ÔÇťErnestoÔÇÖnun Da─člar─▒ÔÇŁnda da ├ži├žekler a├žar m─▒?

ÔÇťErnestoÔÇÖnun Da─člar─▒ÔÇŁnda da ├ži├žekler a├žar m─▒? | G├╝n Zileli

Edebiyat Haber Sitesi’nden al─▒nm─▒┼čt─▒r
Aytekin Y─▒lmazÔÇÖla, do─črudan do─čruya olmasa da Labirentin Sonu (─░leti┼čim Yay─▒nlar─▒, 2003) kitab─▒ arac─▒l─▒─č─▒yla 2003ÔÇÖten beri tan─▒┼č─▒r─▒m. ┼×imdiye kadar ├ž─▒kan kitaplar─▒n─▒n hepsini okudum ve ├╝zerlerine bir ┼čeyler yazd─▒m. T├╝rkiyeÔÇÖye geldi─čim 2009 y─▒l─▒nda y├╝z y├╝ze tan─▒┼čt─▒k. O zamandan beri arkada┼č─▒zd─▒r, zaman zaman bir araya gelip a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak edebiyat ├╝zerine sohbet ederiz. Hapisteki mahk├╗mlar─▒n edebiyat ├žal─▒┼čmalar─▒ i├žin ├ž─▒kard─▒─č─▒ Mahsus Mahal dergisinde de yazd─▒m d├Ârt be┼č y─▒l ├Ânce.

Son kitab─▒ ErnestoÔÇÖnun Da─člar─▒ÔÇÖn─▒ yeni okudum. Aytekin ayn─▒ izlekten devam etmi┼č: ├ľrg├╝tlerin ÔÇťdevrimci ┼čiddetÔÇŁ ad─▒na kendi ├╝ye ve taraftarlar─▒na ┼čiddet uygulamas─▒.

Yirmi y─▒l boyunca da─člarda ve hapishanede ├žetin m├╝cadeleler vermi┼č ve yi─čitli─čiyle ├╝nlenmi┼č ÔÇťErnestoÔÇŁ lakapl─▒ Heja Kevir da─čda b├╝y├╝k bir de─či┼čim ge├žirerek ÔÇťdevrimci ┼čiddetÔÇŁi sorgulamaya ba┼člar ve bundan sonra kafas─▒nda her ┼čey ├žorap s├Âk├╝─č├╝ gibi ├ž├Âz├╝l├╝r. ├ľrg├╝t├╝n ve ├Ârg├╝t liderinin hilelerini g├Ârd├╝k├že g├Âz├╝ daha da a├ž─▒l─▒r. Roman, bir anlamda ortadan ba┼člamakta, sonra geriye ve ileriye do─čru geli┼čmektedir. Geriye do─čru ilerlerken Ernesto Heja KevirÔÇÖin uyan─▒┼č s├╝recini, ileri do─čru ilerlerken de onun zalimce yarg─▒lanma s├╝reci i├žinde nas─▒l ad─▒m ad─▒m ├Âl├╝me s├╝r├╝klendi─čini okuruz.

S─▒─č─▒nma hakk─▒

Heja Kevir, m├╝ttefik bir sol ├Ârg├╝t├╝n kamp─▒na s─▒─č─▒n─▒r ve bu ├Ârg├╝t taraf─▒ndan, kendi r─▒zas─▒ d─▒┼č─▒nda ├Ârg├╝t├╝ne zorla teslim edilir. Her ┼čey gibi bu da bir bilin├ž s─▒├žramas─▒d─▒r onun i├žin. G├Âr├╝r ki, bu ├Ârg├╝tler, ├žok ele┼čtirdikleri burjuva devletlerinin insanlara tan─▒d─▒─č─▒ ya da tan─▒mak zorunda kald─▒─č─▒ haklar─▒n bile ├žok gerisindedirler:

ÔÇśBunun ad─▒ ne peki? Kamp─▒n─▒za s─▒─č─▒nm─▒┼č birini ├Ârg├╝te vermek ba┼čka ne anlama gelir, uluslararas─▒ hukuki s├Âzle┼čmelerde burjuva devletleri bile b├Âyle bir karar alm─▒yor. Yolda┼člardan Avrupa ├╝lkelerine s─▒─č─▒nm─▒┼č birinin devlete teslim edildi─čini duydunuz mu?ÔÇÖÔÇŽ

