Sencer Ayata / ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ

06 Nisan 2017
T24

Se├žimlerin d├Ârt ana unsuru se├žmenler, siyasi partiler, medya ve kurumlard─▒r. Se├žim boyunca bu ana akt├Ârlerin tutumlar─▒, davran─▒┼člar─▒ ve politikalar─▒ ├╝zerinde durulur. ─░├žinde bulundu─čumuz referandum s├╝reci bir yanda al─▒┼č─▒lagelmi┼č bir se├žim kampanyas─▒ bi├žiminde y├╝r├╝rken di─čer yanda giderek g├╝├žlenen bir toplumsal demokrasi hareketine d├Ân├╝┼čmektedir. Siyasi partiler mitingler, medya ├╝zerinden verilen mesajlar, afi┼č, bro┼č├╝r-billboard gibi bilinen propaganda faaliyetlerini y├╝r├╝t├╝rken; toplumsal harekette farkl─▒ etkinlikler ve eylem bi├žimleri ├Âne ├ž─▒kmaktad─▒r. ├ľnceki se├žimlerde ÔÇťsand─▒k g├╝venli─čiÔÇŁ konusu ile s─▒n─▒rl─▒ olan g├Ân├╝ll├╝ dayan─▒┼čmalar, referandum s├╝recinde ├že┼čitlenmekte ve farkl─▒ alanlara do─čru yay─▒lmaktad─▒r. Bu toplumsal demokrasi hareketi ya da daha net bir ifadeyle ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ orta ve uzun d├Ânemde T├╝rkiyeÔÇÖde siyasi rejimin ┼čekillenmesine y├Ân verecek nitelikler ta┼č─▒maktad─▒r.

Bireyler, a─člar, platformlar, ├Ârg├╝tler, meslek kurulu┼člar─▒

Emekli kamu g├Ârevlisi bir kad─▒n, kendi kendine ÔÇťY├╝z olas─▒ ÔÇśevetÔÇÖ oyunu ÔÇśhay─▒rÔÇÖa ikna edece─čimÔÇŁ diye s├Âz vermi┼č. ├çal─▒┼čma alan─▒n─▒ hastaneler olarak belirlemi┼č. Hastanede bekleme s─▒ras─▒ndaki kad─▒nlar─▒n yan─▒na oturup ├Ânce sa─čl─▒k konusunda bir sohbet ba┼člat─▒yor, sonra konuyu yava┼č yava┼č referanduma ta┼č─▒yor. Anayasa de─či┼čikliklerinin i├žeri─čini ├žok iyi ├žal─▒┼čm─▒┼č ve nas─▒l ele┼čtirilece─čini iyi ├Â─črenmi┼č. Bunlar─▒ bir sohbet ├žer├ževesinde payla┼č─▒yor ve sonra yeniden haberle┼čmek ├╝zere konu┼čtu─ču kad─▒n─▒n telefon numaralar─▒n─▒ al─▒yor. Onlar─▒ yeni bir arkada┼č gibi telefonla ar─▒yor ve hatta evinde ziyaret ediyor.

Bir emekli esnaf tezg├óhtar olarak ├žal─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒ ve kendisine ├žok yak─▒n g├Ârd├╝─č├╝ kimseleri ├Ânce telefonla ar─▒yor. Ard─▒ndan ziyaretlerine giderek d├╝┼č├╝ncelerini anlat─▒yor ve onlardan ÔÇťhay─▒rÔÇŁ oyu istiyor.

Bir erkek ├Â─črenci, ─░nternet ├╝zerinden tan─▒┼čt─▒─č─▒ ve karars─▒z oldu─čunu tahmin etti─či kimseleri bir kafede bulu┼čmaya davet ediyor, onlar─▒ ÔÇťhay─▒rÔÇŁ oyu vermeye ikna etmeye ├žal─▒┼č─▒yor.

Bir kad─▒n kampanya s─▒ras─▒nda ya┼čanan olaylar─▒, duydu─ču konu┼čmalar─▒, ├ževrede g├Ârd├╝klerini, bunlardan ├ž─▒kard─▒─č─▒ sonu├žlar─▒ g├╝nl├╝k ┼čeklinde herkesle payla┼č─▒yor. Amac─▒ kendi deneyimlerinden ba┼čkalar─▒n─▒n da yararlanmas─▒n─▒ sa─člamak.

Bir teknisyen, kimileri kentte kimileri GiresunÔÇÖun bir k├Ây├╝nde ya┼čayan akrabalar─▒na ba┼čkanl─▒k sisteminin yarataca─č─▒ sorunlar─▒ anlat─▒yor. Yak─▒n─▒nda oturanlara, kesti─či gazete yaz─▒lar─▒n─▒ okuyor, onlar─▒ bir s├╝re i├žin birlikte Halk TV izlemeye raz─▒ ediyor.

***

Beyaz yakal─▒lardan olu┼čan bir grup, forumlar d├╝zenleyerek se├žmenlerin ÔÇťhay─▒rÔÇŁ oyu vermelerini nas─▒l sa─člayabileceklerini tart─▒┼č─▒yor. Se├žtikleri hedef kitle, kendileri gibi beyaz yakal─▒ ├žal─▒┼čanlar. ├çal─▒┼čmalar─▒n─▒ onlar─▒n yo─čun oldu─ču yerlerde y├╝r├╝t├╝yorlar. Sosyal medya mesajlar─▒ ve videolar haz─▒rl─▒yorlar. ÔÇťHay─▒rÔÇŁ kelimesini mesleki sorunlarla bir araya getirerek yaymaya ├žal─▒┼č─▒yorlar: Fazla mesaiye ÔÇťhay─▒rÔÇŁ, BESÔÇÖe ÔÇťhay─▒rÔÇŁ, i┼čten ├ž─▒karmaya ÔÇťhay─▒rÔÇŁÔÇŽ

Bir lisenin mezunlar─▒ taraf─▒ndan olu┼čturulan bir dayan─▒┼čma a─č─▒ yeni kat─▒l─▒mlarla geni┼čliyor, hatta ba┼čka gruplara ve kentlere yay─▒l─▒yor. Platform, bilgisayar ├╝zerinden ba┼čta gen├žler, ev kad─▒nlar─▒ ve emekliler olmak ├╝zere ├žok say─▒da ki┼čiyi tespit ediyor ve onlar─▒ ├že┼čitli ├Âzelliklerini dikkate alarak grupland─▒r─▒yor. Farkl─▒ gruplar ├╝zerinde etkili olaca─č─▒ d├╝┼č├╝n├╝len k─▒sa metinler haz─▒rlan─▒yor. ├çal─▒┼čmalara destek vermek isteyen liseli ve di─čer g├Ân├╝ll├╝ bireyler bu metinleri kendi el yaz─▒lar─▒yla kopyalay─▒p ki┼čiye ├Âzel mektuplar yaz─▒yorlar.

├ľnceki ÔÇťMahalle MeclisleriÔÇŁne benzeyen ÔÇťHay─▒r MeclisleriÔÇŁ kuruluyor. Anayasa de─či┼čikli─činin i├žeri─čini anlatan metinler, bro┼č├╝rlere ve g├Ârsel materyallere d├Ân├╝┼čt├╝r├╝lerek geni┼č bir ├ževreye ula┼čt─▒r─▒l─▒yor. Farkl─▒ mek├ónlardan ayn─▒ anda ÔÇťhay─▒rÔÇŁ yaz─▒l─▒ balonlar u├žurulmas─▒ gibi yarat─▒c─▒ eylemler yap─▒l─▒yor. ÔÇťBu kadar yetkiyi babama vermemÔÇŁ gibi sloganlar ├╝retiliyor.

ÔÇťOy ve ├ľtesiÔÇŁ gibi sand─▒k g├╝venli─či i├žin ├žal─▒┼čan platformlar─▒n say─▒lar─▒ art─▒yor. Bilgilendirme seminerleri d├╝zenleniyor. Sand─▒klar─▒n iyi izlenmesi, ─▒slak imzal─▒ sonu├žlar─▒n iletilmesi ve itirazlar─▒n zaman─▒nda yap─▒lmas─▒ i├žin ├žal─▒┼čmalar yap─▒l─▒yor, planlar haz─▒rlan─▒yor.

Bir platform, referandum s├╝recine katk─▒da bulunmak ├╝zere insan kaynaklar─▒ havuzu olu┼čturuyor. Bu uzmanlar─▒ anayasa de─či┼čiklikleri konusunda e─čitiyor. Herkesin uzmanl─▒─č─▒na g├Âre destek verebilece─či alanlar belirleniyor: Yaz─▒l─▒m, hukuk, tasar─▒m, sa─čl─▒k, ileti┼čimci, sanat├ž─▒ deste─čiÔÇŽ Onlar bu hizmetlere ihtiyac─▒ olan ba┼čka platformlara, derneklere, kurulu┼člara y├Ânlendiriliyor. Sosyal medyada payla┼č─▒lan mesajlar─▒n, karikat├╝rlerin, kliplerin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ bu uzman ki┼čilerin g├Ân├╝ll├╝ katk─▒lar─▒ sonucu ├╝retiliyor. Bu uzmanlar yurtta┼člarla bir araya getiriliyor ve onlar─▒n sorunlar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ne yard─▒mc─▒ oluyorlar. Bu yoldan sa─člad─▒klar─▒ yak─▒nl─▒k sayesinde yurtta┼člar─▒ anayasa de─či┼čiklikleri konusunda ayd─▒nlat─▒yorlar.

***

Kimi platformlar siyasi partilerle birlikte, kimileriyse siyasi partilerden ayr─▒ ├žal─▒┼č─▒yor. A─člardan farkl─▒ olarak platformlarda yer alanlar, ge├žici olarak sa─člad─▒klar─▒ mek├ónlarda bir araya gelebiliyor. Platformlar e┼čg├╝d├╝m merkezleri olarak ├žal─▒┼č─▒yor. Ama├žlar─▒ ayn─▒ zamanda ├ževredeki di─čer g├Ân├╝ll├╝ kat─▒l─▒mc─▒lar─▒ ve kurulu┼člar─▒ bir araya getirmek. Siyasi parti kimli─či olmamas─▒, her g├Âr├╝┼čten yurtta┼č─▒n platforma rahat girip ├ž─▒kmalar─▒n─▒ ve katk─▒ yapmalar─▒n─▒ sa─čl─▒yor. Ayda 1600 lira maa┼čla e┼či ile birlikte ge├žinmeye ├žal─▒┼čan bir se├žmen, platform b├╝rosuna b├╝y├╝k bir heyecanla girip ÔÇťBen size para ba─č─▒┼č─▒nda bulunmaya geldimÔÇŁ diyor ve cebinden ├ž─▒kard─▒─č─▒ be┼č liray─▒ veriyor. Bir├žok dar gelirli, platformlara bir paket ├žay, bir kilo ┼čeker gibi ba─č─▒┼člarda bulunuyor.

***

Ba┼čta barolar ve baz─▒ sendikalar olmak ├╝zere ├že┼čitli meslek kurulu┼člar─▒ ve odalar kampanyaya ├žok aktif olarak kat─▒l─▒yor. Anayasa de─či┼čiklikleri konusunda yurtta┼člar─▒ ayd─▒nlatmak i├žin konferanslar, paneller, tart─▒┼čma toplant─▒lar─▒ d├╝zenliyorlar ve yay─▒nlar yap─▒yorlar.

***

Siyasi dernekler ve kurulu┼člar e─čitici materyaller haz─▒rl─▒yor, sosyal medya mesajlar─▒ ├╝retiyor, bildiri ve bro┼č├╝r da─č─▒t─▒yor.

Kimler destek veriyor?

ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ i├žinde farkl─▒ kesimleri, farkl─▒ ├ž─▒karlar─▒, farkl─▒ siyasi ├Ârg├╝tleri ve farkl─▒ talepleri bar─▒nd─▒r─▒yor. Di─čer toplumsal hareketlere k─▒yasla kad─▒nlar─▒n kat─▒l─▒m─▒ daha kolay ve daha y├╝ksek d├╝zeyde. G├Ân├╝ll├╝ destek ya┼čl─▒, orta ya┼čl─▒ ve gen├ž her ku┼čaktan gelmekte. Harekette beyaz yakal─▒lar ├Âne ├ž─▒k─▒yor. Kampanya ilerledik├že bireysel katk─▒ ve a─č yo─čunlu─ču art─▒yor.

Nas─▒l ├Ârg├╝tleniyorlar?

Bireyler, a─člar, platformlar taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝len etkinliklere kat─▒l─▒m genellikle siyasi partilerin d─▒┼č─▒nda ger├žekle┼čiyor. Kat─▒l─▒m zorlamaya, devlet deste─čine, menfaat sa─člamaya de─čil, ki┼čisel inisiyatife ve g├Ân├╝ll├╝l├╝─če ba─čl─▒. ─░li┼čkiler formel ├Ârg├╝t yap─▒lar─▒ndakinden farkl─▒ olarak hiyerar┼čik nitelikli de─čil, e┼čit bireyler aras─▒nda. Baz─▒lar─▒nda y├Ânetici merkez hi├ž yok, baz─▒lar─▒nda ise yaln─▒zca e┼čg├╝d├╝m├╝ sa─člamakla y├╝k├╝ml├╝. Karar alma s├╝re├žlerinde herkesin s├Âz sahibi olmas─▒na ├Ânem veriliyor. Siyasi g├Âr├╝┼č farkl─▒l─▒klar─▒na ra─čmen kat─▒l─▒mc─▒lar g├Âr├╝┼č ayr─▒l─▒klar─▒n─▒ de─čil, ortak de─čerleri ve dayan─▒┼čman─▒n ├Ânemini vurguluyor. Baz─▒ olu┼čumlar di─čerleri ile ili┼čki ve i┼č birli─či i├žinde faaliyet g├Âsteriyor. Baz─▒lar─▒ ise ba─č─▒ms─▒z ├žal─▒┼č─▒yor. Birlikte ├žal─▒┼čma tek amaca, yani referanduma y├Ânelik. Kurulan a─člar ve platformlar─▒n gelece─či a├ž─▒k u├žlu. Yani bu olu┼čumlar da─č─▒labilir, farkl─▒ ortamlarda s├╝rd├╝r├╝lebilir, farkl─▒ ama├žlara y├Ânlenebilir.

Kat─▒l─▒mc─▒lar referanduma ili┼čkin bilgi ve g├Âr├╝┼čleri d─▒┼čar─▒dan oldu─ču kadar birbirinden ├Â─čreniyor ve birbirine ├Â─čretiyor. Kat─▒l─▒mc─▒lar─▒n bilin├ž d├╝zeyi genellikle y├╝ksek ve hareket i├žinde daha da y├╝kseliyor. Olu┼čumlar─▒n canl─▒l─▒─č─▒n─▒n temelinde bu bilin├ž, iyimserlik ve umut var. G├Âr├╝┼člerini hakl─▒ ve do─čru olduklar─▒ inanc─▒yla savunuyorlar.

AKP iktidar─▒ kamusal alanlar─▒ yo─čun denetim alt─▒nda tuttu─čundan bu olu┼čumlar─▒n g├Âr├╝n├╝rl├╝kleri zay─▒f. ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ mek├ón, yani sokak, cadde ve meydan odakl─▒ de─čil. Bu nedenle, bir ÔÇťkahramanlarÔÇŁ hareketi olmad─▒─č─▒ s├Âylenebilir. Bilin├žli, kararl─▒ ve cesur insanlar─▒n hareketi. Hareket y├╝z y├╝ze ili┼čkiler, mektuplar, internet ileti┼čimi vas─▒tas─▒yla geli┼čiyor ve yay─▒l─▒yor. Pop├╝ler k├╝lt├╝r ├Âgeleri ve mizahi y├Ân├╝yle ÔÇśdijital eylemÔÇÖ en ├╝st noktaya do─čru ta┼č─▒n─▒yor.

Neden ÔÇśhay─▒rÔÇÖ?

G├Ân├╝ll├╝leri bir araya getiren nedenler bir ana noktada toplan─▒yor: ─░ktidar─▒n giderek s─▒n─▒rs─▒zla┼čan g├╝c├╝n├╝n ba┼čkanl─▒k sisteminde daha da artmas─▒ ve bundan do─čacak vahim sonu├žlar. ├ťlkenin durumunun zaten iyiye gitmedi─či ve daha fazla g├╝├ž temerk├╝z├╝n├╝n, telafisi zor kay─▒plara yol a├žaca─č─▒ endi┼česiÔÇŽ Kimini demokrasinin, cumhuriyetin elden gidece─či, kimini T├╝rkiyeÔÇÖnin bir Orta Do─ču ├╝lkesi h├óline getirilmesi d├╝┼č├╝ncesi ya da bunlar─▒n t├╝m├╝ korkutuyor. Siyasi iktidar─▒n zaten fazlas─▒yla yetki ve g├╝├ž sahibi oldu─ču T├╝rkiyeÔÇÖde, daha fazla yetkinin kime ne yarar getirece─či en yayg─▒n olarak sorulan soru haline gelmi┼č durumda.

Neden hukuk?

Referandum s├╝recinin en ├žok dikkat ├žeken y├Ânlerinden biri, demokrasi bilincinin ve k├╝lt├╝r├╝n├╝n geli┼čmesi. Bir ├╝lkede demokrasinin sand─▒kla s─▒n─▒rl─▒ olmad─▒─č─▒, iktidar─▒n g├╝c├╝n├╝n hukukla s─▒n─▒rland─▒r─▒lmas─▒ gerekti─či bilincinin yerle┼čmesi ve yayg─▒nla┼čmas─▒… Daha a├ž─▒k bir ifadeyle bu bilin├ž ┼čudur:
Demokrasi i├žin ├Âzg├╝r ve adil se├žim ne kadar ├Ânemliyse, se├žilen iktidar─▒n g├╝c├╝n├╝n dengelenmesi ve denetlenmesi de o ├Âl├ž├╝de ├Ânemlidir. Bireyin ├Âzerk oldu─ču, hak ve ├Âzg├╝rl├╝klerinin devletin keyfi m├╝dahalelerine kar┼č─▒ ba─č─▒ms─▒z yarg─▒ taraf─▒ndan korundu─ču bir sistemin kurulmas─▒ ayn─▒ ├Âl├ž├╝de ├Ânemlidir. Anti-demokratik ├Âzellikleri a─č─▒r basmaya ba┼člayan bir ortamdan demokrasiye ge├žme ├žabalar─▒n─▒n temelinde bu d├╝┼č├╝nce yat─▒yor.

Otoriter rejimler nas─▒l demokratikle┼čtirilir?

Demokratikle┼čme karma┼č─▒k bir s├╝re├žtir. ├ľzg├╝rle┼čme ve demokratikle┼čme d├╝zenli ve her zaman ileriye do─čru olmaz. Duraklamalar, hatta otoriterle┼čme y├Ân├╝nde geriye gidi┼čler olur. T├╝rkiye b├Âyle bir geriye gidi┼č d├Âneminden ge├žiyor. ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ, anti-demokratik i┼čleyi┼či demokratikle┼čme y├Ân├╝nde de─či┼čtirmeyi hedefleyen bir demokratikle┼čme m├╝cadelesi. Otoriter devletin denetimi alt─▒na al─▒nm─▒┼č olan siyaset alan─▒n─▒n geri al─▒nmas─▒ m├╝cadelesiÔÇŽ

T├╝rkiyeÔÇÖde AKP iktidar─▒n─▒n ve onun denetimi alt─▒ndaki devletin bask─▒s─▒, bir yandan muhalefetle di─čer yandan demokratik sivil toplumla kar┼č─▒ kar┼č─▒ya geliyor. Bu nedenle demokratikle┼čme yukar─▒dan a┼ča─č─▒ de─čil a┼ča─č─▒dan yukar─▒ do─čru ilerleyecektir. Devlet denetimi alt─▒na girmemi┼č bireylerin, ├Ârg├╝tlenmi┼č ya da ├Ârg├╝tlenmemi┼č gruplar─▒n m├╝cadelesiyle ilerleyecektir. Devletin zorlamaya dayal─▒ g├╝c├╝ kar┼č─▒s─▒nda toplumun g├Ân├╝ll├╝ kat─▒l─▒m─▒yla ger├žekle┼čecektir.

ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ gelecekte T├╝rkiyeÔÇÖde demokrasi ve hukuk devletinin sa─člam temellerine oturmas─▒n─▒ sa─člayacak ortak de─čerlerin ve g├Âr├╝┼člerin yay─▒lmas─▒n─▒ sa─čl─▒yor. Beklentiler, umutlar ve talepler bu hareket i├žinde toplan─▒yor, ifade ediliyor ve seslendiriliyor. Mevcut anti-demokratik rejimin yerine yeni bir rejimin konulmas─▒n─▒ sa─člayacak toplumsal kapasiteyi geli┼čtiriyor.

ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ demokrasi bilincinin geli┼čtirilmesinde ve demokratik kimlik in┼čas─▒nda ├Ânemli rol oynuyor. Demokrasi alan─▒n─▒n geni┼člemesini ve sivil toplumun g├╝├žlenmesini sa─čl─▒yor. Demokrasinin gelece─či i├žin zengin insan kayna─č─▒ olu┼čturarak, kitlesel mobilizasyonu hayata ge├žiriyor. Demokratik olmayan rejimlere bu m├╝cadelelerle son verilmi┼čtir. ÔÇťHay─▒r HareketiÔÇŁ, T├╝rkiyeÔÇÖde verilen b├╝y├╝k demokrasi m├╝cadelesinin temel ta┼člar─▒ndan birini olu┼čturuyor.

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI