Bir ┼×ifre ├ç├Âz├╝c├╝: Fikret Ba┼čkaya

Fikret Ba┼čkaya’ya Sayg─▒-I (Notabene, 2014)’te yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

 

 

S├Âz├╝n kendisi bir ┼čifredir asl─▒nda, s├Âz├╝n yaz─▒l─▒ hali daha da fazla ├Âyledir.

G├╝nl├╝k hayatta bile insanlar esas niyetlerini s├Âz├╝n arkas─▒na gizlerler, dolay─▒s─▒yla s├Âylenen her s├Âz├╝n arkas─▒ndaki ger├žek anlam─▒ ├ž├Âzmek i├žin bir hayli kafa yormak gerekir. Hele hele toplumsal konulara ili┼čkin yaz─▒lanlar, ├ž├Âz├╝lmesi iyice zor bir ┼čifreden farks─▒zd─▒r. Asl─▒nda bu ┼čifreler, ├ž├Âz├╝lmeleri iyice zor hale gelsin ve okuyan─▒ iyice yan─▒lts─▒n diye, iyice zorla┼čt─▒r─▒lm─▒┼člard─▒r. Bu ┼čifrelerin ard─▒ndaki ger├žek anlamlar─▒ ├ž├Âz├╝p ├ž─▒kartmak iyice zordur ama size ├žarpan ilk anlamlar─▒n─▒n pe┼čine tak─▒l─▒p gitmek iyice kolayd─▒r. Ayn─▒ bizleri fark─▒nda bile olmadan kolayca etkileyen reklam spotlar─▒ gibi.

─░┼čte Fikret Ba┼čkaya, neredeyse her yaz─▒s─▒nda, d├╝┼č├╝nme yetene─čini hen├╝z kaybetmemi┼č insanlar─▒ bu ┼čifrelerin pe┼čine tak─▒lmamalar─▒ konusunda uyarmakla yetinmeyip ┼čifreleri ├ž├Âzen ve onlar─▒n ard─▒ndaki ger├žek anlamlar─▒ a├ž─▒klayan esasl─▒ bir ┼čifre ├ž├Âz├╝c├╝s├╝d├╝r. Zaman─▒m─▒zda ├žok az insan─▒n ├╝stesinden gelebildi─či epeyce zor ama tahmin edebiliyorum ki, bir o kadar zevkli ve insan─▒n y├╝re─čini diri tutan bir i┼č.

 

***

 

Fikret Ba┼čkayaÔÇÖn─▒n ismini eskiden beri bilirdim. Ama onunla somut olarak, 1998 y─▒l─▒nda haz─▒rlamakta oldu─čum bir yaz─▒ m├╝nasebetiyle (ÔÇťSultan Galiyev ├ťzerinde El S─▒k─▒┼čmakÔÇŁ, Birikim, Yerlilik- Ger├žek Ya da Maske ├ľzel Say─▒s─▒, Say─▒: 111-112, Temmuz-A─čustos 1998) tan─▒┼čm─▒┼č oldum. Ulusalc─▒ ak─▒m─▒n y├╝kseli┼čte oldu─ču g├╝nlerdeydik. ├ľyle ki, ulusalc─▒l─▒k, bir yandan ordu vesayetinden ve milliyet├žilikten, bir yandan da Stalinizmden g├╝├ž al─▒yordu. ┼×iirlerini ve ├Âzellikle ilk romanlar─▒n─▒ hayranl─▒kla okudu─čum, ─▒┼č─▒─č─▒ bol olsun Attila ─░lhan, sa─čc─▒ Ortado─ču gazetesine verdi─či m├╝lakatta ulusalc─▒ bir cephenin esaslar─▒n─▒ ortaya at─▒yor ve bu cephenin birle┼čtirici harc─▒ olarak Sultan GaliyevÔÇÖi ├Âne s├╝r├╝yordu. O s─▒ralar ─░ngiltereÔÇÖde ya┼č─▒yordum, sahip oldu─čum kaynaklar olduk├ža s─▒n─▒rl─▒yd─▒ ve daha da k├Ât├╝s├╝, ulusalc─▒ ve Stalinist ├žarp─▒tmalara kar┼č─▒ cesur ve g├╝r sesler duymak en az─▒ndan benim i├žin bir ├Âzlem haline gelmi┼čti. ─░┼čte bu ko┼čullarda bir kitap ge├žti elime. (A. Bennigsen-C.L. Quelquejay, Sultan Galiyev-├ť├ž├╝nc├╝ D├╝nyac─▒ Devrimin Babas─▒, ├žev: Erden Akbulut-T. Ahmet ┼×ens─▒lay, Sosyalist Yay─▒nlar, 1995, ─░stanbul, s.161) Bu kitapta yay─▒nc─▒, gerek Sultan GaliyevÔÇÖle, gerekse ÔÇť├╝├ž├╝nc├╝ d├╝nyaÔÇŁ devrimleriyle ilgili olarak yerli ve yabanc─▒ yazarlardan al─▒nt─▒lar yapm─▒┼čt─▒. ─░┼čte Fikret Ba┼čkayaÔÇÖn─▒n a┼ča─č─▒ya alaca─č─▒m ve bir ├ž├Âlde vahaya rastlam─▒┼č biri gibi hararetle i├žti─čim sat─▒rlar─▒na o kitapta rastlam─▒┼čt─▒m:

 

“… bu d├Ânemden itibaren SSCB y├Âneticileri ─░ran’da veya Afganistan’da oldu─ču gibi, T├╝rkiye’de de, devrimci maceralara giri┼čmektense tarafs─▒z ‘burjuva’ rejimlerini ye─člediklerini a├ž─▒k├ža hissettiriyorlard─▒. 1922’de T├╝rkiye’de kom├╝nizm yasakland─▒ ve Kom├╝nist partisi T├╝rk siyasal ya┼čam─▒ndan silindi.” (Agy, Fikret Ba┼čkaya’n─▒n, yay─▒nc─▒ taraf─▒ndan ├Âzetlenmi┼č g├Âr├╝┼čleri s.121)

 

“Sadece emperyalist ─░ngiltere ile de─čil, T├╝rkiye ve ─░ran gibi yar─▒-s├Âm├╝rge ├╝lkelerle yap─▒lan anla┼čmalar da devrimin yay─▒lmas─▒ a├ž─▒s─▒ndan talihsiz sonu├žlar do─čurmu┼čtur. Ger├žekten hem devletten devlete anla┼čmalar yapmak, hem de o ├╝lkelerdeki devrimci hareketleri desteklemek m├╝mk├╝n de─čildir.” (Agy, , s.384)

 

“Anla┼čma yap─▒l─▒r yap─▒lmaz, Sovyetler Birli─či, Gilan’daki kom├╝nist ayaklanmaya yapt─▒─č─▒ mali ve askeri yard─▒m─▒ kesti. Bu anla┼čmadan sonra ─░ran y├Ânetiminin kom├╝nist ayaklanmay─▒ ezmesi zor olmad─▒. Sovyet yard─▒m─▒n─▒n kesilmesinden sonra bast─▒r─▒lan ayaklanma ─░ran y├Ânetimine nefes ald─▒rarak, Simko’nun y├Ânetti─či K├╝rt ayaklanmas─▒n─▒n da ezilmesini kolayla┼čt─▒rd─▒. Hem R─▒za Han’la dost ge├žinmek, hem de ─░ran emek├žilerinin sosyalist m├╝cadelelerinin ve K├╝rt halk─▒n─▒n kendi kaderini tayin etme yolundaki sava┼č─▒n─▒ desteklemek olanakl─▒ de─čildir.” (Agy,s.384)

 

1980ÔÇÖli y─▒llarda, i├žinde bulundu─čum harekette, ├Âzellikle Stalin konusunda muhalif bir konum alm─▒┼čt─▒m. Yukarda Fikret Ba┼čkayaÔÇÖdan al─▒nt─▒lad─▒─č─▒m g├Âr├╝┼čleri ben de bir muhalif olarak elimden geldi─čince ifade etmeye ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒m ama muhalif olmak insanda diren├ž yaratsa da sesinin bo─čulmas─▒ bir yaln─▒zl─▒k duygusuna yol a├ž─▒yordu. Acaba bu d├╝nya y├╝z├╝nde benim gibi d├╝┼č├╝nenler var m─▒d─▒r diye bir ku┼čkuculu─ča bile d├╝┼čebiliyordunuz. Hele bir ba┼čka ├╝lkede s─▒─č─▒nmac─▒ysan─▒z, bu duygu daha da katmerleniyordu. Bu y├╝zden Fikret Ba┼čkayaÔÇÖn─▒n a├ž─▒k, net, g├╝r sesi bu ko┼čullarda beni fazlas─▒yla etkilemi┼čti.

 

Ve bu y─▒ldan sonra kula─č─▒m hep o g├╝r seste oldu.

 

 

***

 

O g├╝r sesin sahibiyle, san─▒r─▒m 2006 y─▒l─▒nda Z├╝rihÔÇÖte tan─▒┼čma olana─č─▒ buldum. Art─▒k LondraÔÇÖda de─čil, Z├╝rihÔÇÖte ya┼č─▒yordum. Z├╝rihÔÇÖteki s─▒─č─▒nmac─▒lar─▒n ├Ârg├╝tlerinden biri olan Mozaik, Fikret Ba┼čkayaÔÇÖy─▒ bir konu┼čma yapmas─▒ i├žin davet etmi┼čti. Ba┼čkayaÔÇÖy─▒ dinlemek i├žin en ├Ânde yerimi alm─▒┼čt─▒m.

 

ÔÇťG├╝r sesÔÇŁ dediysem bunu y├╝ksek ses olarak almay─▒n l├╝tfen. Muhtevada g├╝r bir sesti bu. Asl─▒nda Fikret Ba┼čkaya,, sesini y├╝kseltip al├žaltarak ve belli yerlerde vurgular yaparak dinleyicilerini etkilemeye ├žal─▒┼čan bir konu┼čmac─▒ de─čildi; tersine, son derece sakin, usul usul konu┼čan biriydi. Yarg─▒lar─▒ son derece net ve k├Â┼čeliydi; hi├žbir zaman iki anlama da ├žekilecek ┼čekilde yuvarlam─▒yordu s├Âzlerini. Kendine g├╝venden gelen bir s├╝k├╗neti vard─▒. Ve tabii, her zamanki gibi, ├Ân├╝ndeki ┼čifreleri ├ž├Âz├╝p ├ž├Âz├╝p dinleyicilerinin ├Ân├╝ne koyu┼čunda da belirgin bir tutku ve zerafet.

 

Konu┼čman─▒n sonunda ben de bir iki sorup yorumda bulunmu┼čtum. Toplant─▒ bitince de yan─▒na gidip kendimi tan─▒tt─▒m. ÔÇťSen LondraÔÇÖda de─čil miydin?ÔÇŁ diye sordu. Ummuyordum ama beni tan─▒yor, hatta nerede ya┼čad─▒─č─▒m─▒ biliyor olmas─▒na sevinmi┼čtim.

 

O g├╝nden bug├╝ne kadar da ba─č─▒m─▒z hi├ž kopmad─▒. Asl─▒nda 1965 y─▒l─▒ndaki D├Ân├╝┼č├╝m olaylar─▒nda birlikte yer ald─▒─č─▒m─▒z─▒ y─▒llar sonra ├Â─črendi─čim bu ┼čifre ├ž├Âz├╝c├╝yle ve bu g├╝r sesli insanla g├╝n├╝n birinde ortak bir kitap yay─▒mlayaca─č─▒m─▒z (Devrimi Yeniden D├╝┼č├╝nmek-I, ├ľzg├╝r ├ťniversite, 2010) o s─▒rada akl─▒m─▒n ucundan bile ge├žmezdi.

 

G├╝n Zileli

20 Haziran 2012

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI