Mustafa Yılmaz / 1937 sağır-dilsiz davası

 Şarap Dumanları Sitesi’nden

Şarap dumanları’nın ilk yıllarında ele aldığım bazı konulara şimdilerde değinmemeye gayret ediyorum. Sovyetlerde devlet terörü, ya da Rusların verdiği ismiyle repressiya bu konulardan. Sebebi de, blogu “bir teşhir platformu” olarak görmemem. Düşünen insanlığın çoktan geride bıraktığı tartışmalarla gereğinden fazla haşır neşir olmanın kime ne getirisi olabilir? Dahası, politik tarihin karanlık dehlizleri yerine kültür-sanatın aydınlık patikalarında yürümek yazana da, okuyana da herhalde daha iyi gelecektir.

Ancak bu dehlizlerde yaşanmış öyle olaylar var ki, insanda uyandırdığı şaşkınlığı, kızgınlığı ve burukluğu yüksek sesle dışa vurmamak neredeyse imkansız.

1937 tarihli sağır-dilsiz davası işte bu olaylardan.

Sovyet tarihiyle ne kadar ilgili olursanız olun, ne kadar ‘artık hiçbir şeye şaşırmam’ derseniz deyin, tren istasyonlarında kartpostal satarken bir anda kendini ensesine dayalı bir tabancayla Leningrad kırsalında bir çukurun başında buluveren sağır dilsiz tiyatrocuların hikayesi karşısında şaşırmadan edemiyorsunuz.

Kendisi de sağır dilsiz olan, talihsiz tiyatro grubunun üyesi David Ginzburgskiy ve davadan sadece on yıllık çalışma ve ıslah kampı cezasıyla kurtulan Anatoliy Razumov ve Yuriy Gruzdev’in 1990’lı yıllarda kayda geçirdiği bilgilere dayanarak olayların gelişimini özetleyelim.

Sovyetler Birliği Sağır Dilsiz Topluluğu’nun Leningrad şubesi başkanı Erik Totmyanin, topluluğa üye bazı sağır dilsizleri NKVD’ye ihbar eder. Sorumluluk sahibi, dürüst komünistin gerekçesi söz konusu şahısların tren istasyonlarında el yapımı kartpostal ticareti yapmalarıdır. Totmyanin ihbarını “Sovyet karşıtı içerik de dağıtıyor olabilirler” sosuyla süslemeyi ihmal etmez.

İlk tutuklanan sağır dilsizlerden biri, yine sağır dilsiz mülteci bir Alman komünistiyle ev arkadaşıdır. Ev arkadaşının içtiği Alman sigaralarının içinden çıkan birkaç Hitler resmi işin rengini değiştirir. Sorgucular artık “sosyalist mülkiyetin zimmete geçirilmesi ve spekülasyon” ile değil, “faşist-terörist sağır-dilsiz grubu”nun “Sovyet liderlerine suikast hazırlığı” ile uğraşmaktadır.

Tutuklamalar, sorgular birbirini izler. İçeri giren herkes arkasından bir başkasını sürükler. 1937 Aralık ayı geldiğinde Sağır Dilsiz Topluluğu Tiyatro Kulübü’ne üye, aralarında bilim insanı, fotoğrafçı, fabrika işçisi, öğretmen, sporcu ve sanatçıların bulunduğu 55 kişi Leningrad’ın Lubyanka’sı Bolşoy Dom’un bodrumlarındadır. Olayın fitili ateşleyen Erik Totmyanin de dahil.

Yıl 1937. Molotov-Ribbentrop Paktı’nın imzalanmasına daha iki yıl var. Bu koşullar altında sonucu tahmin etmek zor olmasa gerek.

Tutuklananlardan 10’u kadın, 35 kişi kurşuna dizilmek suretiyle idam cezasına çarptırılır. Cezaları Leningrad’ın meşhur Levaşovo Çoraklığı’nda infaz edilir. (Tüm Rusya Sağır Dilsizler Topluluğu’nun çabalarıyla 2008 yılında kurbanların anısına Levaşovo’da bir anıt dikilecektir. Bakınız yazının başındaki resim). Kalanlar 10 yıllığına çalışma ve ıslah kampına, daha bilinen adıyla gulaga yollanır.

Hikayenin devamı 1939’da. NKVD yönetiminin el değiştirdiği, yenilerin, eskilerin defterlerini önce açıp, sonra sonsuza dek dürdüğü dönemde sağır-dilsiz davası akla gelir. Yapılan inceleme sonucu soruşturmayı yürüten ekibin sorgu sırasında işkenceye başvurduğu, ifadeleri değiştirdiği, delillerle oynadığı (Hitler resmi sayısı bir anda 1400 olmuştur), ifadelerin alınması sırasında hazır bulunan işaret dili çevirmenlerini tehdit ederek yalan tutanakları imzalamaya zorladığı ortaya çıkar.

Soruşturma ekibinin başı ve bir sorgucu idam, kalanlar kamp cezasına çarptırılır. 1940’ta Razumov ve Gruzdev gibi hala hayatta olan mağdurlar serbest bırakılır. Ne var ki, idam edilen sağır-dilsizler de dahil, tüm kurbanların itibarlarının iade edilmesi için Stalin’in ölmesini beklemek gerekecektir.

Tiyatro kulübünün üyelerinden David Ginzburgskiy, NKVD görevlilerinin, provayı bastıkları günü hatırlıyor. Kolektif o sırada Ekim Devrimi’nin 20. yıl dönümü için Ostrovski’nin Ve Çelik Böyle Sertleşti romanını sahneye koymaya hazırlanmaktadır.

Dünyayı burjuvalar ve proleterler diye ayırmak, komünistleri de proletaryanın öncüsü tayin etmek, ardından da proleterlere burjuvaların mezarını kazma görevi vermek şeklinde bir mantık silsilesi acaba nereye varır?

Elbette bol bol mezar kazılmasına. Bulabilirlerse çok burjuvaların, bulamazlarsa az burjuvaların, sonra şunun, sonra bunun, derken, sıra illa ki sağır-dilsiz tiyatroculara gelecek, çelik işte böyle sertleşecektir. Ta ki ortasından çat diye kırılana dek.

1937 sağır dilsiz davası, sportif kulüpler, tiyatro grupları gibi Sovyet rejiminin her zaman teşvik ettiği (Usta ve Margarita’daki koroyu hatırlayın) toplumsal örgütlenmelerin, bu vesileyle kurulmuş ilişkilerin bir anda ters yönde işleyip insanları felakete sürükleyebildiğini gösteriyor. Leningrad’daki tiyatro kulübüne üye olan bahtsızların çoğunun aklında insan içine çıkabilmekten fazlası olmasa gerek.

Ama bu dava ile ilgili asıl akılda tutulması gereken, edebiyatı ve sanatı ilgilendiren gözlem şu: 1937 yılında Sovyetler Birliği’nde hayatta olan her romancı, şair, tiyatro yazarı, yönetmen, oyuncu buna benzer nice davanın yarattığı atmosferde nefes aldı, yazdı, üretti, yaşadı. Bulgakov, Pasternak, Ahmatova, Çukovskaya, Grossman, Platonov, Şvarts… 1937 yılı varlığıyla ya da yokluğuyla tüm yazılanlarda iz bıraktı. Yine Usta ve Margarita’daki imaları hatırlayın. Adı açıkça hiç anılmayan yüksek makamlar, birdenbire kaybolan insanlar. Pasternak’ın Doktor Jivago‘sunuGrossman’ın Her Şey Geçip Gider‘ini, Ahmatova’nın Requiem‘ini hatırlayın.

1937’yi anlamadan Rus edebiyatının XX. yüzyılını anlamak gerçekten kolay değil.


İdam edilenlerin kimlikleri, resimleri, hikayeleri: http://bessmertnybarak.ru/article/puli_dlya_glukhikh/

Kurtulanların tanıklıkları, 1939’daki soruşturma tutanaklarından parçalar: http://visz.nlr.ru/person/show/15948

2008’de anıtın dikilişine dair: http://www.gulagmuseum.org/showObject.do?object=75760913&language=1

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI


    Yorumunuz

    isim ve e-posta girmek zorunlu degildir.
    tüm istediğimiz yorum yazılmasıdır. bu yüzden bu tür zorunlulukları doğru bulmuyoruz..




    Safari hates me


    Gün Zileli
    Röportajlar
    Son Röportaj:
    Tüm Röportajlar:
    > Beni en çok etkileyen yazar, şair ve kitaplar
    > Anarşist Kitaplık
    > Linkler

    Dış Yazılar

    Kentlerde (2000-2013) Yazar: Gün Zileli 2018

    Kentlerde (2000-2013)
    Yazan: Gün Zileli,
    İletişim Yayınları, 2018


    KİTAP TANITIM
    Anna Larina: Asla Unutamam Çeviren: Gün Zileli 2018

    Anna Larina: Asla Unutamam
    Çeviren: Gün Zileli,
    İmge Kitabevi Yayınları, 2018


    KİTAP TANITIM
    Anarsizme Kenar Notlari, Yazan: Gün Zileli, Propaganda, 2016

    Anarşizme Kenar Notları
    Yazan: Gün Zileli,
    Propaganda, 2016


    KİTAP TANITIM
    Çanlar, Yazan: Gün Zileli, iletişim, 2016

    Çanlar
    Yazan: Gün Zileli,
    iletişim, 2016


    KİTAP TANITIM
    Bitmeyen Kavga – John Steinbeck, Türkçesi: Gün Zileli, Sel Yayıncılık, 2016

    Bitmeyen Kavga
    Yazan: John Steinbeck Türkçesi: Gün Zileli,
    Sel Yayıncılık, 2016


    KİTAP TANITIM

    Kitap Rafı

    tanıtımlar için, kitap kapaklarına tıklayınız.
    > Yazdığım Kitapların Tanıtımları
    Stalin Yargılanıyor
    Stalin Yargılanıyor
    İstanbulum - Arnavutköy, Gün Zileli, Heyamola Yayınları, 2010
    Rejimler, Partiler, Kişiler ve 'Ulus'lar, Gün Zileli, 2010, Kibele Yayınları
    Benim Kahraman Köpeklerim, Yazan: Gün Zileli, Özyürek Yayınları, 2012
    Benim Kahraman Köpeklerim, Yazan: Gün Zileli, Özyürek Yayınları, 2012
    Muhafazakâr Liberalizm – Yazan: Gün Zileli, İmge Kitapevi, 2014
    Haziran Günleri -Gezi Notları- Yazan: Gün Zileli, büyülüdağ Yayınevi, 2014
    Mevsimler (Roman) Yazan: Gün Zileli, İletişim Yayınevi, 2014
    Çanlar (Roman), Yazan: Gün Zileli, iletişim, 2016
    Anarşizme Kenar Notları, Yazan: Gün Zileli, Propaganda, 2017
    Kentlerde (2000-2013) Yazar: Gün Zileli 2018
    > Çevirisini Yaptığım Kitapların Tanıtımları
    İşçiler Çalışmaya Karşı
    Margarete Buber Neumann, İki Diktatörlük Altında - Çeviren: Gün Zileli, İmge 2012
    Gece Yarısında Aydınlık - Yazan: Erica Wallach - Çev: Gün Zileli, Ayrıntı Yayınları, 2013
    Kirov Cinayeti ve Stalin Yazan: Robert Conquest Çeviren: Gün Zileli, h2o kitap, 2015
    Bitmeyen Kavga
    Asla Unutamam

    Kitaplar ve Yazılar

    YAYINKOLEKTİFİ KİTAPLARI

    3 YENİ KİTAP ÇIKTI

            
  • "Hayatsız Kadın" AYŞE (YENİ)
  • Leninnâme (YENİ)
  • Dünyanın Her Yeri Sahne (YENİ)
  • Halk Silahlanınca
  • Komün Bilgeliği
  • Yitik
  • Efendisiz Demokrasi
  • İmlasız Bahçe Şiirleri
  • Peşime Verdi
  • Türler ve Cinsler


  • Son Yazılar

    Soru Cevap Bölümü

    Yorumlar

    Son Yorumlar
    En Çok Yorum Yazılmış Yazılar
    Sitede toplam, 1866 yazı  ve 46,867 yorum bulunmaktadır.
    Forum Sayfası



    Konuk Görseller

      Konuk Yazılar

      Tüm Konuk Yazılar



      Konuk Yazarlar

      Portreler


      Kentlerde (2000-2013) Yazar: Gün Zileli 2018

      Kentlerde (2000-2013)
      Yazan: Gün Zileli,
      İletişim Yayınları, 2018


      KİTAP TANITIM
      TÜM DUYURULAR
      YAZI ARŞİVİ

      Arşiv'den

      1980'lerde 'Sosyalizmin Bunalımı' Tartışmaları

      Kategoriler


      KİTAP Tanıtım Yazıları


      Sesli Arşiv

      ...