ÔÇśBurjuva hukukuyla devrimci hukuku nas─▒l bir tutars─▒n, sana yak─▒┼čmad─▒ bu s├Âzler.ÔÇÖ

ÔÇśBir tutmuyorum, sizinkinin daha k├Ât├╝ oldu─čunu s├Âyl├╝yorum. ├ç├╝nk├╝ o ├╝lkeler hukuklar─▒na sayg─▒lar─▒n─▒n bir gere─či olarak, ├╝lkesinde riskli durumda olan devrimcileri iade etmiyorlar. S─▒─č─▒nmalar─▒na izin veriyorlar. Bunu s├Âyl├╝yorum.ÔÇÖ (s. 21)

Tepeg├Âzler ├Ârg├╝t├╝

├ľyle san─▒yorum ki, bu ve buna benzer durumlar Aytekin Y─▒lmazÔÇÖ─▒n on y─▒ll─▒k hapislik d├Âneminde ger├žekten de kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒, ya┼čad─▒─č─▒ ya da tan─▒k oldu─ču veya duydu─ču ┼čeylerdir. ├ľrne─čin Labirentin SonuÔÇÖnda bir ├Ârg├╝t taraf─▒ndan i├žeride infaz edilen MehmetÔÇÖin durumuyla ilgili yazd─▒klar─▒n─▒ hat─▒rl─▒yorum. Aytekin, infaza haz─▒rlanan ├Ârg├╝t├╝n hapishane ┼čeflerine do─črudan ba┼čvurur, b├Âyle bir ┼čey yapmamalar─▒ i├žin. Sa─č─▒r bir duvarla kar┼č─▒la┼č─▒r. Bunun ├╝zerine di─čer ├Ârg├╝tlere gider, ÔÇťm├╝dahale edin, kurtar─▒n bu genciÔÇŁ der. Ald─▒─č─▒ cevap ┼čudur:

ÔÇś├ľrg├╝t├╝n i├ž sorunlar─▒ o ├Ârg├╝t├╝ ilgilendirirÔÇÖÔÇŽ Peki neden b├Âylesi bir olay kar┼č─▒s─▒nda suskun kal─▒n─▒yor? ├ç├╝nk├╝ benzer ┼čeyleri bir├žo─ču da yap─▒yor. Yar─▒n buna benzer bir tasfiyecilik, grup├žuluk olay─▒nda benzer ┼čeyleri kendileri yapacak. Bu y├╝zden t─▒pk─▒ devletleraras─▒ hukukta oldu─ču gibi, bir ├Ârg├╝t ba┼čka bir ├Ârg├╝t├╝n i├ž sorununa kar─▒┼čm─▒yor. T├╝rk devleti insan haklar─▒n─▒ ihlal etti─činde Avrupal─▒ devletler taraf─▒ndan ele┼čtirilir. Buna kar┼č─▒l─▒k T├╝rk devleti de bir a├ž─▒klama yapar, ÔÇśBu bizim i├ž meselemizdirÔÇÖ der ve ├ž─▒kar i┼čin i├žinden. ┼×u an buradaki ├Ârg├╝tlerin durumu da buna benziyor.ÔÇŁ (Labirentin Sonu, s.39)

Dolay─▒s─▒yla ÔÇťDevrimciÔÇŁ iddial─▒ ├Ârg├╝tlerin sorumlular─▒ tutucudan da tutucu, eyyamc─▒dan da eyyamc─▒, korkaktan da korkakt─▒rlar. Bunlar, b─▒rak─▒n devrim falan gibi ciddi i┼čler yapmay─▒, kap─▒n─▒n mandal─▒n─▒ bile de─či┼čtiremeyecek kadar inisiyatifsiz, daima yukar─▒y─▒ g├Âzetlemekten adeta birer tepeg├Âze d├Ân├╝┼čm├╝┼č zavall─▒lard─▒r. ─░┼čte kahraman─▒m─▒z Ernesto Heja Kevir onlarla ayn─▒ kuma┼čtan olmad─▒─č─▒, devrim davas─▒na ger├žekten inand─▒─č─▒ i├žin bu tepeg├Âzler taraf─▒ndan yarg─▒lanarak en sonunda o koca y├╝re─čiyle bir ├žuvala s─▒─čd─▒r─▒l─▒p yok edilmi┼čtir.

Hukuk yoksa frensiz bir arabadas─▒n

├ťstelik bunlar─▒n uygulamalar─▒n─▒ en az─▒ndan formel planda denetleyecek bir hukuklar─▒ da yoktur. En tehlikeli iktidar bi├žimi kural ve hukuk tan─▒maz iktidar bi├žimidir. ├ç├╝nk├╝ art─▒k o frensiz bir arabadan farks─▒zd─▒r ve ├Ân├╝ne geleni ezip ge├žer. Yarg─▒lamaya, prangaya vurularak ├ž─▒kar─▒lan Heja KevirÔÇÖden dinleyelim:

ÔÇśBu halimle mi beni sorgulayacaks─▒n─▒z, darbe y─▒llar─▒nda askeri fa┼čist mahkemelerde yarg─▒land─▒m. Ama ne aya─č─▒ma zincir vuruldu ne ellerim kelep├želiydi. ─░fade almadan ├Ânce ellerimi ├ž├Âzerlerdi. Oysa siz aya─č─▒mdaki zinciri ├ž─▒karm─▒yorsunuz. Bu halde yarg─▒lamay─▒ mahkemeniz kabul ediyor mu?ÔÇÖ ÔÇŽ Ernesto neler s├Âyl├╝yordu? Sava┼čt─▒klar─▒ devlet mahkemelerinin daha adil davrand─▒─č─▒n─▒ m─▒ ima ediyordu?ÔÇŁ (s. 62)

Hay─▒r, ima etmiyor, s├Âyl├╝yor bence. ├ç├╝nk├╝ ger├žek bu. Adaletsizli─či devrimcilik sanan kap─▒kullar─▒n─▒n hep s─▒─č─▒nd─▒klar─▒ bir gerek├žedir bu: Yani onlar─▒n adaletini mi ├Âv├╝yorsun? Hay─▒r onu ├Âvm├╝yor, sizinkinin daha k├Ât├╝ oldu─čunu s├Âyl├╝yor. Devrimci adaleti ayaklar alt─▒na d├╝┼č├╝ren sizleri su├žluyor.

Ba─č─▒ms─▒z olacaksan hain de olmal─▒s─▒n!

Aytekin Y─▒lmazÔÇÖ─▒n b├╝t├╝n kitaplar─▒nda i┼členen bir tema bu kitapta da g├╝ndeme geliyor. ├ľrg├╝tler, hapishanede ÔÇťba─č─▒ms─▒zlarÔÇŁ ko─ču┼čuna tahamm├╝l edemez, ba─č─▒ms─▒zlar─▒n bir an ├Ânce idareye teslim olmas─▒n─▒ ister, bunun i├žin elinden geleni yapar ki, taraftarlar─▒na d├Ân├╝p, ÔÇťbak─▒n, g├Ârd├╝n├╝z m├╝, bizi terk eden nas─▒l da devletin yan─▒na gidiyorÔÇŁ diyebilsin. Bu y├╝zden ├Ârg├╝tlerin en tahamm├╝l edemedi─či tipler, ├Ârg├╝tten ba─č─▒ms─▒zla┼č─▒p idarenin ya da devletin saf─▒na gitmeyi reddeden devrimcilerdir. Ayn─▒ tema bu kitapta da var.

ÔÇśE─čer San├žo benden kurtulmak istiyorduysa ayr─▒ld─▒─č─▒m halde beni neden tutuklas─▒nd─▒? Hele bir de da─člar─▒ terk etmeyece─čimi ├Â─črendikten sonra bunu yapmak hi├ž istemezdi. O, ├Ârg├╝tten ka├žanlar─▒n, ayr─▒lanlar─▒n devlete s─▒─č─▒nm─▒┼č hain olanlar─▒n─▒ seviyordu. Ayr─▒l─▒p ba┼čka yerde m├╝cadele edenleri sevmezdi.ÔÇÖ (s. 68)

─░ki emansipasyon

Bana kal─▒rsa, bir devrimci hayat─▒nda iki kere emansipasyon ya┼čar. Birincisinde sistemin k├Âleli─čine isyan edip devrimci m├╝cadeleye kat─▒l─▒r. Fakat bu hen├╝z yar─▒m bir emansipasyondur. Emansipasyonun tam olabilmesi i├žin ikinci bir emansipasyon ya┼čanmal─▒d─▒r ki, bu da ├Ârg├╝t├╝n ve ideolojinin k├Âleli─činden kurtulmakt─▒r. ─░kinci emansipasyonu ya┼čayan bir devrimci h─▒zla ├Âzg├╝rl├╝k├ž├╝ fikirlere y├Ânelir ve birbiri ard─▒ndan yeni fikirleri benimser.

├ľrne─čin ┼čiddet mevzuunu sorgulayan Heja KevirÔÇÖin ilk vard─▒─č─▒ sonu├žlardan biri g├Âz├╝ olan hayvanlar─▒n insanlar taraf─▒ndan yenilmesinin yanl─▒┼čl─▒─č─▒ ve dolay─▒s─▒yla vejateryen olma gere─čidir:

ÔÇŽ bir insan kendi ├žocuklar─▒n─▒ sevip ok┼čarken, onlara gelecek her t├╝rl├╝ zarar─▒ ├Ânlemeye ├žal─▒┼č─▒rken, di─čer taraftan kasaba gitti─činde kuzu etini sat─▒n alabiliyor ve yedi─či etin bir koyunun yavrusu oldu─čunu biliyor. (s. 149)

Keza, Heja Kevir, sava┼č─▒lan ordudaki askerlerin vicdani ret hakk─▒ savunulurken, gerilla saflar─▒ndaki vicdani retin ├Âl├╝mle cezaland─▒r─▒lmas─▒ aras─▒ndaki b├╝y├╝k ├želi┼čkinin de bilincine var─▒r. Mutlak vicdani ret hakk─▒n─▒ tan─▒mak ikinci emansipasyonun zirve noktalar─▒ndan biridir.

Heja Kevir de─čil ama onun izinden giden Kenda, sonunda devrimci ┼čiddeti sorgulay─▒p sivil itaatsizlik noktas─▒na vararak ikinci emansipasyon yolunda bir ad─▒m daha atar:

ÔÇśD├╝nya art─▒k elde ilah sava┼čmayarak farkl─▒ sivil itaatsizli─če dayal─▒ m├╝cadele y├Ântemleriyle de daha ├Âzg├╝r ve ya┼čan─▒labilir bir yer olabilir. Sava┼čs─▒z bir d├╝nyay─▒ sava┼č─▒n ├╝retti─či arg├╝manlar ├╝zerinden d├╝┼č├╝nerek yaratamay─▒z.ÔÇÖ (s. 164-165)

┼×izofrenik bir alem

Aytekin Y─▒lmazÔÇÖ─▒n, son kitab─▒ da dahil b├╝t├╝n kitaplar─▒n─▒ okudu─čumuz zaman ├Ârg├╝t ┼čeflerinin ┼čizofrenik bir alemde ya┼čad─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝r├╝z. ┼×├Âyle ki, kar┼č─▒ tarafta su├žlad─▒klar─▒ ve lanetledikleri her k├Ât├╝l├╝─č├╝ fazlas─▒yla kendi saflar─▒nda yapmaktad─▒rlar. Hapishaneleri k─▒narlar, kendileri hapishane kurarlar; i┼čkenceyi lanetlerler, kendileri i┼čkence yaparlar; infaza ve idama kar┼č─▒d─▒rlar, kendileri idam─▒n ve infaz─▒n al├ós─▒n─▒ yaparlar; fikir ├Âzg├╝rl├╝─č├╝n├╝ savunurlar, kendi i├žlerinde fikir ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne izin vermezler; vicdani reti savunurlar, kendi gerillalar─▒n─▒ sava┼čtan ka├žt─▒ diye kur┼čuna dizerler vb.

Ve ┼ču i┼če bak─▒n ki, m├╝cadele s─▒ras─▒nda en fazla ba┼čvurduklar─▒ m├╝cadele tarzlar─▒ndan biri olan a├žl─▒k grevi kendilerine kar┼č─▒ yap─▒ld─▒─č─▒nda, ├Ârne─čin Heja Kevir yarg─▒lanmas─▒ s─▒ras─▒ndaki hukuksuz uygulamalar─▒ protesto etmek ├╝zere a├žl─▒k grevine gitti─činde ona ┼čunu s├Âylerler:

ÔÇťBu partiye kar┼č─▒ yap─▒lm─▒┼č ├žok a─č─▒r bir ihanet eylemidir.ÔÇŁ (s. 71)

├ľyle ya, kendilerine grevin en b├╝y├╝k s─▒n─▒fsal m├╝cadele silah─▒ oldu─ču ├Â─čretilen i┼č├žiler de sosyalist devlette greve gittiklerinde ihanetle su├žlan─▒p kar┼č─▒lar─▒nda ÔÇťsosyalist devletÔÇŁin silahl─▒ g├╝├žlerini bulmam─▒┼člar m─▒yd─▒? Tam bu noktada yak─▒nda ├ževirdi─čim, BuharinÔÇÖin e┼či Anna LarinaÔÇÖn─▒n Unutulmayan adl─▒ otobiyografisinde ge├žen bir a├žl─▒k grevi konusunun AytekinÔÇÖin kitab─▒ndaki anlat─▒mla benzerli─čine dikkat ├žekmeden ge├žemeyece─čim. Buharin, Politb├╝ro taraf─▒ndan sorgulanmas─▒n─▒ protesto etmek ├╝zere a├žl─▒k grevine ba┼čvurur. O haliyle plenuma gidip bitkin bir halde merdivenlere ├ž├Âkt├╝─č├╝nde, kar┼č─▒s─▒ndan gelen Stalin, BuharinÔÇÖe ┼č├Âyle seslenir:

ÔÇśA├žl─▒k grevine gitti─čin i├žin plenumdan aff─▒n─▒ iste.ÔÇÖ

Ustalar─▒n─▒n kim oldu─ču belli de─čil mi?

Roman─▒n yap─▒s─▒ ├╝zerine birka├ž s├Âz

Aytekin Y─▒lmazÔÇÖ─▒n Labirentin Sonu (─░leti┼čim, 2003) ve Yolda┼č─▒n─▒ ├ľld├╝rmek┬á (─░leti┼čim, 2016) kitaplar─▒ g├╝├žl├╝ anlat─▒ kitaplar─▒d─▒r. Bunun d─▒┼č─▒nda ├╝├ž roman─▒ vard─▒r: Da─č Bozumu (Do─čan, 2011); S─▒─č─▒namayanlar (Do─čan, 2016) ve son roman─▒ ErnestoÔÇÖnun Da─člar─▒ (Siyah Kitap, 2017). Bana soracak olursan─▒z, ├╝├ž roman i├žinden kurgusuyla ve anlat─▒m─▒yla en g├╝├žl├╝ olan ilk roman Da─č BozumuÔÇÖdur. ErnestoÔÇÖnun Da─člar─▒ÔÇÖnda ba┼čtan roman─▒n sonunu tahmin etmek m├╝mk├╝n, dolay─▒s─▒yla romanda merak unsuru zay─▒f kalm─▒┼č. Di─čer yandan Aytekin, zaman zaman romanc─▒ so─čukkanl─▒l─▒─č─▒n─▒ kaybedip, Heja KevirÔÇÖden ve KendaÔÇÖdan ├Ânce at─▒larak fikrini ya da yarg─▒s─▒n─▒ s├Âyleyivermektedir. Bir de san─▒r─▒m kitab─▒n daha dikkatli bir redaksiyona ihtiyac─▒ vard─▒.

G├╝n Zileli ÔÇô edebiyathaber.net (20 Haziran 2017)

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI