Ersen Olga├ž / Hangi Marksizm?

 

 

Bize ne i├žin sosyalist teori gerek? ─░├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z d├╝nyay─▒ do─čru yorumlamak i├žin. Ama sosyalistler sadece d├╝nyay─▒ yorumlamakla yetinemezler, ayn─▒ zamanda onu de─či┼čtirmekle de y├╝k├╝ml├╝d├╝rler. ─░├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z d├╝nya, s─▒n─▒fl─▒ toplumun en geli┼čkin bi├žimi olan finans kapital diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n d├╝nya egemenli─či anlam─▒na gelen global kapitalizmdir. Bu sistemin anla┼č─▒lmas─▒, yorumlanmas─▒ ve y─▒k─▒lmas─▒ i├žin elimizdeki en geli┼čkin teorik silah marksizmdir. B├Âylece marksizm, kapitalizmin do─ču┼čundan g├╝n├╝m├╝ze kadar olan s├╝re├žte kapitalizmin en bilimsel ele┼čtirel teorisidir. Marksizmin kapitalizmi en bilimsel bi├žimde ele┼čtiren bir teori olmas─▒ ba┼čka ┼čey, marksizmin bizatihi bir bilim olarak kabullenilmesi ve sunulmas─▒ ba┼čka ┼čeydir.┬á Yirminci y├╝zy─▒l─▒n resmi reel sosyalizmi dedi─čimiz, ba┼čta Sovyetler Birli─či olmak ├╝zere di─čer devletler, marksizmi bir bilim ad─▒ alt─▒nda ├╝niversite ve b├╝rokratik kurumlar i├žine hapsederek, hayat─▒n her alan─▒na m├╝dahale etme yetkisine sahip skolastik bir teoriye d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝ler. Marksizm en y├╝ce bilim ilan edilerek, di─čer bilimler marksizme hizmet eder hale bile d├Ân├╝┼čt├╝r├╝ld├╝. Kvantum, r├Âlativite ve kimyadaki resonans teorilerinin burjuva teoriler olarak ele┼čtirildi─či,┬á bilimin proleter ve burjuva diye ikiye ayr─▒ld─▒─č─▒ d├Ânemler ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Marks ve EngelsÔÇÖe ait olmayan ve┬á PlekhanovÔÇÖun mucidi oldu─ču Diyalektik Materyalizm kavram─▒ sayesinde hayat─▒n b├╝t├╝n alanlar─▒na m├╝dahale me┼črula┼čt─▒r─▒ld─▒. Marksizmi bir bilim olarak kabul etmek ve dayatmak, ge├žmi┼čte ya┼čananlardan hi├žbir ders almamak┬á ve marksizmi vulgerle┼čtirmek demektir. Marksizmin bir bilim oldu─ču yolunda akademik bir tart─▒┼čma ortam─▒na girmek, ne marksizmi daha fazla devrimcile┼čtirir ve ne de devrimcileri daha fazla marksistle┼čtirir. Bunun yerine marksizmi, t├╝m ezilenlerin kurtulu┼ču i├žin, i├žinde ya┼čan─▒lan kapitalist sistemin en bilimsel ele┼čtiri silah─▒, devrime c├╝ret etmenin ideolojik k─▒lavuzu olarak ele al─▒p, bu devrimci teoriyi skolastiklikten kurtarmak gerek.

 

Ge├žen y├╝zy─▒l─▒n ba┼člar─▒nda marksizm iki ayr─▒ ana b├Âl├╝nmeye u─čram─▒┼čt─▒r. Bunlardan birincisi, Avrupa sosyal demokrasisinin ba┼č─▒n─▒ ├žekti─či ve daha sonra i├ži bo┼čalt─▒lm─▒┼č olarak reel sosyalizmin kulland─▒─č─▒┬á geleneksel evrimci marksizm, di─čeri ise ba┼čta Rosa Luxemburg, Tro├žki ve LeninÔÇÖin temsil etti─či devrimci marksizm. Bu y├╝zden de Marksizm kavram─▒n─▒n ba┼č─▒na devrimci s├Âzc├╝─č├╝n├╝n eklenerek g├╝n├╝m├╝ze kadar Devrimci Marksizm ad─▒yla ta┼č─▒nmas─▒ gerekli olmu┼čtur. ─░kinci EnternasyonalÔÇÖin evrimci marksizmi Rus devriminde ifadesini Men┼čeviklerde bulmu┼čtur. Bu geleneksel evrimci marksizm anlay─▒┼č─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝ olarak, Ekim devriminin akabinde hasta yata─č─▒ndan Plekhanov, ÔÇťbiz RusyaÔÇÖda sosyalist bilin├žlendirme faaliyetine galiba erken ba┼člad─▒kÔÇŁ derken,┬á evrimci marksizmin ├╝retici g├╝├žler teorisini ├žok veciz bir ┼čekilde dile getirmi┼č oluyordu. Ekim DevrimiÔÇÖnin KapitalÔÇÖe kar┼č─▒ bir devrim oldu─čunu s├Âyleyen anlay─▒┼č da, geleneksel marksizmin evrimci ├╝retici g├╝├žler teorisinden g─▒das─▒n─▒ alan anlay─▒┼čt─▒. Klasik Marksizm┬á de diyebilece─čimiz evrimci marksizmin entellekt├╝el yap─▒s─▒, sosyalist devrimin olgunla┼čm─▒┼č kapitalist burjuva toplumunda ger├žekle┼čece─či varsay─▒m─▒ ├╝zerine temellenmi┼čtir. E┼čit olmayan ve birle┼čik geli┼čme yasas─▒n─▒n gere─či olarak c├╝retkar davranan devrimci marksizmin ├Ân├╝ bu kez, reel sosyalizm ad─▒n─▒ alan evrimci┬á marksizmin v├╝lger bi├žimiyle kesildi.

 

Marksizm kapitalizmin i┼čleyi┼čine, kapitalizmin ├ž├Âz├╝l├╝p da─č─▒lma beklentisine ve daha da ├Âtesi bu sistemde insanlar─▒n di─čer insanlarla, kendi s─▒n─▒f─▒yla ve di─čer s─▒n─▒flarla il┼čkisine ve tavr─▒na y├Ânelik derin bir tarihsel anlay─▒┼č sunar. Ama vulger marksizm dedi─čimiz, evrimci ve b├╝rokratik sosyalizm anlay─▒┼č─▒n─▒n bunlara gereksinmesi yoktu.

 

Sovyetler Birli─čiÔÇÖnin y─▒k─▒lmas─▒n─▒n hemen akabinde gerek evrimci b├╝rokratik diktat├Ârl├╝klerin ├Ânderleri ve gerekse ├ť├ž├╝nc├╝ Enternasyonal gelene─činden miras─▒ kalan d├╝nya kom├╝nist partilerinin h─▒zla sosyal demokrasiye d├Ân├╝┼čmeleri, evrimci marksizmden beslenen karakterlerinin do─čal sonucudur.┬á Sovyetler Birli─či ve Do─ču AvrupaÔÇÖdaki milyonlarca i┼č├ži bu b├╝rokratik devletlerin ├ž├Âk├╝┼člerine en ufak bir direnme g├Âstermek bir yana, sevin├žle kucak a├žt─▒. Sosyalizm, kom├╝nizm, Marksizm, kollektivizm gibi iki y├╝z y─▒la yak─▒n m├╝cadelenin ├╝r├╝nleri olan kavramlar anlam ve i├žeriklerini kaybederek itibardan d├╝┼čt├╝ ve y─▒─č─▒nlar─▒n g├Âz├╝nde lekelendi.

 

Bu durum ayn─▒ zamanda i┼č├ži hareketi i├žin entellekt├╝el ├ž├Âk├╝┼č devri anlam─▒na da gelir. Bir zamanlar Rosa Luxemburg, Avrupa sosyal demokrat hareketin otuz k─▒rk y─▒l propaganda ve ajitasyonunu MarxÔÇÖ─▒n KapitalÔÇÖinin birinci cildine, yani MarxÔÇÖ─▒n ekonomi teorisinin bir par├žas─▒na dayanarak s├╝rd├╝rd├╝─č├╝n├╝ s├Âylemi┼čti. KapitalÔÇÖin sadece bir par├žac─▒─č─▒ olan entellekt├╝el muhtevan─▒n, y─▒llarca i┼č├ži hareketini entellekt├╝el olarak besledi─čini s├Âyleyebiliriz. Daha sonra bu hareketin b├╝t├╝n entellekt├╝el standartlar─▒ feci bir bi├žimde hasara u─črarken,┬á geriye bakt─▒─č─▒m─▒zda devrimci marksist birikimin cephaneli─činin zenginli─či yine de g├╝vence kayna─č─▒ oluyor. Y─▒k─▒nt─▒dan kurtulu┼č MarksÔÇÖa geri d├Ân├╝┼č teorisiyle de─čil, MarxÔÇÖdan ge├žerek i├žinde ya┼čad─▒─č─▒m─▒z d├Ânemi alg─▒layabilmek ve devrimci marksizmin cephaneli─čine s─▒─č─▒nmakla m├╝mk├╝nd├╝r. Varolmayan bir sosyalizm karikat├╝r├╝n├╝n y─▒k─▒l─▒┼č─▒ndan sonra, sermayenin diktat├Ârl├╝─č├╝ne kar┼č─▒ sosyalizmi yeni bir ├žekim merkezi haline getirebilmek i├žin, arkam─▒zdaki y├╝zy─▒l─▒n trajedilerinin bir bilan├žosunu yapmak gerekiyor. MarxÔÇÖa d├Ân├╝┼č├╝n devrimci ├ž├Âz├╝m├╝ de budur. Marksizmin entellekt├╝el yap─▒s─▒, sosyalist devrimin olgunla┼čm─▒┼č kapitalist toplumda ger├žekle┼čece─či varsay─▒m─▒ ├╝zerine temellenmi┼čtir. Oysa ki, yirminci y├╝zy─▒l─▒n kapitalizm sonras─▒ d├╝zenleri, Marksizmi az geli┼čmi┼č toplumlar─▒n kalk─▒nma projeleri haline sokmu┼čtur.

 

Reel sosyalizm denen vulger marksizmin, sosyalizm ve kom├╝nizm kavramlar─▒n─▒ bu denli lekeleyip kirletmelerine ra─čmen, devrimci teoriyle prati─čin b├╝t├╝nle┼čece─či gelece─če g├╝venle bakmal─▒y─▒z. Modern i┼č├ži hareketi devrimci marksizmden ba┼čka yarat─▒c─▒ ve ├╝retken bir doktrin bulamaz. M├╝lkiyetin anti-sosyal niteli─čiyle ├╝retimin sosyal niteli─či aras─▒ndaki ├želi┼čki uzun s├╝re anla┼čma i├žinde devam edemez. ├çat─▒┼čman─▒n ├ž─▒kmas─▒ gerekir. B├Âyle bir ├žat─▒┼čma ├ž─▒kmaz ve toplumsal ├ž├Âz├╝mler ├╝retilemezse, insan soyunun kaderi sermayenin kaderinin ├Ân├╝ne ge├žebilir. ─░nsan─▒n s├Âm├╝r├╝s├╝ ile do─čan─▒n s├Âm├╝r├╝s├╝ art─▒k bir b├╝t├╝n haline gelmi┼čtir. Hava, su, toprak g─▒da, deniz, orman, metaya d├Ân├╝┼čm├╝┼č bir pazarlanma i├žindedir. Bu durum bir ekolojik y─▒k─▒m─▒n tam e┼či─čine ula┼čt─▒─č─▒m─▒z─▒ haber veriyor. Eme─čin ve do─čan─▒n ├╝zerindeki tahakk├╝m├╝n tasfiyesi i├žin varolu┼č kavgas─▒ gerekiyor. ├ťcretli emekle sermaye aras─▒ndaki ├želi┼čki, ya┼čamla sermaye aras─▒ndaki uzla┼čmaz ├želi┼čkiye d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bu ├želi┼čkinin ├ž├Âz├╝m├╝ ayn─▒ zamanda bir ├Âzg├╝rl├╝k m├╝cadelesini gerektiriyor. O y├╝zden g├╝n├╝m├╝zde marksist felsefe olsun, ekonomi politik olsun, t├╝m teorik ├žabalar ve kaz─▒lar bu amaca y├Ânelik militan bir karakter ta┼č─▒mak zorundad─▒r.

 

Sosyalizmi bir kalk─▒nma projesi olarak de─čil, s─▒n─▒fs─▒z topluma do─čru ilerleyen emansipasyon hareketi olarak alg─▒larsak, ge├žmi┼čin karanl─▒─č─▒na, gelece─če ili┼čkin haz─▒r toplumsal ┼čemalar─▒yla yan─▒t veremeyiz. Bug├╝n sadece fabrikalar─▒ de─čil, toplumun geni┼č bir kesimini proleterle┼čtiren ve i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n bir par├žas─▒ haline getiren ge├ž kapitalizmin i┼čleyi┼č mekanizmalar─▒n─▒ akademik bir ezop diliyle de─čil, h─▒zla maddi g├╝├ž haline gelebilecek militanca ve devrimci teorik ├ž├Âz├╝mlemelerle a├ž─▒klamak ve sergilemek zorunday─▒z. Kom├╝nizm anlay─▒┼č─▒ gelecekteki olas─▒ tarihsel geli┼čmeleri k├ó─č─▒t ├╝zerinde ┼čemalara d├Âkerek de─čil, ya┼čam─▒ bununla ├Ârerek y─▒─č─▒nlarda kan ve can bulabilir. MarxÔÇÖ─▒n Gotha Program─▒ÔÇÖn─▒n Ele┼čtiriÔÇÖsindeki son derece s─▒n─▒rl─▒, k─▒sa a├ž─▒klama ve tan─▒mlamalar─▒ ayet bi├žiminde alg─▒lamak ve mutlak ├ž─▒karsamalara varmak devrimci marksist bir y├Ântem olamaz. MarxÔÇÖ─▒n deyimiyle ÔÇśAllah bizi b├Âyle Marksistlerden korusun.ÔÇÖ

 

 

Daniel BensaidÔÇÖin radikal bir kom├╝nizmin g├╝ncelli─čini ├ža─čr─▒┼čt─▒ran ┼ču s├Âzlerine kulak vermek gerekiyor: ÔÇťKom├╝nizm bir saf d├╝┼č├╝nce ya da doktriner bir toplum modeli de─čildir. Bir devlet d├╝zeninin ya da yeni bir ├╝retim tarz─▒n─▒n ad─▒ da de─čildir. Kom├╝nizm, daha ├žok, s├╝rekli olarak kurulu d├╝zenin ├Âtesine ge├žen ve ondan kopan hareketin ad─▒d─▒r. Ama o, ayn─▒ zamanda bu hareketten do─čan, ona k─▒lavuzluk eden ve bizi neyin ona yakla┼čt─▒r─▒p neyin ondan uzakla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒ g├Ârmemizi sa─člayan hedeftir. Kom├╝nizm ilkesiz siyasete, ama├žs─▒z eyleme ve g├╝n├╝birlik do─ča├žlamalara kar┼č─▒ bir kalkand─▒r. Kom├╝nizm kom├╝nizm olarak kendi ara├ž ve ama├žlar─▒ olan bir bilimsel bilgi bi├žimi de─čil, daha ├žok d├╝zenleyici bir stratejik hipotezdir. Bununla e┼č zamanl─▒ ve kopmazcas─▒na ba─čl─▒ olarak bir ba┼čka adalet, e┼čitlik ve dayan─▒┼čma d├╝nyas─▒ hayalini; kapitalizm ├ža─č─▒nda kurulu d├╝zeni y─▒kma pe┼čindeki s├╝rekli hareketi ve bu hareketi m├╝lkiyet ve iktidar ili┼čkilerinde ÔÇôger├ži b├╝t├╝n d├╝nyalar─▒n en k├Ât├╝s├╝ne giden en kestirme yol olan daha az k├Ât├╝ye raz─▒ olmaktan tamamen farkl─▒- k├Âkl├╝ bir de─či┼čikli─če y├Ânelten hipotezi kurar.ÔÇŁ

 

 

 

 

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI