ balerin Ulanova’n─▒n da dahil oldu─ču delegasyonundan da tav─▒r koymalar─▒n─▒ istiyoruz. Sovyetler Birli─či Kom├╝nist Partisi Politb├╝ro ├╝yesi olan heyet ba┼čkan─▒, tepkimizi ve ├╝z├╝nt├╝m├╝z├╝ gayet iyi anlad─▒klar─▒n─▒, ancak T├╝rkiye y├Ânetimiyle ili┼čkileri bozabilecek tav─▒r koymalar─▒n─▒n m├╝mk├╝n olmad─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.

Aradan birka├ž hafta ge├žiyor, Deniz’ler idam h├╝cresinde g├╝n sayarken Sovyet Y├╝ksek ┼×uras─▒ Ba┼čkan─▒ Podgorni 12 Nisan 1972 g├╝n├╝ T├╝rkiye’yi ziyaret ediyor, sadece politikac─▒larla de─čil, darbeci generallerle de canci─čer dostluk g├Âr├╝┼čmeleri yap─▒yor.

O tarihten dokuz y─▒l sonras─▒na, 12 Eyl├╝l fa┼čizminin kara g├╝nlerine gidiyorum.Demokrasi ─░├žin Birlik┬á├Ârg├╝t├╝ olarak cuntaya kar┼č─▒ toplant─▒lar organize ediyor, gazeteler, bildiriler, kitaplar yay─▒nl─▒yoruz.┬á

T├╝m sol ├Ârg├╝tler generallerin kurdu─ču rejimi “fa┼čist” olarak nitelerken┬áT├╝rkiye Kom├╝nist Partisi┬áve yan ├Ârg├╝tleri SSCB’nin T├╝rkiye ile ili┼čkilerini tehlikeye d├╝┼č├╝rece─či ve bar─▒┼č davas─▒na zarar verece─či gerek├žesiyle bu kelimenin kullan─▒lmas─▒na t├╝m platformlarda kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒yor.

Ve de partililerin ├ž─▒kartt─▒─č─▒┬áKurtulu┼č Gazetesi┬á15 Nisan 1981 tarihli say─▒s─▒n─▒n birinci sayfas─▒nda Evren ile Brejnev’in yanyana foto─čraflar─▒n─▒┬á“T├╝rk-Sovyet Dostlu─ču 60 ya┼č─▒nda”┬ába┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda yay─▒nl─▒yor.

O da yetmiyor, cunta ┼čefi Evren 25-28 ┼×ubat 1982’de Bulgaristan’a yapt─▒─č─▒ ziyarette“B├╝y├╝k Balkan Y─▒ld─▒z─▒”┬áni┼čan─▒yla taltif ediliyor.

Ve t├╝m bunlar─▒ i├žim burkularak an─▒msarken islamc─▒-fa┼čist Erdo─čan’─▒n Afrin’e yapt─▒─č─▒ sald─▒r─▒ya Rusya’n─▒n g├Âz yumdu─ču haberleri d├╝┼č├╝yor ekranlaraÔÇŽ

Mustafa┬áSuphi cinayetinden Afrin’e Moskova muammas─▒n─▒n son perdesi…

Putin’le Erdo─čan aras─▒ndaki menfaat pazarl─▒klar─▒n─▒, her ikisinin de ├Ân├╝m├╝zdeki se├žimlerde Suriye krizini koz olarak kullanma niyetlerini bildi─čim i├žin, ama daha da ├Ânemlisi Moskova’n─▒n yukar─▒dan beri anlatmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m “realpolitik” tutumlar─▒n─▒n canl─▒ tan─▒─č─▒ oldu─čum i├žin pek de ┼ča┼č─▒rm─▒yorum. ┬á

Ama y├╝re─čim ac─▒yorÔÇŽ

Y├╝zy─▒l var ki ihanetin, sat─▒┼ča getirilmenin, arkadan vurulman─▒n t├╝rl├╝s├╝ne muhatap olmu┼č K├╝rt halk─▒n─▒n, kad─▒n─▒yla erke─čiyle, islamc─▒ Dae┼č katillerine kar┼č─▒ efsanevi m├╝cadelesini d├╝┼č├╝n├╝yorumÔÇŽ

Y├╝re─čim yan─▒yor.

Yine de biliyorum ki Rusya’da y├╝re─či benim gibi yananlar da var.

Rusya Avukatlar Birli─či┬áve insan haklar─▒ ├Ârg├╝tleri isyan ediyor: “RusyaÔÇÖn─▒n Rojava demokrasisine sald─▒r─▒s─▒nda tak─▒nd─▒─č─▒ tutum T├╝rkiyeÔÇÖnin yapt─▒─č─▒ su├ža ortakl─▒kt─▒r. Bu ┼čartlarda Rusya, T├╝rkiyeÔÇÖnin RojavaÔÇÖda yapt─▒klar─▒n─▒n ve insanl─▒─ča kar┼č─▒ i┼čledi─či su├žlar─▒n orta─č─▒ olmaktad─▒r.ÔÇŁ

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI