Fikret Ba┼čkaya / Sovyet devriminin ser├╝veni ├╝zerine… ┬á

 

ÔÇťTarih, imtiyaz sahibi olmayanlar─▒n duygu ve o╠łzlemlerini s─▒kl─▒kla kaydetmez.┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á ┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á┬á G.R. Elton

 

  1. Toplumun s─▒n─▒flara b├Âl├╝n├╝p, devletin, paran─▒n ve m├╝lkiyetin ortaya ├ž─▒kmas─▒yla, ┼čeylerin seyri radikal olarak de─či┼čti. Toplumlar ezen-ezilen, s├Âm├╝ren-s├Âm├╝r├╝len, ikilemine hapsoldu. O tarihten sonra ezilen ve s├Âm├╝r├╝len kitleler maruz kald─▒klar─▒ e┼čitsiz stat├╝ye itiraz etmekten hi├ž bir zaman vazge├žmediler. Esasen s─▒n─▒fl─▒ toplumlar─▒n tarihi, itirazlar─▒n, direni┼člerin, isyanlar─▒n, devrimlerin de tarihiydi. L├ókin, tarih egemenler taraf─▒ndan, egemen s─▒n─▒flar─▒n adamlar─▒ taraf─▒ndan yaz─▒ld─▒─č─▒ i├žin, ezilenlerin ├ž─▒─čl─▒─č─▒ pek duyulmad─▒. Esasen geride kalan d├Ânemin tarihi, k├Âle isyanlar─▒n─▒n, k├Âyl├╝ isyanlar─▒n─▒n, i┼č├ži isyanlar─▒n─▒n ve devrimlerin tarihiydi ve tarihin as─▒l ├Âzneleri, ezilen ve s├Âm├╝r├╝len geni┼č halk kitleleriydi…

 

  1. Toplumun ezen-ezilen, s├Âm├╝ren-s├Âm├╝r├╝len, yoksul ve zengin, k├Âle ve efendi, z├ólim ve mazlum… olarak ikiye b├Âl├╝nmesiyle birlikte, toplum i├ži ve topluluklar aras─▒ ├žat─▒┼čmalar da ÔÇťola─čanla┼čt─▒ÔÇŁ, ÔÇťs─▒radanla┼čt─▒ÔÇŁ. Art─▒k o a┼čamadan sonra insan toplumlar─▒ farkl─▒ yo─čunluklarda olsa da a├ž─▒k veya ├Ârt├╝l├╝ bir ├žat─▒┼čma ortam─▒nda ya┼čayacakt─▒… Asl─▒nda ezen-ezilen, s├Âm├╝ren-s├Âm├╝r├╝len ili┼čkisinin ge├žerli oldu─ču yerde, sald─▒r─▒-kar┼č─▒ sald─▒r─▒ diyalekti─či de ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Netice itibariyle bask─▒n─▒n oldu─ču yerde bask─▒ya, s├Âm├╝r├╝n├╝n oldu─ču yerde s├Âm├╝r├╝ye (ki ekseri bu ikisi bir b├╝t├╝nl├╝k olarak tezah├╝r eder) kar┼č─▒ m├╝cadele e┼čyan─▒n tabiat─▒ gere─čidir. Bask─▒n─▒n yo─čunlu─ču artt─▒k├ža bask─▒ya maruz kalanlar─▒n tepkisi de do─čal olarak b├╝y├╝r. Bu y├╝zden bo┼čuna ÔÇťBu g├╝ne kadarki b├╝t├╝n toplumlar─▒n tarihi, s─▒n─▒f m├╝cadelelerinin tarihidirÔÇŁ denmemi┼čtir. Marx/Engels, Kom├╝nist Manfesto’da bu durumu ├žok iyi ├Âzetliyorlard─▒: ÔÇť├ľzg├╝r yurtta┼č ile k├Âle, patrisiyen ile pleb, baron ile serf, lonca ustas─▒ ile kalfa, s├Âz├╝n k─▒sas─▒ ezen ile ezilen s├╝rekli kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelmi┼č, her seferinde ya toplumun devrimci bir d├Ân├╝┼č├╝me u─čramas─▒yla ya da ├žat─▒┼čan s─▒n─▒flar─▒n ortak y─▒k─▒m─▒yla sonu├žlanan, kimi zaman gizliden gizliye, kimi zaman a├ž─▒ktan a├ž─▒─ča ama dur durak bilmeyen bir m├╝cadele i├žinde olunmu┼čtur.

Tarihin daha eski d├Ânemlerinde hemen her yerde toplumun ├že┼čitli z├╝mreler h├ólinde tamam─▒yla eklemleni┼čini, toplumsal konumlar─▒n ├žok y├Ânl├╝ olarak dereceleni┼čini g├Âr├╝yoruz: Eski RomaÔÇÖda patrisiyenler, ┼č├Âvalyeler, plebler, k├Âleler; Orta├ža─čda feodal beyler, vasallar, lonca ustalar─▒, kalfalar, serfler ve bu s─▒n─▒flar─▒n hemen hepsinde de ├Âzel derecelenmeler.

Feodal toplumun y─▒k─▒nt─▒lar─▒ aras─▒nda filizlenip y├╝kselen modern burjuva toplumu s─▒n─▒f kar┼č─▒tl─▒klar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmam─▒┼čt─▒r. Modern burjuva toplumu eski s─▒n─▒flar─▒n yerine yeni s─▒n─▒flar, eski bask─▒ ko┼čullar─▒n─▒n yerine yeni bask─▒ ko┼čullar─▒, eski m├╝cadele bi├žimlerinin yerine de yeni m├╝cadele bi├žimleri getirmekten ├Âteye gitmemi┼čtir.ÔÇŁ(1)

 

  1. Rus Sovyet Devrimi, insanl─▒k tarihinin ├Ânemli k─▒r─▒lma noktalar─▒ndan biriydi. Ayn─▒, B├╝y├╝k Frans─▒z Devrimi, Paris Kom├╝n├╝, Meksika Devrimi, ├çin Devrimi gibi, ┼čeylerin seyrini radikal olarak de─či┼čtirme istidad─▒ ve potansiyeli olan b├╝y├╝k bir tarihsel olayd─▒. Sadece Rusya’da de─čil, t├╝m d├╝nyada ezilen halklar, s├Âm├╝r├╝len s─▒n─▒flar kat─▒nda muazzam bir umut yaratm─▒┼čt─▒. Kurtulu┼č [emansipasyon] ├╝topyas─▒n─▒n zirve yapt─▒─č─▒ bir and─▒… Art─▒k s─▒n─▒fl─▒ toplumun a┼č─▒labilirli─čine, y─▒k─▒labilirli─čine dair beklentiler kar┼č─▒l─▒k buluyor gibiydi… Asl─▒nda devrim ┼×ubatta oldu ve ├çarl─▒k otokrasisini ├ž├Âkertti. Devrim ┼čubatta oldu ve Ekimde (1917) Bol┼čevik Parti devleti ele ge├žirdi. Zira devrimi halk yapar, ├Ârg├╝t yapmaz. Devrim sadece devrim d├╝┼čmanlar─▒n─▒ de─čil, bizzat devrimin ├Âzneleri olan kitleleri de ┼ča┼č─▒rt─▒r… Devrimin ne zaman patlayaca─č─▒ da hi├ž bir zaman bilinemez, aksi halde devrimler olmazd─▒.

 

  1. Bol┼čevikler devleti ele ge├žirerek toplumu de─či┼čtirmek, sosyalist bir toplum in┼ča etmek istediler. Sosyalist in┼čan─▒n da ├╝retici g├╝├žlerin geli┼čmesiyle m├╝mk├╝n olabilece─čini d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒. Zira, iktidar─▒ ele ge├žirdikleri tarihte Rusya emperyalist-kapitalist Bat─▒’n─▒n yar─▒-s├Âm├╝rgesi [semi-colonie] konumundayd─▒. Asl─▒nda retori─če ra─čmen as─▒l yap─▒lan ve yap─▒lmak istenen, anti-kolonyalist, anti- emperyalist olman─▒n ├Âtesinde bir ┼čey de de─čildi. Genel bir ├žer├ževede de “kalk─▒nmac─▒l─▒kt─▒”… Zira, ├╝retici g├╝├žleri geli┼čtirme perspektifi s├Âz konusu oldu─čunda bu emperyalist Bat─▒yla yar─▒┼ča girmek demeye gelirdi… “Bat─▒y─▒ yakalama ve a┼čma” perspektifi de, Bat─▒’n─▒n [kapitalizmin] y├Ântemlerini almakla m├╝mk├╝n olurdu. Nitekim, Lenin’in, Fordizmi ve Taylorizmi ├Ânemsemesinin, benimsemesinin nedeni, ├╝retici g├╝├žleri geli┼čtirme, Bat─▒y─▒ yakalay─▒p ge├žme tercihinin sonucuydu. Elbette yoksulluk ve sefalet ortam─▒nda sosyalizm in┼ča edilemezdi ama Bat─▒yla yar─▒┼ča girmek de sosyalist perspektife elveda demeye gelirdi. Oysa “ba┼čka ┼čey yapmak” i├žin “ba┼čka yola” girmek gerekiyordu… Kapitalizmin ayaklar─▒ toplumu sosyalizme ta┼č─▒yamazd─▒…

 

  1. Netice itibariyle Sovyetler Birli─či, nerdeyse iki on y─▒lda ekonomik, teknik ve bilimsel alanda b├╝y├╝k geli┼čmeler ve ba┼čar─▒lar kaydetti ve d├╝nyan─▒n ikinci b├╝y├╝k g├╝c├╝ olmay─▒ ba┼čard─▒. Emperyalist Bat─▒ ile yar─▒┼č iyi gidiyordu ama sosyalizm cephesinde durum umulan─▒n ve beklenenin tam tersi istikametine savruldu. K─▒sa s├╝rede devrimin as─▒l akt├Âr├╝ ve yarat─▒c─▒s─▒ olan Sovyetlerin (i┼č├ži, k├Âyl├╝ konseylerinin) i├ži bo┼čalt─▒ld─▒. Devrim ├çarl─▒k rejimini, otokrasiyi y─▒kt─▒, “devletle┼čen” Bol┼čevik Parti de devrimin i├žini bo┼čaltt─▒ ve misyonuna ve varl─▒k nedenine yabanc─▒la┼čt─▒. Oysa, sosyalist, dahas─▒ kom├╝nist perspektife sahip olan bir rejimin, s─▒n─▒fl─▒ toplumun as─▒l bile┼čenleri olan devleti, paray─▒, m├╝lkiyeti ve ├╝cretli k├Âleli─či sorun etmesi gerekirdi. Zira, bir ba┼č─▒na ├╝retim ara├žlar─▒n─▒ devletle┼čtirmek, sosyalizme giden yolu aralamak i├žin yeterli olmazd─▒. Devletle┼čtirme sosyalle┼čtirmenin ├Âzde┼či olmad─▒─č─▒ i├žin… Elbette ├╝retim ve ya┼čam ara├žlar─▒n─▒n devlet m├╝lkiyetinde olmas─▒, sermaye s─▒n─▒f─▒n─▒n elinde olmas─▒ndan farkl─▒d─▒r ama, sonu├žta sistem bir ├╝cretli k├Âlelik rejimi olmaya devam eder. ├ťretim ara├žlar─▒n─▒n devletle┼čtirildi─či durumda s├Âm├╝r├╝ kapitalist bir toplumdaki kadar sert ve vah┼či olmasa da, sonu├žta i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n stat├╝s├╝nde ├Ânemli bir fark olmaz. Do─črudan ├╝reticiler, ├╝retim s├╝recinin ve toplumsal/politik s├╝recin as─▒l ├Âzneleri haline gelemezler… Asl─▒nda s├Âyledi─čimi netle┼čtirmek i├žin ┼č├Âyle bir ├Ârnek verebiliriz: ABD’de, mesela Detroit’te 1935 y─▒l─▒nda otomobil fabrikas─▒nda ├žal─▒┼čan bir i┼č├žiyle, Sovyetler Birli─čiÔÇÖnde Leningrad’da demir-├želik fabrikas─▒nda ├žal─▒┼čan bir i┼č├žinin ├╝retim s├╝recindeki konumlar─▒nda bir fark var m─▒yd─▒, ya da ne kadar?

 

  1. Zamanla rejim bo─čucu bir bask─▒ rejimine d├Ân├╝┼čt├╝. Demokrasi, “burjuva demokrasisi” denilerek l├ónetlendi. Elbette burjuva demokrasisi kapitalist s─▒n─▒flar taraf─▒ndan sahnelenen sahte bir oyundan ibarettir ama bu demokrasiyi, ├Âzg├╝rl├╝kleri k├╝├ž├╝msemenin gerek├žesi olamazd─▒… Zira, b├Âylesi bir tercih, ├žocu─ču le─čendeki kirli su ile birlikte atmak demeye gelirdi. Hi├žbir muhalefete, hi├žbir farkl─▒ d├╝┼č├╝nceye, muhalefet partisine, muhalefet oda─č─▒na, hi├ž bir derne─če, vb. izin verilmedi, ya┼čama ┼čans─▒ tan─▒nmad─▒. Devrimin en de─čerli ├Ânderleri, en yetenekli bilim ve d├╝┼č├╝nce adamlar─▒, sanat├ž─▒lar─▒ uyduruk gerek├želerle, zalimce tasfiye edildi. Farkl─▒ d├╝┼č├╝nmek, rejimi ele┼čtirmek, rejim d├╝┼čman─▒ olmakla ├Âzde┼č say─▒ld─▒… ├ľzg├╝r tart─▒┼čman─▒n yasakland─▒─č─▒, ifade ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝n olmad─▒─č─▒ bir rejim sosyalist ad─▒n─▒ hak eder miydi? Art─▒k sosyalizm, sadece devletin ad─▒nda kalm─▒┼čt─▒, rejim geni┼č halk kitlelerine k├╝lliyen yabanc─▒la┼čm─▒┼čt─▒…

 

  1. Devlet ├ž─▒kar─▒ her ┼čeyin ├Ân├╝ne ge├žti, enternasyonalizm i├ži bo┼č bir slogana d├Ân├╝┼čt├╝. Sovyetler Birli─či ├Ânc├╝l├╝─č├╝nde kurulan III. Enternasyonal [Komintern] Sovyet devletinin bir diplomatik arac─▒na d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. Buna ra─čmen resmen ├ž├Âkt├╝─č├╝n├╝n ilan edildi─či g├╝ne kadar Sovyetler Birli─či, ezilen-s├Âm├╝r├╝len halklar─▒n umudu olmaya devam etti. Ve ├ž├Âk├╝┼č, derin bir umut ve ├╝topya zaaf─▒ yaratt─▒… Sosyalizmin m├╝mk├╝n ve gerekli oldu─čuna dair beklentiler yara ald─▒.

 

  1. Ger├ži b├╝y├╝k umutlar ba─članan Sovyetlerin maceras─▒, ba┼čar─▒s─▒z oldu ama bu sosyalizmin ba┼čar─▒s─▒z oldu─ču anlam─▒na gelmiyor. Zira, ├ž├Âken sosyalizm de─čil, onun karikat├╝r├╝yd├╝… Sovyet sistemi ├ž├Âkse de ezilen/s├Âm├╝r├╝len, ama bu d├╝nyan─▒n t├╝m zenginli─čini ├╝reten kitlelerin g├╝ndeminden d├╝┼čmesi m├╝mk├╝n de─čil… ─░nsanlar hi├žbir zaman ve asla ├Âzg├╝rl├╝k, sosyal e┼čitlik, haysiyet ve ger├žek demokrasi idealinden, hedefinden ve m├╝cadelesinden vazge├žmezler, vazge├žemezler. Aksi halde ├Âyle bir ┼čey, kendilerini, varl─▒k nedenlerini ink├ór etmek anlam─▒na gelir ki, e┼čyan─▒n tabiat─▒na ayk─▒r─▒d─▒r… Tam tersine kapitalizmin yaratt─▒─č─▒ vah┼čet ortam─▒nda ve ├╝stelik kapitalizm insanl─▒─č─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ve gelece─čini dahi tehlikeye atm─▒┼čken, sosyalizm, kom├╝nizm perspektifi her zamankinden daha b├╝y├╝k ├Ânem ve de─čer kazanm─▒┼č bulunuyor…

 

  1. Sovyet devrimi tarihin en ├Ânemli olaylar─▒ndan biriydi dedik. Bug├╝n de ba┼čka bak─▒mlardan h├ól├ó ├Ânemli olmaya devam ediyor. Zira, o deneyden ├ž─▒kar─▒lacak ├žok ├Ânemli dersler var… Bir ilk deneydi, ba┼čar─▒s─▒z oldu. Bundan sonra ba┼čar─▒l─▒ olmamas─▒ i├žin bir neden var m─▒?

 

  1. Sovyet devriminin y├╝z├╝nc├╝ y─▒l─▒nda, o devrimin yarat─▒c─▒s─▒ olan kahraman erkekleri, kad─▒nlar─▒, gen├žleri, i┼č├žileri, k├Âyl├╝leri, askerleri, ba┼čta Lenin ve Tro├žki olmak ├╝zere devrimin harika ├Ânderlerini en derin sayg─▒larla selaml─▒yorum… B├╝y├╝k insanl─▒k size ├žok ┼čey bor├žludur, size minnettard─▒r zira, bize, ├╝cretli k├Âlelik sisteminin y─▒k─▒labilir oldu─čunu g├Âsterdiniz…

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI