Bing繹l Erdumlu / Alt覺nc覺 S羹it

S襤REN 襤DEMEN – YCEL GKTRK’羹n Bing繹l Erdumlu ile, Express Dergisi’nin Temmuz-Austos 2017 tarihli 154. say覺s覺nda 癟覺kan r繹portajlar覺n覺 yay覺nl覺yoruz. Sitemizde yay覺nlanan ayn覺 r繹portaj覺n birinci k覺sm覺n覺 uradan okuyabilirsiniz:

Bing繹l Erdumlu: “Yava yava pien bir ey var”

(Sitemizdeki baz覺 ar覺zalar giderilemediinden ne yaz覺k ki, g繹rsel 繹elerin 癟ok 繹nemli olduu bu r繹portaj覺n resimlerini yay覺nlayam覺yoruz)

Ge癟en say覺da kald覺覺m覺z yerden devam ediyoruz. 3Bden, Bruegel, Bach, Boschtan dolaarak THKP-C tarihine giriyoruz, oradan Nikaraguaya uzan覺yoruz. Bing繹l Erdumluya kulak kesiliyoruz…

Facebookta profil resminiz Bruegelin Rotterdam Babil Kulesi. B羹y羹kadada 癟eitli Bruegel seminerleri verdiniz. Bruegele ilginizden, verdiiniz 繹nemden balayal覺m.

Bing繹l Erdumlu: ocukken resim yapard覺m. Ankara Kolejinde okurken Turgut Zaim ve Eref ren resim hocalar覺m oldu, beni resim yapmaya 繹zendirirlerdi, neden ressam olmay覺 d羹羹nm羹yorsun derlerdi. Genellikle 癟ok fig羹rl羹 resimler yapard覺m, 6-11 ya aras覺nda birinin yapabilecei resimler. Mesela Kore Sava覺, bizimkiler kom羹nistleri 繹ld羹r羹r… Koyu Fenerbah癟eliyimdir, ma癟 resimleri yapard覺m, ama hayalden; bir eye bakarak resim yapmazd覺m. Fig羹rlere hareketleri de iyi verirdim. Belki Bruegel yatk覺nl覺覺m o y羹zden, onun resimleri de 繹yledir, yukar覺dan bir perspektifle 癟al覺覺r, 癟ok fig羹r vard覺r. Resimlerindeki b羹t羹n fig羹rler ilgin癟 iler yapar. Ayr覺nt覺lar 癟oktur.

Bruegelde iki 繹zellik derhal kendini g繹steriyor: Biri, sizin de s繹ylediiniz gibi, 癟oulluk. Birbiriyle balant覺l覺 ve balant覺s覺z bir癟ok fig羹r, her biri ayr覺 bir d羹nya. 襤kincisi, adem-i merkeziyet癟i diyebileceimiz bir anlay覺. D繹neminin ve sonras覺n覺n 襤ncil resimlemelerinde 襤sa, k璽h 癟arm覺hta k璽h 癟arm覺h覺 s覺rtlanm覺 olarak, hep merkezde. Bruegelde ise resmin kenar覺nda bir yerde, orada o b羹y羹k hik璽ye yaan覺rken her k繹ede baka bir mevzu d繹n羹yor, g羹ndelik hayat kendi ak覺覺nda s羹r羹yor belli bir merkez yok.

Bruegelde ger癟ekten 繹yle. Mesela barok resim daha farkl覺. Caravaggio ve Bruegelin ayn覺 konuda yapt覺klar覺 resimler vard覺r. Aziz Paul羹n 襤mana Geliinde, Paul ve ordusu H覺ristiyanlar覺 koval覺yordur, birdenbire ilahi bir 覺覺k onu 癟arpar, attan d羹er ve orada imana gelir. Ondan sonra da Aziz Paul olur. Bunu Caravaggio 繹yle bir yapm覺 ki, Aziz Paul adeta resimden 癟覺kacak gibidir. Baka bir ey g繹rmek m羹mk羹n deil, Paul resmin ortas覺nda attan d羹m羹t羹r. zerinde de harika bir 覺覺k vard覺r. Bu 襤ncil 繹yk羹s羹n羹n ge癟tii yer Mersin-Tarsus 癟evresi. Ayn覺 resmi Bruegel de yapm覺. Bruegeldeki attan d羹羹 hik璽yesi Alplerde ge癟iyor. Onun resminde Paul羹 bulmak i癟in epey aramak gerekiyor. 羹nk羹 繹nce bir s羹r羹 baka fig羹r羹, sonra attan d羹m羹 bir adam覺 g繹r羹rs羹n羹z. Asl覺nda Bruegel diyagonal olarak ortaya yerletirir, 襤say覺 da mesela Golgothaya Gidite merkeze yerletirmitir, ama onu ger癟ekten araman覺z gerekir. Resimde hayat覺n zenginlii o kadar 癟ok vard覺r ki. Bruegelin hik璽yeleri 癟ok katmanl覺d覺r. G繹r羹n羹rde g羹ya Aziz Paul羹n attan d羹羹羹n羹 anlat覺yor. Ama neden Alplerde anlat覺yor? Bruegel 癟羹nk羹 kendi 羹lkesinin hik璽yelerini de anlat覺yor, bunu da 癟ok katmanl覺l覺k i癟inde yap覺yor. Bruegelin d繹neminde 襤spanyollara kar覺 seksen y覺l s羹rm羹 bir ba覺ms覺zl覺k sava覺 var Hollandan覺n. 1568-1648 aras覺nda s羹ren sava Vestfalya Antlamas覺yla son bulur. Bir ayaklanma oluyor, Protestan halk ayaklan覺yor, onu bast覺rmak i癟in 襤spanyollar覺n o zamanki ceberrut kral覺 II. Philip ordu g繹nderiyor. Fakat ordu denizden gelemiyor, yolunu 襤ngilizler kesiyor. Fransay覺 da ge癟emiyor, onlarla da harp hali s羹r羹yor, 襤spanyollara yak覺n birtak覺m vassal krall覺klar var, Napoli Krall覺覺 gibi o d繹nem 襤spanya, 襤talyaya da h璽kim. 襤spanyadan 癟覺kan ordu gemilerle Napoliye ge癟iriliyor, Napoli Krall覺覺n覺n askerleri de kat覺l覺yor savaa, 40-50 bin kiilik ordu Hollandaya doru hareket ediyor. Haliyle Alplerden ge癟mesi gerekiyor. Nas覺l cinayet-gerilim hik璽yelerinde katilin ad覺m ad覺m merdivenlerden 癟覺kt覺覺n覺 duyars覺n覺z, yatak odas覺ndaki savunmas覺z kad覺na yakla覺r, Hollandal覺lar da g羹nbeg羹n 襤spanyol ordusunun geliini izliyor. Ordu gelince de b羹y羹k bir katliam yaan覺yor. Bruegelin resimlerinde katliamlar hep vard覺r, ama 襤ncilden hik璽yeler olarak anlat覺l覺r. Ama orada 襤spanyol Habsburglar覺n覺n 癟ift bal覺 kartal覺n覺 da g繹r羹rs羹n羹z. Aziz Paul羹n 襤mana Gelii 襤spanyol ordusunun Alplerden ge癟iini anlat覺yor. Zaten atl覺lar 癟ok 癟ada, 1500 sene 繹ncesinin ordusu deil, belli. Bruegel Paul羹n attan d羹羹羹n羹 oraya koymu. Hemen hemen b羹t羹n resimleri b繹yledir. zellikle 襤ncil resimlemeleri genellikle kendi zaman覺n覺 anlat覺r. ocukluumda, gen癟liimde Bruegeli 癟繹zecek durumda deilim, ama o 癟ok fig羹rl羹l羹羹n bende uyand覺rd覺覺 bir sempati var. Hollandaya gidene kadar da 癟繹zemedim. Hatta orada da 癟ok uzun s羹re Bruegelin ne anlatmaya 癟al覺t覺覺n覺 kavrayamad覺m. zellikle Babil Kulesini anlamam epey zaman ald覺. Ankarada, Sakarya Caddesinde Tarhan Kitabevi vard覺, orada 癟ok g羹zel resim kitaplar覺 olurdu, a癟ar bakard覺m. O zaman da ilgimi Hollanda resimleri 癟ekerdi. 襤talyan R繹nesans覺na ilgi duyduumu hi癟 hat覺rlam覺yorum, Ama Bruegel ve Van Gogha 癟ok ilgim vard覺.

Boscha hi癟 ilgi duydunuz mu?

Haz覺rlad覺覺m kitap bir g羹n bas覺l覺rsa kapa覺nda Boschun Kay覺p Evlat覺 olacak. zerinde 覺srar edeceim 羹癟 konu var: n kapakta Kay覺p Evlat, arka kapakta Babil Kulesi, kitab覺n ad覺 Alt覺nc覺 S羹it olacak. Kitab覺n sonunda Alt覺nc覺 S羹it diye bir b繹l羹m var.

Bach覺n Alt覺nc覺 S羹itini mi kastediyorsunuz?

Evet.

Neden 繹yle bir se癟im yapt覺n覺z?

S繹ylersem kitab覺 okumazs覺n覺z! (g羹l羹yor) Hemen s繹yleyeyim, Hollandaya 1986da gittim, 2006da d繹nd羹m, yirmi senenin dokuzunda viyolonsel dersi ald覺m. Niyetim piyanoydu asl覺nda, T羹rkiyede piyano 癟alm覺l覺覺m var. Piyano olmad覺, alamad覺k, kiralanmas覺 da m羹mk羹n deildi. Piyano olamay覺nca ikinci favorim olan 癟elloda karar k覺ld覺m. Dokuz sene ders ald覺m, bunun da sebebi en fazla dokuz sene ders al覺nabiliyor olmas覺yd覺! Sonra kendim devam ettim.

H璽l璽 癟al覺yor musunuz?

Hay覺r. elloyu orada b覺rakt覺m. T羹rkiyeye getirmek abs羹rd geldi. ello 癟almaya 繹zenmemin sebebi Bach s羹itlerini 癟almak istememdi. Tesad羹fen ilk dinlediim Bach s羹iti Alt覺nc覺 S羹itti. Alt覺nc覺 S羹it sondur, ama baka bir anlamda da sondur, var覺lan bir noktad覺r o. Giderek daha youn bir i癟erik kazan覺r ve Pablo Casals覺n iyimser, trajik, heroik olarak adland覺rd覺覺 繹nceki be s羹itten ge癟ilerek var覺l覺r ona. Alt覺nc覺 s羹it en sondur, yap覺 olarak 繹tesi yoktur. Rotterdamda iyi bir diskotek vard覺, bilip de dinlemediim bir s羹r羹 icray覺 buldum orada. zellikle ilgilendiim, Casals icralar覺 oldu. Onlar覺 dinlerken belki bunlar覺 yava yava 癟alabilirim dedim. elloya 繹zenmem 繹yle oldu. Bir de 癟ello ses olarak bana 癟ok hitap eder. Brahms覺n 癟ok g羹zel sonatlar覺 vard覺r. Beethoven覺n da 癟ello sonatlar覺na ayr覺 kulak veririm. Rotterdamda bir m羹zik okuluna gittim. Genellikle k羹癟羹c羹k 癟ocuklar vard覺, bir de ben. ok da sab覺rl覺 bir hocam vard覺. Dokuz sene gittim o okula. ok basit et羹tlerden balad覺k, k覺rk覺ndan sonra saz 癟almak ger癟ekten 癟ok zor. V羹cut yatk覺n olmuyor. Al覺mak 癟ok zor. Bach s羹itlerinin partisyonlar覺n覺 ald覺m, onlar覺n deiik aranjmanlar覺 vard覺r. Yava yava, mez羹r mez羹r 癟al覺maya balad覺m.

Zevk alacak kadar 癟alacak hale geldiniz, 繹yle mi?

Tabii. Dokuz senenin sonunda epey 癟alar hale geldim. Hatta Hollandan覺n bir televizyon kanal覺nda bir sefer 癟ald覺m. (g羹l羹yor)

En sevdiiniz besteci Bach m覺?

Evet.

Baka kimleri seversinz?

襤nsan覺n belli d繹nemlerinde romantikler 癟ok hitap eder. Gen癟liimde Brahms覺 癟ok severdim. Baka bir d繹nemde Beethoven覺 癟ok severdim. Schuberti de… Ama insan belli bir yata Bach覺 癟ok seviyor. O ayr覺, bambaka bir olay. 襤lhan Baran ismi size bir ey s繹yl羹yor mu? Piyano hocamd覺. 襤lhan Beyle 癟al覺maya Bach覺n basit prel羹dleriyle balam覺t覺k. Hollandada f羹gleri de 癟ald覺m. Alt覺nc覺 S羹iti 癟alamad覺m. Beinciyi 癟ald覺m, ama alt覺nc覺y覺 癟alamad覺m. Teknik zorluun 繹tesinde, onun ruhunu vermem m羹mk羹n deildi. 羹nk羹 o s羹it 癟ok dingindir. Dediim gibi, var覺lan bir noktad覺r. M羹ziin de 繹tesinde 癟ok ergin bir yap覺d覺r.

Bruegele d繹nelim. Hangi resimleri size 繹zellikle hitap ediyor?

Rotterdam Babil Kulesi. Ama Golgothaya Gidi (The Procession to Calvary) de m羹thitir. Bruegel hem kendi g羹n羹n羹 hem de 襤ncilin hik璽yelerini anlat覺r. Ama Rotterdam Babil Kulesi onlar覺n 癟ok 羹st羹nde bir eserdir. O art覺k 繹zel bir hik璽ye anlatm覺yor, b羹t羹n insanl覺覺n hik璽yesini anlat覺yor. Onun bir 羹topyan覺n resmi olduunu s繹yleyen bir Alman sanat tarih癟i var. Babil Kulesi b羹t羹n zamanlar覺n resmi, zamans覺z bir resim. Herhangi bir yerle de ilgili deil. Bruegelin en ergin olduu d繹nemin resmi. Ama tabii ki o resmin tarihsel bir yan覺 var. Thomas More topyay覺 Anversde yaz覺yor. topya Moreun Anversde kar覺lat覺覺 bir denizciyle aras覺nda ge癟en konumayla balar. More iki nedenden 繹t羹r羹 oraya gitmitir: Zaman覺n s羹per g羹癟leri aras覺nda arac覺l覺k etmek ve bir de, o zaman Anvers, Londradan 癟ok daha gelimi bir ehir; ehrin borsas覺n覺 incelemek i癟in. More 1520lerde Anverse geliyor. Bu da Bruegelin doduu zamana denk kesin tarih belli olmamakla birlikte 1525 civar覺 olduu hesap ediliyor. Gemicinin anlatt覺覺 hik璽yeye bakarak, o adan覺n ilkel kom羹nal toplumu yaayan bir Karayip adas覺 olduunu d羹羹nebiliriz. O adadan esinlenerek ideal bir toplumu ve ona 繹zg羹 devlet yap覺s覺n覺 anlat覺r More. Anvers o zaman Avrupan覺n en gelimi ehri; hem Kuzey-G羹ney ticareti hem de Yeni D羹nya ile ticaret Anvers 羹zerinden. Anvers corafya ilminin, haritac覺l覺覺n da merkezi ve bas覺mevleriyle 羹nl羹. ok 繹nemli kartograflar Bruegelin arkada覺. topya ilk defa Anversde bas覺l覺yor. Bruegel ayd覺n bir 癟evrede, Kuzey R繹nesans覺n覺n merkezinde ya覺yor. topyay覺 okuduunu, ondan esinlenerek Babil Kulesini yapt覺覺n覺 tahmin ediyorum. O resimde 癟ok 繹nemli bir ayr覺nt覺 vard覺r: Babil Kulesi asl覺nda yar覺m kalm覺t覺r, eski Ahitte de 繹yle. Resimde de kil y羹zlerce y覺l durup beyazlam覺t覺r, fakat rengi d繹ner ve k覺rm覺z覺 olur. Yeniden yap覺m覺na balanm覺 bir yap覺d覺r o. 襤nsanlar覺n yeniden b繹yle bir eye balad覺覺n覺 ya da balayabileceini sembolik olarak anlat覺yor, b繹yle bir mesaj覺 da var.

Bruegelden bir as覺r sonra Spinoza da ayn覺 corafyada. Spinoza hi癟 ilginizi 癟ekti mi?

K羹lliyat覺n覺 okumad覺m, ama 繹nemli eserlerine en az覺ndan g繹z gezdirdim. Etkilenmiimdir. Tanr覺y覺 i癟kinletirmesi, doadan ay覺rmamas覺… Asl覺nda 癟ok modern bir filozof. Bir de etie 癟ok a覺rl覺k vermesi onu 繹zel hale getiriyor. Yaam覺 da 繹yle. Tecrit edilmeyi g繹ze alan biri. Biliyorsunuz, d羹羹nceleri nedeniyle Amsterdamdaki Yahudi cemaati taraf覺ndan aforoz edilir ve ehri terk etmek zorunda kal覺r. O d繹nemde bir fanatiin b覺癟akl覺 sald覺r覺s覺na maruz kal覺r. Spinoza hem felsefi d羹羹ncesiyle hem de etiini yans覺tan tavr覺yla 癟ok 繹nemli biri. ok deimekle birlikte, Amsterdam覺n Yahudi mahallesi h璽l璽 durur. Rembrandt覺n laf覺 ge癟medi, onu da en iyi Hollandada tan覺ma f覺rsat覺 buldum. Spinozayla Rembrandt ayn覺 d繹nemde, ayn覺 mahallede yaam覺lar. Tan覺覺yorlar m覺yd覺, bilmiyoruz, ama mutlaka sokakta kar覺lam覺lard覺r. Spinozay覺 anlamak i癟in Rembrandt覺n yapt覺覺 Yahudi mahallesi eskizlerine bakmak l璽z覺m, 繹zellikle Yahudi Tap覺na覺n覺n 繹n羹ndeki eskizlere. 襤sa Amsterdamda yoksullara vaaz verirken… Rembrandt覺n resimleri de iki zamanl覺, anakronistiktir, 繹zellikle Yahudi mahallesindekiler. O zaman Spinozay覺 daha iyi anl覺yorsunuz. Spinozay覺 b覺癟aklayan adam覺n bal覺 olduu havran覺n Rembrandt taraf覺ndan yap覺lm覺 resimleri var.

Bir Bosch parantezi a癟m覺t覺k…

Tarhan Kitabevinde gidip bakt覺覺m ilk kitaplar Bruegelle birlikte Boschunkilerdi. Boschu da bir kere daha Rotterdamda tan覺d覺m. Kay覺p Evlat son derece modern bir resim. Modern insanla ilgili yap覺lan ilk resimlerden biri diyebiliriz. D羹nyevi Zevkler Bah癟esi ise triptiktir… Kay覺p Evlattaki en 繹nemli hadise u bence: Ucu a癟覺k b覺rak覺lm覺 bir resim. O adam yoluna devam m覺 edecek, geri mi d繹necek? Belli deil, teredd羹t ediyor. Y羹r羹mek istiyor, ama g繹z羹 de arkada. Y羹r羹yecek mi? Asl覺nda o sefih evden 癟覺kmam覺t覺r, yolu oradan ge癟iyordur, fakat ge癟miinde olan bir yer oras覺. D繹neyim mi, yoluma devam m覺 edeyim?

Bu tarif Clashin Should I Stay Or Should I Go ark覺s覺n覺 癟ar覺t覺r覺yor. Clashi Nikaragua bahsine b覺rakal覺m… Bruegel, Boscha k覺yasla, daha tan覺ml覺, daha nesir. Bosch ise, dediiniz gibi, triptik; daha ziyade iire yak覺n…

Aralar覺nda 75 sene var. Biri 1450 doumlu, 繹b羹r羹 1525 civar覺. Bosch Orta癟aa daha yak覺n. Bruegel 繹nemli corafi keiflerin olduu, merkantalizmin, kapitalizmin Avrupada gelitii bir d繹nemde ya覺yor, g羹n羹m羹ze daha yak覺n biri. Ama Boschtan 癟ok etkilenmi, 繹zellikle ilk d繹nem eserleri Boschun neredeyse birebir kopyas覺. Mesela Boschun B羹y羹k Bal覺k K羹癟羹k Bal覺覺 Yiyor grav羹r羹n羹 biraz deitirerek resmetmi. 襤lk d繹nemlerinde Boschun resimlerinin varyasyonlar覺n覺 yapm覺…

Bug羹n羹n ressamlar覺 ilginizi 癟ekiyor mu?

Hay覺r. Hollanda resmine 繹zel bir merak覺m var. Bu merak覺n sonu Mondriand覺r. Boschla balar, Bruegel, Rembrandtla devam eder. 襤lk g繹zar覺m Van Gogh Bruegelle birlikte. Van Goghun 繹zellikle son d繹nemlerinden etkilendiimi s繹yleyebilirim. D繹rt ciltlik mektuplar覺n覺n b羹t羹n羹n羹 deil ama, Azra Erhat覺n terc羹me ettii ekliyle okumuumdur, kiiliine olan merak覺mdan dolay覺…Rotterdama gidince Bruegeli yeniden kefettim. Rotterdam K羹t羹phanesi 癟ok zengindi, daha detayl覺 繹renmeye balad覺m. O rezonans覺n bo olmad覺覺n覺 anlad覺m. T羹rkiyedeyken Bruegelin dinsel resimlerini bilmezdim. K繹y D羹羹n羹 gibi resimleri bilinirdi, onlar daha pop羹lerdi. Dini resimlerini ve onlar覺n arkas覺ndaki anakronizmi kefettim. Mesela Viyanadaki Babil Kulesi, al ite bug羹n Erdoan覺n yapmaya 癟al覺t覺klar覺n覺 Bruegelin d繹neminde II. Philip yapmaya 癟al覺m覺. O resim tamamen onu anlat覺r. Y覺k覺lacakm覺 gibi bir kule, ama i癟inde St. Peter Kilisesi, d覺ar覺da imparatorluk i癟inde din; bunlar覺 birletirerek bir ey kurmaya 癟al覺m覺. O resimde II. Philip vard覺r, ama II. Philip olarak ge癟mez, bir yoruma g繹re Nemrut, bir yoruma g繹re de 襤skender olarak ge癟er… Bosch parantezini unu s繹ylemeden kapatmayal覺m: ok tipik 襤ncil resimlemeleri vard覺r. Bunlar o d繹nemde de 癟ok 羹n kazan覺yor. D羹nyevi Zevkler Bah癟esinde bir d羹nya cennetini anlat覺yor, sa taraf覺nda da cehennem; orada y羹z羹 Kay覺p Evlat覺n y羹z羹ne benzeyen bir fig羹r vard覺r. Sa tarafta Aa癟 Adam gibi ad覺 olan bir fig羹r, iki aac覺n 羹st羹ne konmu, midesi bo, midesinin i癟inde de kafa 癟ekip yemek yiyenler vard覺r. Adam覺n kafas覺n覺n 羹st羹nde eytanlar dans eder. Bunun eskizi de Viyanada var. Bence bu adam Boschun kendisi. Kay覺p Evlat da o. Benim yorumum bu y繹nde… Bosch ressam bir aileden geliyor, 繹zellikle zengin bir aile deil ama. O zamanlar, ressamlar zannatk璽r s覺n覺f覺ndan. Fakat sonradan 癟ok zengin bir ailenin k覺z覺yla evlenip s覺n覺f atlad覺覺, varl覺kl覺 癟evreye girdii biliniyor. Kay覺p Evlatta gen癟liine, ge癟miine bakan adam olduunu d羹羹n羹yorum, Boschun g繹z羹 ge癟miinde kalm覺 galiba… 襤ronik ama, II. Philip Bosch ve Bruegelin resimlerine hayran, hepsini topluyor. Ama onun eline nereden ge癟tii belli deil. 襤spanyol Habsburglar覺n, 80 Y覺l Sava覺n覺n balar覺nda, Oranje hanedan覺n覺n mal覺na m羹lk羹ne el koyduklar覺nda, o resimleri de toplad覺klar覺, onlardan da II. Philipin s羹lalesine ge癟tii tahmin ediliyor. II. Philipin karanl覺k taraf覺 bu olsa gerek: ok sofu bir adam, ama D羹nyevi Zevkler Bah癟esini yatak odas覺na asm覺. (g羹l羹yor)

Bruegel ve Boschun ay覺rt edici 繹zelliklerinden biri de g羹l羹msetmeleri…

Daha 癟ok Bruegel g羹l羹msetir. Abs羹rd de gelir. K繹y D羹羹n羹nde herifin biri dans ederken d繹n羹p kad覺n覺 eller, g羹lersin. Kemal Tahir, Fakir Baykurtvari bir sahne gibidir. Bir de K繹y D羹羹n羹 Yemei vard覺r. Diyagonal bir masad覺r o, Bruegel kendini de koymu oraya. Papazla konuuyor. (g羹l羹yor)

Ge癟en oturumda Nikaraguaya gidiinizi ve oradan 癟覺kar覺lacak dersleri sorduumuzda, bunu THKP-Cnin kuruluundan balayarak anlatmak l璽z覺m demitiniz. Biz de tersinden bir yol izlemeyi, Sandinistlerden THKP-Cye gitmeyi 繹nermi ve Nikaragua derslerini 繹ne alm覺t覺k. Bu oturumda THKP-Cden balayarak Sandinistlere doru yol alal覺m. Kurucular覺ndan olduunuz THKP-Cyi nas覺l tan覺mlars覺n覺z?

THKP-C bir 繹rg羹t deil, bir hareketti bana g繹re. Ad覺n覺 繹rg羹t koyduumuz zaman da bitti. Ad覺 konmadan olutuu d繹nemde bence daha 繹nemliydi. Ad覺na hareket de desek, oluum halinde bir 繹rg羹t de desek, 70in ekim, kas覺m ay覺nda, bunun ad覺 u olsun, sonradan t羹z羹羹m羹z羹 癟覺kart覺r覺z d羹羹nceleri hi癟 yokken, ama biz fiilen hayat覺n deiik alanlar覺nda i yapan insanlarken daha iyiydik. Oluum halindeki o yap覺, daha sonra ad覺 konan 繹nc羹 sava gibi politik bir haleyle tam donat覺lmam覺t覺. O baa o t覺ra gitmedi, 繹yle s繹yleyeyim. Zaten gitmedii i癟in de ayr覺l覺klar 癟覺kt覺 ve 癟ok k覺sa zamanda bitti. Oluum s羹recinde hayat覺n deiik alanlar覺nda, ciddi olarak fabrikalarda, Aliaa ve Ereli gibi b羹y羹k sanayi merkezlerinde, k覺rsal alandaki hem k羹癟羹k 羹reticiyle, hem de S繹ke gibi, ukurova gibi, 羹cretli tar覺m emeinin olduu yerlerde, 繹rg羹tlenmeye 癟al覺an, gerek gen癟lik i癟inde, gerek b羹rokrasinin hem asker hem sivil kanad覺nda, meslek odalar覺nda g繹reli a覺rl覺覺 olan, fiilen 繹nc羹 durumuna gelebilmi insanlar THKP-Cyi oluturuyordu. Bir a覺r sanayi b繹lgesinde, Erelide, 繹nce el yordam覺yla, sonra planlamas覺n覺 yaparak bir grevi haz覺rlay覺p 繹rg羹tleyip sonra da i癟ilerin D襤SKe girmesinde 癟ok 繹nemli bir rol羹m羹z oldu. Aliaada, yine a覺r sanayi kolunda bir rafineri inaat覺nda bir greve 繹nc羹l羹k ettik ve orada sendikadaki Doktorcularla birlikte 繹rg羹tlenme 癟al覺mas覺 yapt覺k. O zamana kadar pek al覺覺k olunmayan etkinliklerimiz oldu. S繹kedeki topraks覺z k繹yl羹 hareketine de m羹dahalemiz vard覺. ukurovada da keza Bir癟ok k羹癟羹k 羹retici mitingiyle i癟 i癟eydik. Bu hareketin Dev-Gen癟le i癟 i癟e olduu, mahalli unsurlar覺 da i癟erdii d羹羹n羹lmeli elbette. Bu hareket kendi i癟inde z覺tl覺klar覺 da bar覺nd覺r覺yordu. O d繹nem d羹nyadaki, 繹zellikle gen癟lii etkileyen Latin Amerikadaki gerilla hareketinin mutlaka hepimiz 羹zerinde bir etkisi olmutur. Eer sab覺rl覺 olunabilseydi, T羹rkiyeyi d繹n羹t羹rebilecek bir nitelie sahipti. Bu konuda hi癟bir 羹phem yok. H璽l璽 繹yle d羹羹n羹yorum. Otuz sene evvel yazd覺覺m bir makalede de ayn覺 eyi s繹yledim. unu da g繹zden ka癟覺rmamak l璽z覺m: Souk sava koullar覺nda, T羹rkiye gibi bir 羹lkede ger癟ekten bir eyler yapmaya aday, b繹yle ciddi bir hareket varsa bunun tehis edilmemesi, g繹r羹lmemesi, engellenmeye 癟al覺覺lmamas覺 olmazd覺. Ve 繹yle oldu. O g羹n tam ad覺n覺 koyamad覺覺m覺z, daha sonradan kontrgerilla olarak adland覺r覺lan, ki o zaman ABDyle 癟ok i癟 i癟eydi, Biz onlar覺 bir yerde k覺st覺r覺p 繹ld羹r羹r羹z diyen Amerikal覺 kontrgerilla uzmanlar覺n覺n iin i癟inde olduu bir kar覺 yap覺dan bahsediyorum. B繹yle ciddi, gelime potansiyeli olan hareketin yok edilmesi, provoke edilmesi gereken bir hareket olarak tespit edildiini d羹羹n羹yorum. Bunlar覺 s繹yledikten sonra Nikaraguaya ge癟mek l璽z覺m.

Hen羹z ge癟meyelim. Biraz daha THKP-Cde kalal覺m. nce kuruluunu, sonra da biz onlar覺 bir yerde k覺st覺r覺p 繹ld羹r羹r羹z羹 konual覺m. THKP-C, 15-16 Hazirandan yakla覺k be ay sonra kuruluyor. 15-16 Haziran覺n THKP-C 羹zerinde nas覺l bir etkisi olmutu?

T羹rkiyede i癟i s覺n覺f覺n覺n durumu, nicelii, nitelii, devrimci kapasitesi nedir? tart覺mas覺 sonraki ayr覺l覺klar覺n temelini oluturdu. 15-16 Haziran覺n etkisi de bu tart覺maya imk璽n vermesiydi. Mahirin (ayan) tezi vard覺r: Kabaca emperyalizmin 羹癟羹nc羹 bunal覺m d繹neminde i癟i s覺n覺f覺 pasifize olmutur, halk覺 harekete ge癟irmek i癟in ancak politiklemi askeri sava stratejisi dorultusunda silahl覺 eylemler gerekir diye 繹zetlenebilir. Bu tabii kendi yaad覺覺m hayat覺n pratiine uymuyordu. Benim pratiim fabrika 繹rg羹tlemekti… Erelide, Aliaada filan kadrolar覺n ortaya 癟覺kmas覺yla baar覺l覺 da olduk. Yapt覺覺m覺z ile teori aras覺nda fark vard覺. THKP-C domutur ve doar domaz bitmitir. Doup bitmesinde T羹rkiyedeki i癟i s覺n覺f覺n覺n fiili varl覺覺n覺n bizim gibi insanlar覺n bilincini etkilemesinin pay覺 vard覺r. Bu politiklemi askeri sava i癟in Narodniklere bakt覺覺nda, Leninin Ne Yapmal覺s覺n覺 o g繹zle okuduunda, g繹r羹yorsun, Narodniklerin iddia ettii de o: Halk pasifize olmutur, ancak heyecanland覺r覺c覺 silahl覺 eylem yaparsak halk harekete ge癟er. Bu sadece THKP-Cye 繹zg羹 deil, 襤talyada da K覺z覺l Tugaylar… Baka koullarda, 繹rnein Naziler 羹lkeni igal etmi, tabii ki o zaman Frans覺z i癟i s覺n覺f覺 direnie kat覺l覺yor. lkende iktidara faist Franco geldiinde i癟 savaa giriyorsun. Ama ben yapar覺m, onlar da arkamdan gelir diye bir model yok.

Burada galiba bir PKK parantezi a癟mak gerekiyor. Politiklemi askeri sava stratejisini izledikleri s繹ylenebilir. calan da ba覺ndan beri Mahirin 癟izgisindeyim diyor.

Su 99 dereceye gelmise, bir bas覺n癟 al覺p 100 dereceye y羹kseltirsin, kaynar. Ama su 20 dereceyken 500 hareket yapsan kaynatamazs覺n. K羹rt halk覺n覺n ayaklanmaya destek vermesi baka. K羹rt halk覺 ezilmi, T羹rk devletine kar覺 b羹y羹k bir 繹fke duyuyor. Tabii ki PKKyi, liderini kahraman olarak g繹r羹yor, 癟ocuunu da daa yolluyor. Ama K羹rdistan覺n koulu baka, metropol羹nki baka. 1970in 襤stanbulunda insanlar覺n i bulup da hayat覺n覺 yeniden ekillendirdii, s覺n覺f hareketinin hem sendikalama hem yaam tarz覺n覺 yeniledii bir zamanda halk覺 bir anda ihtil璽le g繹t羹remezsin. O d繹nemde insanlar覺n sendikal eylemlere kat覺lmas覺 doal, ama onun 繹tesinde, sen bilmem ne hareketi yapt覺n diye, peinden gelmemesi de doal deil mi?

Benim pratiim fabrika 繹rg羹tlemekti dediniz. O pratik nas覺l balad覺?

Ereliye gitmem tesad羹f. ODTden bir arkada覺m Ereli Demir elikte ie girmiti. Bir g羹n benimle beraber Mahirin evine geldi. Gerillac覺l覺k 繹yle mi olur, b繹yle mi olur, olur mu, olmaz m覺 diye konuuyoruz. Bakt覺 bakt覺, size hi癟 inanm覺yorum dedi. Niye dedim. Bu kadar konuuyorsunuz, i癟i s覺n覺f覺 var diyorsan gel Ereliye, orada var dedi. O zaman orada grevler, sendika 癟al覺malar覺 filan oluyor. Bu ite samimiysen gel orada yap dedi. Tamam o zaman dedim. Akl覺mda Ereli yoktu, gidiim 繹yle oldu…

Sene?

  1. 69 sonunda hapse girdim, alt覺 ay yatt覺m, 70 May覺s覺n覺n sonunda 癟覺kt覺m. 襤ki hafta sonra da 15-16 Haziran oldu.

Be ay sonra da, Kas覺m 1970te THKP-C kuruluyor. 15-16 Haziran tecr羹besine, ortaya 癟覺kan yeni duruma ramen, onun 繹ncesinde gelitirilen teori, sizin i癟in bir yandan ge癟erliliini koruyor, bir yandan da hareket i癟inde, sizin ifadenizle, z覺tl覺klar, i癟 癟elikiler s繹z konusu. Bunun sebebi, teori ile 15-16 Haziranda ortaya 癟覺kan tablo aras覺ndaki 癟elikilerin fark edilmesi mi?

ok net fark edilmiyor, fark edilse da覺l覺r zaten. Maalesef o kadar net deil. 襤kisi bir arada y羹r羹yor, 癟atlayana kadar… Asl覺nda, bu birbirini reddeden iki anlay覺 b羹t羹nletirilebilirdi. Nikaraguada b羹t羹nletirebildiler. Onlar nas覺l b羹t羹nletirdi, biz neden b羹t羹nletiremedik? Bizim yapt覺覺m覺z bi癟imde b羹t羹nleemezdi.

Size bunu dedirten ne?

imdi Hay覺r Meclisleri var, referandum noktas覺nda 癟覺kt覺k ortaya… 16 Nisan s羹recinde sessiz ve derinden yapt覺覺m覺z iler daha iyi ilere d繹n羹ecektir. Bu oluumun en yak覺n hedefi iki sene sonras覺 olmas覺 l璽z覺m. Bakanl覺k se癟imi olacaksa, onun i癟in 癟al覺may覺 hedeflemeliyiz. Bu haz覺rl覺k gerektirir. Silahl覺 m羹cadele yapacaksan, onun da bir mant覺覺 var, ona da iyi haz覺rlanmak gerekir. S覺n覺f 繹rg羹tlenmesine de iyi haz覺rlanman gerekir. THKP-Cde 繹yle eyler yok. 15-16 Haziranda bir 繹rg羹t yok. 1970 Kas覺m覺nda kuruluyor, Ocak 71de de Biz ge癟 kald覺k, Denizler ortaya 癟覺kt覺, h璽l璽 bir ey yapamad覺k, bir an evvel bir ey yapal覺m deniyor. Biz Karadenizde de 繹rg羹tlenmeyi, bir gerilla sava覺 yapmay覺 d羹羹n羹yorduk. Ama bunlar覺n hi癟bir haz覺rl覺覺n覺 yapmadan, sadece Ankarada s覺k覺t覺覺n i癟in oraya gidiyorsun, orada da ilk bulduuna s覺覺n覺yorsun. Bunlar覺n 繹n haz覺rl覺覺 yap覺lmam覺. Silahl覺 m羹cadele yap覺lmaz diye bir ey yok. Ama b羹t羹n bunlar覺n bir 繹n haz覺rl覺覺 olur ve m羹cadeleye girdiin zaman ona g繹re iler yapars覺n. Bizde 繹yle olmad覺. Yap覺lan eylemler polisle, askerle 癟at覺maya ge癟miyordu. G繹reli 羹st羹nl羹k salay覺p bir bankadan 15 bin lira al覺p 癟覺k覺yorsun. Ya da bir adam覺 ka癟覺r覺yorsun. Esas 癟at覺ma olacak yerde de katliam oldu. K覺z覺lderede bir 癟at覺ma olmad覺 ki! 11 kii bir eve girdin, herifler de etraf覺n覺 sar覺p havanla imha etti. Silahl覺 m羹cadele kavram覺na uymuyor bunlar.

1970 Kas覺m覺ndan 30 Mart 1972ye, o bir bu癟uk y覺ll覺k kritik s羹re癟te, o kuat覺lm覺l覺kta yaananlar i癟in bazen kaybedilecek savalara da girmek l璽z覺m denebilir mi?

O dediiniz Paris Kom羹n羹 i癟in 癟ok doru. 襤nsan yenilecei bir savaa bile bile girebilir. Ama k繹r g繹z羹m parma覺na girmez. Bizim hareket baka t羹rl羹 olabilirdi. Bu yap覺lm覺 ey yap覺l覺rken de kaybedilebilecek bir savaa girildii biliniyordu, ama tedbirsizlik balad覺覺 anda, art覺k yenebilecein bir savata deilsin, yenilgini kendi ellerinle haz覺rl覺yorsun. Yoksa kaybedilebilecek bir癟ok savaa ben de girdim. Bu konulara 癟ok yal覺n bakar覺m. Bu iin romantize edecek yan覺 yok. Ama 癟ok g羹zel insanlard覺, Ula, (H羹seyin) Cevahir… THKP-C s羹rebilirdi. Ama bu formatta deil. Anlatmaya 癟al覺t覺覺m bu. Ayr覺l覺覺n 癟覺kmas覺 da, T羹rkiyedeki i癟i s覺n覺f覺n覺n nesnel gelimilik d羹zeyi ve benim gibi insanlar覺n da bu i b繹yle olmaz demesiyle oldu.

Nas覺l s羹rebilirdi?

Baka t羹rl羹 davransayd覺k, mesela Sandinistler gibi yapsayd覺k, farkl覺 m羹cadeleleri bir arada y羹r羹tebilseydik, bug羹n T羹rkiyede 癟ok baka t羹rl羹 eyler olurdu. Ama bizimkinin Nikaraguayla, Sandinistlerle filan al璽kas覺 yok. B繹yle s繹ylenince hoa gitmez. Aslan kaplan diye anlat覺rsan onun bir rant覺 var. 68li olmak nas覺l bir kiilik atfediyorsa, ben THKP-Cnin kurucusuyum dediinde rant覺 var. Yok mu? Olay覺n yal覺n hali maalesef b繹yle. B繹yle olduuna dair de onlarca kan覺t var. Sen T羹rkiyenin Chesi olaca覺m diye hayaller kurabilirsin, ama birileri de bir yere gelsin, sonra temizleriz diyor. Ger癟ek bu: Bu hareket provoke edilmi bir harekettir. Potansiyeli de hi癟 olmutur. Biz Aliaaya girerken bir s羹r羹 plan覺m覺z vard覺. 襤skenderuna, Seydiehire gideceiz, onun kadrolar覺n覺 oluturaca覺z… Arkada覺m覺z覺 繹ld羹rd羹kleri halde herifler s繹kemedi bizi, kadrolar ekillendi. Ama ondan sonra bir s覺k覺y繹netim, k羹t diye her ey bitti. 襤zmirde be ay yarg覺land覺m. Kom羹nizm propagandas覺 filan, bir s羹r羹 dava, hepsinden beraat ettim. Ama Cephe 羹yesi olmaktan ak diye ge癟irdiler, be sene yatt覺m. 覺kt覺覺mda o yap覺 da覺lm覺t覺. Biz o be senede 癟ok iyi iler yapard覺k. D繹nd羹m dolat覺m, yine 襤skenderuna gittim.

Sene?

Tekrar 襤skenderuna gitmem 75. Sonra Maden-襤le iliki kurduk, D襤SK hik璽yesine girdik. Ama o baka, bireysel bir 癟aba. b羹r t羹rl羹 繹rg羹tl羹 bir hareket. Dev-Gen癟, k繹yl羹, i癟i birlikleri, sendikalar, onlar elden gitti…

Mahir ayanla tan覺man覺z nas覺l olmutu?

Mahirle 繹zel bir tesad羹f sonucu arkada olduk. Bizim ev Ankara Kolejinin hemen arkas覺ndayd覺. Bah癟elievlerde de Mahirin evi vard覺. Kar覺m T羹lay [Tat] Hacettepe Hemirelik Okulunda y繹netici ve 繹retmendi. T羹lay覺n bir talebesi [Sevgi Yener] sk羹darda mahalleden 璽覺k olduu bir 癟ocuun peine tak覺l覺p Ankaraya geliyor. O s覺rada yedek subayl覺覺m覺 yap覺yorum, Genelkurmay Muhabere Merkezinde. 1967ye gittik imdi… Okulu (ODT Elektronik) bitirmiim, yedek subay olmuum. Daha 繹nce k覺sa bir s羹re TEKte 癟al覺m覺覺m. Kendi kendime solcuyum. T襤Pe sempati duyuyorum. etin Altan, 襤lhan Sel癟uk okuyoruz. O s覺rada biz yine K覺br覺sa 癟覺karma yapar gibi olduk. Daha sonra 74te olan 67de olur gibi oldu. Genelkurmay Muhabere Merkezinde Amerikal覺 bir NATO irtibat subay覺 vard覺, olup bitenleri bildirmek 羹zere, bana Bel癟ikay覺 balay覺n, Napoliyi, Atinay覺 balay覺n diyor, onlar bal覺yor. Genelkurmay Bakan覺 Cemal Turald覺, onun 繹zel kalem m羹d羹r羹 santrale bu adam bir yerle konutuunda dinleyin, ilgin癟 bir ey olursa bildirin demi. Bunu 癟ocuklar bana s繹yleyince iin 羹st羹ne atlad覺m. Benim odam da santralin yan覺nda. zel Kalem M羹d羹r羹ne telefon ettim, efendim, benim konumum m羹sait, dil de bilirim, isterseniz ben dinleyeyim. Tamam, sen de dinle dedi. (g羹l羹yor) Olmad覺k konumalar覺n覺 yakalad覺k. S羹leyman Demirelden k繹pekten bahseder gibi bahsediyorlard覺. Kar覺s覺nda konutuu herif de Oramiral Griffin, NATO G羹ney Avrupa Komutan覺. Diyor ki, Kabak kafay覺 sat覺n m覺 alal覺m, iflas m覺 ettirelim. Kabak kafa kim anlam覺yor 繹b羹r羹. Sonra kim olduunu anlay覺nca acayip kahkahalar: Bence sat覺n alal覺m daha iyi diyor. Bunlar o g羹n羹n T羹rkiyesi i癟in 繹nemliydi. Herif Cemal Turaldan adam覺m覺z diye bahsetti. Adam覺m覺z bu ii halleder dedi. Ben de, bunun adam覺 varm覺, adama mesaj yollam覺 diyorum ve herifi zel Kalem M羹d羹r羹ne ihbar ediyorum. O zaman Cemal Turaldan herkes o kadar korkard覺 ki. (g羹l羹yor) Sonra ba覺m belaya girmesin diye banda almay覺 ak覺l ettik. 襤te b繹yle bir ortamda tan覺d覺m Mahiri. O hemire k覺z覺n, Sevginin erkek arkada覺 Mahirmi meer. Mahir de duymu bu olanlar覺, kalkt覺 geldi bizim eve. yle tan覺t覺k. Yusufla da [K羹peli] 1967de, Mahirin evinde tan覺t覺k, arkada olduk. ok sevilen biriydi. Sonra FKF bakan覺 oldu, igaller, eylemler filan… Derken, hakk覺nda tutuklama karar覺 癟覺kt覺, Filistine ka癟t覺. Orada El-Fetihten daha solda, Marksist Filistin Demokratik Halk Kurtulu Cephesi vard覺, ona gittiler Deniz filan. Sonra bir bi癟imde d繹nd羹 geldi. T羹rkiyede aran覺yor. ODTde asistan bir kar覺 koca var, onlar覺n evinde saklan覺yor. Yusufun sezgileri kuvvetliydi, bir eylerden rahats覺z olmu, art覺k orada kalmak istemiyor. Bir g羹n kalk覺p benim eve geldi, burada kalabilir miyim dedi. Kalamazs覺n dedim. 羹nk羹 annem beni evden atmak 羹zere. 襤sve癟li k覺z arkada覺mla annemde kal覺yoruz. Mahalleden rahats覺z ediyorlar. Bir arkada vas覺tas覺yla ona bir ev buldum. Fakat Yusuf o eve gitmeden 繹b羹r evde eyalar覺m var diye tutturdu. Orada da meer polis bekliyormu, gelse de bunu yakalasak diye. O eve gittik, oradan da benim bulduum eve. Bir ara d覺ar覺 癟覺kt覺m, k羹t diye birileri koluma girdi. Yusufla dier arkada覺 da sonra evden ald覺lar. Eyalar覺 almaya gittik ya, orada peimize tak覺lm覺lar. Orada polisin teki 繹yle dedi: Sizi yakalamay覺 d羹羹nm羹yorduk, ama Yusuf yeniden d覺ar覺 癟覺kmay覺 d羹羹n羹nce yakalamak zorunda kald覺k. Sonradan Emniyet 襤stihbarat Daire Bakanl覺覺 oldu, orada nemli 襤ler Daire Bakanl覺覺 vard覺, beni 繹zel olarak g繹rmek istediler. Necisin filan diye soruyor dairenin ba覺ndaki herif. Sana da 癟ok yaz覺k oldu dedi. Hi癟bir anlam veremedim. Anla覺ld覺 ki, Yusufun kald覺覺 asistanlar覺n evine dinleyici yerletirmiler. Sinan [Cemgil] geliyor, Mahir geliyor, gayet g羹zel bir istihbarat kayna覺. Evde konuuyorsun. Ereli Demir elikin para ta覺yan birimi var, o zaman b羹y羹k parayd覺, ayda 9 milyon, onun soyulma plan覺 var, Nurhakta daa 癟覺kma plan覺 var. Daha sonra olanlar, benzerleri o evde konuulmu eyler. Polis de dinleme cihaz覺yla izliyor. S繹ylenenler yap覺ls覺n diye bekliyorlar. Yusuf kapandan 癟覺k覺nca herifler telalan覺yor, yoksa yakalamayacaklar. 羹nk羹 Filistine geri gidecekti. Bana 繹nerdi, olur gelirim dedim. O zaman akl覺m覺zda Latin Amerika filan vard覺. Ama Filistin de 癟ok canl覺yd覺, insanlar gidip geliyordu Polis istemedi o hik璽yenin da覺lmas覺n覺. O konumalar覺 bahane edip, delil olarak kullan覺p TKPnin 51 Tevkifat覺ndan y覺llar sonra ilk kez gizli 繹rg羹t davas覺 a癟覺ld覺. 141e 1den devleti devirmek i癟in gizli kom羹nist parti kurmaktan 15 sene istediler. Herifin yaz覺k oldu dedii oymu.

Biraz 繹nce 繹nemli bir vurgu yapt覺n覺z: Bu hareket provoke edilmi bir harekettir. Bunu biraz a癟ar m覺s覺n覺z? Bu tespitin dayanaklar覺 neler?

繹yle s繹yleyeyim: Bizim bu hareketlerin hepsi 9 Mart gecesi bitebilirdi. O gece gerilla olacak adamlar, ki ben bile i癟lerindeydim ben gerilla olarak yetimedim sendika bakan覺 olarak kalkt覺m geldim 襤stanbula. Bilmem nereye sald覺r覺 olacak dendi, ben de kat覺lay覺m dedim. (g羹l羹yor) Ben sendikac覺y覺m, gelmem demedim. O gece Amerikan El癟iliine sald覺ral覺m diye bekledik. Ya da baka bir yere… Bu tip bir hareket baar覺l覺 olamaz. 羹nk羹 b羹t羹n bu iler bir darbeye, 9 Martta yap覺laca覺 d羹羹n羹len darbeye senkronize ilerdi. O yan覺n覺 g繹rmek l璽z覺m. Bir darbe olacak, onun 繹ncesinde de b繹yle bir eyler gerekiyor. Bunu kim koordine etmitir, etmemitir, ayr覺 meseleler. Ama olaylar覺n ak覺覺 繹yle: Bizim ekip 襤stanbula gidiyor, orada haz覺rl覺k yapacak. Bizim y羹zba覺 Orhan Sava癟覺 da Mahirin kay覺nbiraderi birtak覺m arkadalar覺yla, o arada 襤lyas Ayd覺nla tan覺t覺r覺yor. 襤lyas Ayd覺n da Harp Okulunda s覺n覺f subay覺. K覺z覺lderede 繹len Saffet Alple tan覺覺kl覺覺 var. Subay kesiminden insanlar arkadalar覺m覺z oldu. Ev, ara癟 bulmaya yard覺mc覺 oluyorlar. Bir g羹n Saffet Alpin kald覺覺 eve Mahir de orada 襤lyas geliyor, okula iki subay geldi, benimle konumak istediler, tamam konual覺m dedim diyor. O iki subaydan biri, san覺yorum binba覺 Necati kontrgerilladan bir adam. yle tahmin ediyorum, beni de kontrgerillada sorguya 癟ekenlerden biri o. 襤lyasa unu s繹yl羹yorlar: Senin 襤stanbulda b繹yle bir grupla ilikin olduunu biliyoruz. Bize bu grubun yapmay覺 planlad覺覺 eylemler hakk覺nda bilgi ver. 襤lyas da bu laf覺 o evde s繹yl羹yor. Diyelim ki Mahirsin, b繹yle bir eyi duydun, ne dersin? Ya da o evdekilerden herhangi birisisin, bu haber gelmi sana o zaman kontrgerilla bilinmiyordu, bu adamlar da askeri istihbarattan birileri olabilir bize ajanl覺k yap diye teklif alm覺 adam, bunu sana iletti. Ne yapars覺n?

Planlar覺 deitirirsin, her ey sil batan…

yle olmuyor ama. Tamam, kabul etmi gibi davran, sen bize onlardan haber getir deniyor. Mahir b繹yle b繹yle oldu diye sonra Oktaya [Etiman] anlatm覺, Oktay da bunu Turhan Feyizolu adl覺 yazara anlatt覺, en b羹y羹k belge Feyizolunun o kitab覺d覺r (Mahir Onlar覺n yk羹s羹, Ozan Yay覺nc覺l覺k, 2004). Ayr覺ca, ben bunu o evdeki bakalar覺ndan, mesela Ziya Y覺lmazdan da dinledim. Ayr覺ca, binba覺 Necati bir baka kanaldan, Y覺lmaz G羹ney vas覺tas覺yla b繹yle bir ba kurmaya 癟al覺m覺. Benzer bir teklif Y覺lmaz G羹neye de gitmi. Ortadaki vaziyet bu. Uyar覺lmam覺s覺n gibi, ne yap覺yorsan aynen devam. Hi癟bir ey olmam覺 gibi… Ankaraya gidiyorsun, 襤lyas h璽l璽 seninle beraber. Sonra 襤lyas g羹n羹n birinde ka癟t覺 diye 癟ok 羹rk羹yorsun. K覺z覺ldereye giderken de 襤lyas Ayd覺n ajand覺r, gereini yap覺n diye haber b覺rak覺yorsun. Yal覺n olay bu. Bunun s羹s羹, anl覺 anlat覺s覺 yok. Bunlar yaanm覺 olaylar. 襤nsanlar Turhan Feyizolunun kitab覺n覺 okurken bunu g繹rmezden geliyor. Bunun gibi on olay daha s繹yleyebilirim. Bu iyi planlanm覺, haz覺rlanm覺 gerilla hareketi filan deil. Bu baka bir ey. Herkes bunun ad覺n覺 koyabilir.

Siz ne koyuyorsunuz ad覺n覺?

Fethullah G羹len hareketine nas覺l g繹z yumulmusa, bunlar bu ii yaps覺nlar, nas覺l olsa sonra temizlerim diye bak覺lm覺. M羹mtaz Soysal覺ndan Bahri Savc覺s覺na, 羹lkenin b羹t羹n ayd覺nlar覺n覺 tutuklayabilmek, faizan bir rejim getirmek i癟in provoke edilen bir harekettir Cephe. Peki, baka bir ey olabilir miydi? Evet, olabilirdi. Fethullah G羹lenle ayn覺 cezaevindeydik, gariban bir herifti. Bu kim diyorduk. Onun elinden tutanlar vard覺, Vehbi Ko癟, M襤T bakan覺, u bu… K覺rk senede buraya geldi. Bizse kendi g羹c羹m羹zle bir yerlere gelebilirdik.

THKP-Cnin kuruluundan bir bu癟uk y覺l sonra trajik bi癟imde sona ermesinde Mahir ayan覺 sorumlu tutuyor gibisiniz.

Mahir kendine 繹zg羹, Dostoyevskiyen bir karakterdi. Bu i salt Mahirle izah edilemez. M羹nir [Ramazan Aktolga] ne oluyor, ben ne oluyorum? Bu bir yap覺, Mahir bu ileri tek ba覺na yapmad覺 ki! Yusuf he demese olur mu bu iler? rg羹t kuruyoruz, bir toplant覺 oluyor, g羹ya on kii bir araya gelecek, ba覺 ve sonu odur, bir daha toplant覺 yapmad覺k. O akam Yusuf gelmedi. Ne oldu? dedim. 襤i varm覺 dediler. Bu d羹nya literat羹r羹ne girecek bir espri. (g羹l羹yor) Okuyay覺m diye Mahir yazd覺klar覺n覺 verirdi bana, ya bover derdim. B繹yle ey olmaz ki! Mahirden bahsetmiyoruz, kendimizden bahsediyoruz. Mahir bize g繹re daha bilin癟li bir adamd覺. Olaylar覺 癟ekip 癟eviriyordu, ama 癟eviremedii noktada da i bitti! Kafam覺z覺n yar覺s覺nda K羹ba, yar覺s覺nda i癟i s覺n覺f覺 var. B羹t羹n bunlardan sentez 癟覺km覺yor. Buradan 繹b羹r tarafa kay覺yorsun… unu unutmayal覺m: Ben aralar覺ndaki yal覺lardand覺m, 26 ya覺nday覺m. Mahir 24-25, Yusuf benimle ya覺t, Ulala M羹nir 23-24… Bir de bu yan覺na bakal覺m. Che yapt覺ysa biz de yapar覺z diyorduk. 襤in i癟inde eklektizm var, sentez yok… Tecr羹be de 癟ok 繹nemli. Herif senin Nurhaka gideceini biliyor. Evde konuulmu, silahl覺 eylem yapaca覺n覺 biliyorlar. Sonra tahliye oluyorsun, eski tas eski hamam. Turhan Feyizolunun kitab覺n覺n sat覺r aralar覺nda bunlar覺n hepsi var. Kitaplar覺n sat覺r aralar覺 okunmuyor, insanlar g繹rmek istediklerini g繹r羹yor…

Demin Y覺lmaz G羹neyin bahsi ge癟ti. O bu resmin neresinde?

of繹r Mesut Erdin癟in 繹ld羹r羹ld羹羹 evde bir zamanlar Ulala Mahire verdiim bir kart bulunmu. O kart iddianamede aleyhime delil olarak 繹n羹me kondu. O olaydan sonra iki ay ortalarda dolam覺覺md覺r. stelik sendika bakan覺yd覺m, bakanl覺k yapt覺覺m yerden bizi s繹kmek i癟in devlet elinden geleni yap覺yor. Beni yakalamak ilerine gelmedii i癟in yakalam覺yorlar. Yakalansam bir eyler bozulabilir. O kart覺n 羹zerinde kar覺m覺n ev adresi, telefonu ve Aycan Giritliolunun telefonu yaz覺yor. Aycan, Necmettin Giritliolunun abisiydi. Ankarada onun evinde kal覺rd覺, bana abisi Aycan覺n kart覺n覺 vermiti. Ben de o kart覺 al覺p, 羹zerine bir eyler yaz覺p Ulaa verdim, 襤stanbula gittiinde T羹lay覺 bul diye. Bu kart o evde unutulmu. 襤ddianamede 繹n羹me kondu. 襤te o zaman, Y覺lmaz G羹neyle iyi arkadat覺k, Y覺lmaza dedim ki: Bu olacak i deil, bu herifler bu duruma g繹z yummu. Y覺lmaz Selimiyede Talat Turhanla ayn覺 kouta yatm覺t覺. Cuntalarda yer alm覺 繹nemli bir adamd覺 Talat Turhan. Y覺lmaz Talat Turhan bana kouta bir ey anlatt覺 dedi. Bir yerde bir adamla kar覺lam覺, ordudan bir komutan, muhtemelen istihbarat癟覺, M襤T癟i bir herif. Talat Turhana Bak, biz Mahirleri misafir ediyoruz demi. Mahirler o zaman Leventte bir evde kal覺yordu. Sonra Mahir Ankaraya geldi. Ev bas覺ld覺. Ulala Ziya evden ka癟t覺lar. Sonra Arnavutk繹yde Ula 繹ld羹r羹ld羹. Ziya yaral覺 yakaland覺. 癟羹n羹n beraber kald覺覺 d繹nemden bahsediyorum. Evin sahibi mimar bir kar覺 kocayd覺. ok g羹zel insanlard覺. Adam onu bir baka ekilde s繹yl羹yor, Misafir ediyoruz, daha bir s羹re burada kalacaklar, sonra hepsini 繹ld羹receiz diyor.

Talat Turhan bunu Y覺lmaz G羹neyden bakalar覺na da anlatm覺 m覺?

Talat Turhanla cezaevinden tan覺覺r覺z, cuntac覺 diye pek holanmam. Bizim S覺rr覺 zt羹rk羹n kitabevine gelir giderdi. Bir g羹n dedim ki: Vaktiniz varsa size bir ey sormak istiyorum. Olur dedi, kahvalt覺ya 癟a覺rd覺. Salacakta otururdu. Y覺l 86. O zaman nispeten gen癟ti, demek ki 60 filan. Y覺lmaz G羹ney bana b繹yle bir ey anlatt覺, bunu teyit eder misiniz? dedim. Aynen 繹yle oldu dedi. unu s繹ylemeye 癟al覺覺yorum: Adamlar覺n izledii bir s羹re癟. Fethullah癟覺lar覺n Aksiyon diye bir dergisi vard覺. Erol M羹tercimlerle bir r繹portaj yapm覺lar internette bulursunuz. M羹tercimler Ankarada i癟kili bir ortamda Memduh nl羹t羹rkle kar覺la覺yor. Biraz sarho, biraz da k繹eye itilmi, ordudan tasfiye edilmi. M羹tercimler Aksiyon dergisinde nl羹t羹rk羹n az覺ndan unlar覺 anlat覺yor: 襤stanbuldayken bir g羹n beni Faik T羹r羹n 癟a覺rd覺. 襤癟eriden haber ver, bunlar ka癟maya 癟al覺覺yor. Maltepe Ka癟覺覺 var ya Ya i癟eride ajanlar覺 var. Aylarca orada toprak kaz覺yorsun, biri g繹rm羹 olabilir. Kald覺 ki, aralar覺nda Alparslan Ertu gibi tipler de var. Sonradan M襤Tin salam adam覺 olarak ortaya 癟覺kt覺. Bu adam THKOdan tutukluydu. Art覺k adamlar nereden haber ald覺ysa alm覺, bunlar ka癟maya 癟al覺覺yor diye. Ne yapal覺m? diyorlar. Yakalay覺p t羹neli kapatabilirsiniz, baka cezaevine nakledersiniz. Bunlar normal y繹ntemler. Karar veremiyorlar. Esas bu ite yetkili olan Ankaradaki kontrgerilla ekibiyle ABDnin kontrgerilla ekibiydi. Onlara bavuruyorlar. Oradan birka癟 albay 襤stanbula geliyor. Bunlarla konuuyorlar ve unu diyorlar: Hi癟 haberiniz yokmu gibi davran覺n, g繹z yumun, m羹mk羹nse ka癟malar覺na yard覺mc覺 olun, biz sonra onlar覺n hepsini bir yerde k覺st覺r覺p temizleyeceiz…

Musa Kaplan adl覺 bir arat覺rmac覺-yazar, K覺z覺ldere s羹recini kitaplat覺r覺yor. Ona bu olay覺 anlatt覺m ve Erol M羹tercimlere sormas覺n覺 繹nerdim. Sormu, M羹tercimler de teyit etmi. Hatta M羹tercimler unu da s繹yl羹yor: Bana baz覺 baka eyler de anlatt覺, imdi onlar覺 s繹yleyemiyorum, s繹ylersem bir grup solcu 癟ok 羹z羹l羹r. Binba覺 Necati 癟ok namussuz bir herif, fakat Y覺lmaz G羹neyin Adanadan 癟ocukluk arkada覺. Y覺lmaz G羹neye demi ki: Senin birileriyle ba覺n var, bize haber ulat覺. Y覺lmaz G羹ney ge癟itirerek bunu defetmi ba覺ndan. Elromun 繹ld羹r羹ld羹羹 akam bizimkiler Y覺lmaz G羹neyin evinde kald覺. Sonradan bu ortaya 癟覺k覺nca birileri 繹tm羹. Y覺lmaz G羹ney o zaman tutuklu daha. Binba覺 Necatinin nl羹t羹rke ya da bakalar覺na, bu gruplar覺 ben kontrol alt覺nda tutuyorum, bana istihbarat geliyor gibi bir izlenim yaratt覺覺n覺 d羹羹n羹yorum. O gruptan insanlar 羹z羹l羹r denmesinin sebebi bir ekilde M襤Tin bilgisi dahilinde olduunun ortaya 癟覺kmas覺 gibi bir tahminim var.

Ama Y覺lmaz G羹neyden herhangi bir bilgi alam覺yor…

Alam覺yor tabii. Y覺lmaz G羹ney verir mi! ok esasl覺 bir adamd覺. Kafa olarak da bizden iyiydi. 襤lyas Ayd覺n sonunda M襤Tin eline de d羹羹yor. Filistinde bunu sorguya 癟ekenlerden biriyle konutum, sonunda kabullenmek zorunda kald覺 diyor, onlardan bir ey al覺p getirebilecek durumda deildim, sonunda onlar覺n hesab覺na 癟al覺覺r hale geldim diyor. Bu binba覺 Necati evinde 繹l羹 bulundu. Bu insanlar kolay kolay eceliyle 繹lmez. Bunun dedikleri 癟覺kmay覺p Elrom 繹ld羹r羹l羹nce herhalde g繹zden d羹羹yor.

Y覺lmaz G羹ney i癟in kafaca bizden iyiydi dediniz…

Zaman i癟inde 癟ok gelitirdi kendisini. Hep sorar ve 繹renirdi. Saatlerce konuurduk. O nas覺ld覺, bu nas覺l oldu diye. Yaln覺z benimle deil, 癟evresinde kimi g繹rse sorar, bir ey 繹renirdi. 襤yi bir g繹zlemciydi, belgeselci gibi 繹renirdi. Sonra daha Maoist tarafta yer ald覺. Hareketi 繹rg羹tlemeye de 癟al覺t覺.

Kiilik olarak nas覺ld覺?

ok g羹zel bir karakterdi. Ben 癟ok severdim.

Sinemas覺?

Baz覺 filmlerini 癟ok severim. Umut, senaryosunu yazd覺覺 S羹r羹Seyyit Han覺 severim. Arkada ematik. Yaay覺p da aktard覺覺 hayatlar覺n filmleri 癟ok g羹zeldir. Yol da 癟ok g羹zeldir.

Art覺k Nikaraguaya ge癟ebiliriz… Ni癟in gittiinizi ge癟en oturumda anlatm覺t覺n覺z. urada kalm覺t覺k: Neden etkilendin derseniz, birincisi bu: oulcu yap覺. Farkl覺l覺klar覺n dayan覺ma i癟inde bir b羹t羹nl羹k salamas覺. 襤kincisi?

Evet, birincisi devrimcilerin 癟oulcu yap覺s覺 ve bu 癟oulculuk i癟inde bir b羹t羹nl羹k salamalar覺. 襤kincisi, dinle aralar覺nda bir yabanc覺lama olmamas覺. Ve o dinde sosyal H覺ristiyanl覺覺 ya da kurtulu teolojisini esas alan g羹癟l羹 bir damar olmas覺. Avrupada da kendini sosyal H覺ristiyan olarak tan覺mlayan partiler var bildiim kadar覺yla, ama Latin Amerikada 癟ok daha g羹癟l羹. Orada belki yoksulluk, s覺n覺f 癟at覺malar覺n覺n younluu, Katolikliin d覺ar覺dan gelip empoze edilmesi, yerlilerin zorla boyun edirilmi olmalar覺, resmi Katolikliin gerici yan覺n覺 temsil edenin fatihler olmas覺, yerlilerin Katoliklik yorumunun sosyal bir i癟erik kazanmas覺n覺 kolaylat覺r覺yor. Benim oraya gitmemden 繹nce, kurtulu teolojisini savunan din adamlar覺ndan biri olan Ernesto Cardenal k羹lt羹r bakan覺ym覺. Latin Amerikadaki anaak覺m din Katoliklik. Fakat, ABD 覺srarla oraya Evanjelistlii sokmaya, oradaki insanlar覺 Katoliklikten d繹nd羹rmeye 癟al覺覺yor. Muhafazak璽r Amerikan yay覺lmac覺l覺覺n覺n en b羹y羹k silahlar覺ndan biri Evanjelizm, 繹zellikle Latin Amerikada. Ona ramen h璽l璽 Katoliklik a覺rl覺kl覺 olarak h羹km羹n羹 s羹rd羹r羹yor. Bunun i癟inde de 癟ok salam yer etmi olan kurtulu teolojisi var. z itibariyle Marksizmle 襤san覺n 繹retisinin ayn覺 olduunu savunan bir halk dini haline gelmi Katoliklik; bu minvalde taban 繹rg羹tlenmesi yapan rahipler var. Bunlar Latin Amerikal覺 olduu gibi, Avrupadan mesela Hollandal覺 bir arkada覺m Nikaraguada gelip 癟al覺an, kurtulu teolojisine inanan baka insanlar da var. Kald覺覺m b繹lgede uzun s羹reli halk sava覺 eilimi a覺rl覺kl覺yd覺, genellikle yaad覺覺m evlerde i癟 savatan yeni d繹nm羹 gen癟 gerillalar vard覺. Fakat b羹t羹n evlerde 襤sa tasvirleri as覺l覺yd覺, kendileri de kiliseye giden ya da en az覺ndan anne babas覺 itikatl覺 olan tiplerdi. Sandinist destek癟isi Katolik insanlar覺n aras覺nda yaad覺m. K繹rfez Sava覺n覺n 繹n safhalar覺yd覺, Managuada Ortadoudan geliyorsun, bize bu konuyu anlat覺r m覺s覺n dediler. Gidip anlatt覺覺m yer bir kiliseydi. Kiliseyi sosyal ama癟 i癟in kullan覺yorlard覺. Managuada o toplant覺ya gelenler kendini devrimci diye tan覺ml覺yor. ok g羹zel dostluklar覺m oldu, k羹lt羹r 癟ok g羹zeldi, g羹zel dans ederdik, onlar ayr覺. Burada anlatmaya deer yan覺 u: T羹rkiye solu olarak dinle ilikide 癟ok farkl覺 bir yerdeyiz. Bu meseleyi ileri d繹n羹k olarak d羹羹nmemiz l璽z覺m.

Anlatt覺覺n覺z tablo Alevilii 癟ar覺t覺r覺yor. Evlerde Hz. Ali tasvirleri ve pek璽la bir cemevinde olabilecek bir toplant覺. Ama ayn覺 eyi camide d羹羹nemeyiz, hele bu siyasal 襤sl璽m ikliminde…

Birebir ayn覺 eyi kastetmiyorum elbette. Dinle ilikimizi baka bir d羹zeye ta覺maktan s繹z ediyorum. T羹rkiyede solun Alevilikle tarihi balar覺 var. Ama bu, solun 癟abas覺ndan 癟ok, Alevi k羹lt羹r羹n羹n yap覺s覺, doas覺 sayesinde oluan bir ey. Anaak覺m inan癟 Alevilik olsayd覺 iimiz kolayd覺. Ama anaak覺m mezhep S羹nnilik; onun sosyal yan覺n覺 yakalay覺p bir eyler yapma 癟abam覺z olmad覺. S羹nnilerle bu tip bir taban ba覺 kurma sorunumuz yok mu? Katoliklik de 繹z羹nde 癟ok tutucu ve gerici, ama insanlar bir bi癟imde onun i癟inde 繹yle bir gedik bulup gelitirmiler. Biz denedik mi? Biz kendimiz o rol羹 oynamayabiliriz, ama S羹nni kesimin i癟inde b繹yle eilimlere ne kadar a癟覺覺z?

S羹nniliin politik yan覺yla tavan ba覺 kurma giriimleri oldu solda baz覺 癟evrelerin. Sonu癟ta, kullan覺l覺l覺k diye 繹zetlenen durum 癟覺kt覺 ortaya. Sosyal yan覺yla bir taban ba覺 kurma sorunumuz olduu a癟覺k, ama g羹n羹m羹z S羹nnilii k羹lt羹rel 襤sl璽mdan ziyade siyasal 襤sl璽m boyutunda. Bu da ciddi bir dezavantaj.

Doru, siyasal 襤sl璽m iin rengini deitiriyor. Ama avantaj da var. Neden? Ge癟mite M羹sl羹man diye ortal覺kta gezenler ahl璽kl覺, d羹r羹st, s繹z羹ne g羹venilir insanlard覺 veya o iddiadayd覺. Bu kadar 襤sl璽m deyip de bu kadar talanc覺, yamac覺, bir s羹r羹 k繹t羹 ahl璽ki 繹zellik ta覺yan, kapitalizme de b繹ylesine bulam覺 deildi 襤sl璽m. Bug羹n bu yap覺n覺n tepesindeki hangi insan i癟in mahallenin iyi, d羹r羹st, dinib羹t羹n, ahl璽kl覺 kiisi denebilir? te yandan, bug羹n iktidar覺n kurduu 癟覺kar 繹rg羹tlenmesinin d覺覺ndaki M羹sl羹manlar aras覺nda bunlar M羹sl羹mansa ben deilim diyenler, diyebilecekler var. Yine de bug羹nlerde orada gedik a癟mak daha da zor. Eskiden kolayd覺, 癟at覺mal覺 ortama ramen sendika b羹nyesinde sol 繹rg羹tlenme yapmaktan 癟ekinmiyorduk. rg羹tlenen insanlar覺n 癟ou kendini M羹sl羹man olarak tan覺mlard覺. O zaman hi癟bir sorun olmam覺t覺. imdi daha sorunlu, ama baka 癟are yok. Bilmiyorum, bunun zahmetine katlanan, gidip S羹nni i癟ilerin, k繹yl羹lerin olduu yerlerde 癟aba g繹steren var m覺? Eer dier y羹zde 50 denen kesimle tabanda kal覺c覺 bir iliki gelitireceksek 羹zerine d羹羹nmek zorunday覺z. Biz unu yapabilmitik: Bir yerde fabrika m覺 var, gidip orada deneyelim diyorduk. Ki mesela o d繹nemin Erelisinde de Kom羹nizmle M羹cadele Dernei ve birtak覺m gerici tarikatlar vard覺. Aliaada da 繹yleydi. ehirde, fabrika i癟inde tarikat 繹rg羹tlenmeleri vard覺, yine de inatla oraya girdik. Tecr羹bemiz azd覺, ama s覺n覺fsa gireriz diye d羹羹n羹yorduk. Birilerinin 覺srarla, AKPnin kontrol羹 alt覺nda bulunan b羹y羹k i癟i kitlesinin ama inaat, ama tar覺m i癟isi, ama sanayi i癟isi i癟ine girmeye 癟aba g繹stermesi gerekiyor. Birleik Metalden arkadalar覺m var, onlar diyor ki, bizim i癟ilerin 繹nemli bir k覺sm覺 AKPli. Bu dier ikollar覺nda da b繹yle. Eski tarz sol yap覺lar覺 aacak yeni bir sol 癟覺kacaksa, bu iin de kolayc覺l覺覺 olmamal覺. imdi herkes bizim taraftaki y羹zde 50 k羹sur 羹zerine hesap yap覺yor. b羹r taraf覺 da d羹羹nelim. Ya da Selahattin Demirta gibi hem M羹sl羹man覺m hem sosyalistim diyen insanlar 癟覺kabilsin. B繹yle insanlara yan bakmayal覺m.

Kay覺p Evlat bahsinde k覺saca deindiimiz Clashi anarak bitirelim. 1980 sonunda, Sandinista adl覺, 36 ark覺l覺, 羹癟 plakl覺k kallavi bir alb羹m yapm覺lard覺.

O grubu ne yaz覺k ki tan覺m覺yorum. Sandinist m羹cadeleyi ele alan Carlan覺n ark覺s覺 (1996) filminin y繹netmeni Ken Loach ve senaristi Paul Laverty, 羹nl羹 Nikaragual覺 sanat癟覺 Carlos Mejia Godoy gibi, eminim bu grubun 羹yeleri de kendilerini o halk覺n m羹cadelesine adam覺 kiilerdir. Rock m羹ziini severim, ama ben Pink Floydda kalm覺 biriyim. (g羹l羹yor) Ama Sandinista alb羹m羹n羹 ilk firsatta dinleyeceim…

SYLE襤: S襤REN 襤DEMEN – YCEL GKTRK

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI