Fikret Bakaya / Siz 繹zelletirmeyi ne san覺yorsunuz?

 

Politik 襤slamc覺 AKP h羹k羹meti bir ‘orta vadeli ekonomik program [O.V.P]’ ilan etmi. 2017-2019 d繹neminde 30 milyar dolarl覺k “繹zelletirme” yap覺lacakm覺. 15 y覺ll覺k iktidar覺nda 60 milyar dolarl覺k 繹zelletirme yapm覺. 2019 y覺l覺nda bu rakam 90 milyara ulaacakm覺. zelletirme [privatizasyon], neoliberal gericiliin dayat覺lmaya baland覺覺 1980 sonras覺n覺n 羹癟 slogan覺ndan biriydi. dier ikisi liberalizasyon ve dereg羹lasyondu. Liberalizasyon, sermayenin hareketini s覺n覺rlayan/zorlat覺ran mevzuat覺n tasfiye edilmesi, d羹nyay覺 sermaye i癟in ‘dikensiz g羹l bah癟esi’ haline getirmek, sermayeye s覺n覺rs覺z “繹zg羹rl羹k” demeye geliyordu… Dereg羹lasyon [kurals覺zlat覺rma!], sanayi kapitalizminin tarih sahnesine 癟覺kt覺覺 d繹nem sonras覺ndai癟iler, emek癟iler, m羹tevaz覺 toplum kesimleri lehine salanm覺 ne kadar kazan覺m varsa tasfiye edilmesini ama癟l覺yordu ki, buna “devleti k羹癟羹ltmek” de dediler… Asl覺nda ama癟 devleti k羹癟羹ltmek deil, sermayeyi b羹y羹tmekti… zelletirme de [privatizasyon], toplumun ortak mal覺 olan, ortak kullan覺m覺na sunulan, sunulmas覺 gereken ne varsa sermayeye peke 癟ekmekti… Bunun s繹zde “gerek癟esi” de “ekonomik etkinlii” salamak, “verimlilii art覺rmak”olarak sunuldu. Asl覺nda 繹zelletirme, “herkesin olan” kamusal servetlerin, hizmetlerin, ortak yaam alanlar覺n覺n, 繹zetle m羹tereklerin sermaye sahipleri (b羹y羹k h覺rs覺zlar) taraf覺ndan yamalanmas覺, talan edilmesi demektir. Ger癟ek durum 繹yledir ama retorik farkl覺d覺r… Fakat as覺l rahats覺z edici olan, bu yama ve talan覺n, bu kepazeliin bir baar覺 繹yk羹s羹 olarak sunulabilmesiydi.

 

nce bir yalan 羹retmek sonra da insanlar覺 o yalana inand覺rmak, egemenlik sisteminin bir klasiidir. Ve bu durum dorudan ideolojik k繹lelii angaje eden bir eydir… zelletirmelerin ne kadar 繹nemli, ne kadar vazge癟ilmez, ne kadar faydal覺 olduunu kafalara sokmak i癟in “konunun uzmanlar覺”, isimlerinin 繹n羹nde dr.do癟.prof. olan zevat, “medyatik ayd覺nlar”, her eyi bilen k繹e yazarlar覺, burjuva politikac覺lar覺…繹zelletirmenin neden gerekli olduunu anlata, anlata bitiremediler… O kadar ki, insanlar “u i olsa da kurtulsak” der hale geldiler… Ve sendikalar bu sald覺r覺n覺n kar覺s覺nda durmad覺lar, durmak istemediler… 襤tiraz edenler 癟ok k羹癟羹k bir az覺nl覺kt覺… Televizyonlarda sendikac覺lar ‘konunun uzmanlar覺yla’ yan yana oturarak, 繹zelletirmeye 繹vg羹ler d羹zd羹ler… Siz, sendikalar覺 ve sendikac覺lar覺 nesan覺yorsunuz?…

 

Oysa meselenin esas覺 繹yleydi: Kapitalist d羹nya sistemi krize girmiti, s繹z konusu olan da “yap覺sal bir krizdi”. Sermaye deerlenme s覺k覺nt覺s覺 癟ekiyordu. Yeni bir iletme kurmak sermayeyi deerlendirmek, k璽r覺 art覺rmak i癟in uygun deildi. Zira, yeni 羹r羹nlerin pazar覺 yoktu. Marksist bir kavram覺 kullanmak gerekirse, sermaye realizasyon s覺k覺nt覺s覺 癟ekiyordu. 襤te b繹ylesi koullarda, haz覺r bir pazar覺 olan, insanlar覺n verdikleri vergilerle,kamu kaynaklar覺yla oluturulmu devlete/kamuya ait kamu iletmelerine el koymak bir 癟繹z羹m olabilirdi… Bu iletmelerin zarar ettikleri, kaynaklar覺 israf ettikleri, enflasyona neden olduklar覺, toplumun s覺rt覺nda bir kambur olduklar覺, bunlar覺n “verimli”, “k璽rl覺” hale gelebilmeleri i癟in 繹zel sekt繹re devredilmeleri gerektii, yukarda s繹z羹n羹 ettiim zevat taraf覺ndans羹rekli dillendirildi. Mal羶m, bir yalan覺 ne kadar 癟ok tekrarlarsan覺z, inand覺r覺c覺l覺覺 da o kadar artar ve belirli bir eikten sonra da yalan “ger癟ee” d繹n羹羹r… Yaln覺z bir ey var: Yalan覺 s覺radan insanlara s繹yletirseniz pek inand覺r覺c覺 olmaz… Ama mesela isminin 繹n羹nde “prof”, do癟ent, vb. yaz覺l覺 olan biri, medyatik bir ayd覺n, 羹nl羹 bir zat, yalan s繹yleme konusunda yetenekli bir burjuva politikac覺s覺, ‘duayen’ bir ahsiyet…taraf覺ndan s繹ylenirse inand覺r覺c覺l覺覺 artar. Bu y羹zden egemenlik sistemi “uzman覺” bouna y羹celtmez…Siz uzmanlar覺n 繹bek 繹bek televizyonlarda neden boy g繹sterdiini san覺yorsunuz… yle bir uzman ki, kapitalizmi az覺na almadan iki saat boyunca ‘ekolojik krizden’, “iklim krizinden” s繹z edebiliyor… Acaba eylerin ger癟eini s繹ylemeye c羹ret etseydi, entellekt羹el d羹r羹stl羹羹n gereini yapsayd覺 oraya davet edilir miydi? Unutulmas覺n, uzman denilen ‘aac覺 g繹r羹r ama orman覺 g繹rmez”…’

 

B繹ylece iktisadi kamu iletmeleri sermayeye peke 癟ekildi. Bu iletmelerin ka癟a sat覺laca覺na, fiyat覺n覺n ne olaca覺na da al覺c覺 kapitalistler karar verdi. Tuz-sabun paras覺na sat覺ld覺lar ama onu da gerektii gibi 繹demediler. Devlet bankalar覺ndan kredi ald覺lar, o kredileri de ekseri 繹demediler. Y覺llar覺n birikimi olan g羹zelim fabrikalar覺n, iletmelerin 癟ou kapand覺… Yerlerine l羹ks otel, l羹ks konut, vb. ina ettiler.Asl覺nda yap覺lan tam bir sanayisizlemeydi… Y羹zbinlerce i癟i isiz kald覺. Gelir da覺l覺m覺 dengesizlii derinleti. 襤ten at覺lanlar覺n bir k覺sm覺 taeron i癟i stat羹s羹nde ireti ilerde yaam m羹cadelesi verdi… Asl覺nda kapitalist toplumda i癟i “羹cretli k繹ledir” ama taeron “iki kere k繹ledir” maalesef…

 

zelletirmeler bahsinde “verimlilie” , “karl覺l覺a” a覺r覺 vurgu yap覺l覺r ama hi癟 bir zaman verimlilikten ger癟ekten ne anla覺ld覺覺, “kimin i癟in verimli” sorusu g羹ndeme gelmez… S繹z konusu iletmeler bidayette k璽r etsinler diye kurulmu deillerdi ki… Bir ihtiyac覺 kar覺lamaksaikiyle oluturulmulard覺. Kald覺 ki, bir iletme istenirse pek璽l璽 “verimli” de iletilebilir… Ama dediim gibi verimlilikten ne anla覺ld覺覺 繹nemsiz deildir. Mesela TPRA 繹zelletirildi. T羹rkiye’nin en verimli ileyen kurulular覺ndan biriydi… PTT zarar ettii i癟in mi 繹zelletirildi… PTT’nin zarar etmesi diye bir ey m羹mk羹n m羹d羹r? K璽r amac覺yla m覺 oluturulmutu da zarar etmesinden ikayet ediliyor? Postaneler 繹zelletirildi ve hizmet dibe vurdu… irketin daha 癟ok k璽r etmesi i癟in olabildiince az i癟i 癟al覺t覺rma gerei olarak… Yak覺n zamanda postaneye yolunuz d羹t羹yse g繹rm羹s羹n羹zd羹r. Be kiilik ii iki kiiye yapt覺r覺yorlar. Tabii kuyruk da uzad覺k癟a uzuyor… Netice itibariyle, 繹zelletirme lehine ileri s羹r羹len gerek癟elerin hi癟 bir inand覺r覺c覺l覺覺 yoktu…

 

Fakat g繹zden ka癟an bir ey vard覺: zelletirmelersadece kamu iletmelerini angaje etmiyordu… Her ey 繹zelletirme konusuydu… Eitim, sal覺k, sosyal g羹venlik, su, 襤letiim, yollar k繹pr羹ler, limanlar, g繹ller, koylar, meralar, bilinen anlamda “g羹venlik” de 繹zelletirildi. imdilerde zenginlerin, varl覺kl覺 s覺n覺flar覺n 繹zel polisi var ama ona polis denmiyor”繹zel koruma” diyorlar…Diyeceksiniz ki, zenginlerin kendi korumalar覺 varsa, o zaman devletin polisi ne i癟in? Zenginleri yoksullardan korumak i癟in, yoksullar覺 hizaya getirmek i癟in… Velhas覺l ne kadar ortak yaam kayna覺 ve yaam alan覺 varsa 繹zelletirildi, birer k璽r arac覺na d繹n羹t羹r羹ld羹…. O kadar ki imdilik bir tek hava 繹zelletirilmi deil… S覺ran覺n ona da geleceinden 羹pheniz olmas覺n…

 

Soluduumuz hava hari癟, her eyin 繹zelletirildii bir toplumda yaaman覺n ne demek olduunu hi癟 d羹羹nd羹n羹z m羹? 襤nsan ve toplum yaam覺n覺n t羹m ve癟heleri 繹zelletirmiken, her ey metalat覺r覺lm覺, paral覺 hale getirilmiken, “insan bunun neresinde?” denmeyecek midir? Ortak yaam alanlar覺ndan, ortak yaam kaynaklar覺ndan mahrum bir toplumsal yaam ne demektir? B繹yle bir toplum yaanabilir bir toplum mudur? Bu s羹rd羹r羹lebilir bir durum mudur? Suyun 繹zelletirilmesine itiraz etmeyen, bu kepazelii, “normal bir ey” kabul eden bir insan nas覺l bir yarat覺kt覺r?

 

Ortak yaam alanlar覺 ve kaynaklar覺 [m羹terekler] 繹zelletirilip, birer k璽r arac覺na d繹n羹t羹r羹ld羹k癟e, toplumsal temelin a覺nmas覺 ka癟覺n覺lmazd覺. Zira bunlar覺n yokluu, toplumu bir arada tutan “tutkal覺n” yokluu demeye gelir… Dolay覺s覺yla, ortak yaam alanlar覺ndan ve ara癟lar覺ndan [m羹tereklerden] mahrum bir topluluun varl覺覺n覺 s羹rd羹rmesi m羹mk羹n deildir… Art覺k sanayi kapitalizmi sonras覺nda oluan kapitalist paradigma iflas etmi bulunuyor. yle ki, her ey kar覺t覺na d繹n羹mekte ki, bu durum George Orwell’in s繹ylediini hat覺rlat覺yor: “Sava bar覺t覺r, 繹zg羹rl羹k k繹leliktir, cehalet g羹癟t羹r“. Bunu tersinden T羹rkiye’ye uyarlarsak: Cumhurbakan覺 cumurbakan覺 deil, babakan babakan deil, parlamento parlamento deil, mahkemeler mahkeme deil, gazeteler gazete deil, 羹niversite 羹niversite deil, vb…yleyse, eylerin nereye vard覺覺n覺 d羹羹nmenin ve gereini yapman覺n zaman覺 ne zaman gelecek?

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI