Fikret Ba┼čkaya’n─▒n Son Kitab─▒ ├ťzerine: ÔÇŽ Elden Kay─▒p Gitmekte Olan Bir Gezegen!

├ľzg├╝r ├ťniversite Sitesinde Yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r:┬áhttp://ozguruniversite.org/2016/05/18/elden-kayip-gitmekte-olan-bir-gezegen-gun-zileli/

 

 

Fikret Ba┼čkaya, Ba┼čka Bir Uygarl─▒k ─░├žin Manifesto (Nas─▒l ├ťretmeli, Nas─▒l T├╝ketmeli, Nas─▒l Ya┼čamal─▒?), Yordam Kitap, 2016

 

 

Fikret Ba┼čkayaÔÇÖn─▒n son kitab─▒, sadece egemen kapitalist sistemi, neo-liberalizmi, kapitalizmin yol a├žt─▒─č─▒ ekolojik y─▒k─▒m─▒ ele┼čtirmekle kalm─▒yor, anlay─▒┼člar─▒m─▒zla, ya┼čam tarz─▒m─▒zla, k├Âr inan├žlar─▒m─▒zla, t├╝ketim al─▒┼čkanl─▒klar─▒m─▒zla, a┼ča─č─▒l─▒k komplekslerimizle, d├╝┼č├╝ncesizliklerimizle, sorumsuzluklar─▒m─▒zla, bencilliklerimizle vb. bu y─▒k─▒c─▒ sisteme bilmeden de olsa katk─▒da bulunan bizleri de ele┼čtiriyor. Do─čru da yap─▒yor. ├ç├╝nk├╝, bilmeliyiz ki, yukar─▒da say─▒lan sorumsuzluklar─▒m─▒z nedeniyle ÔÇťkabahatin ├žo─čuÔÇŁ bizde.

 

B├Âylece Ba┼čkaya, solun geleneksel pop├╝list tarz─▒ndan da k├Âkl├╝ bir ┼čekilde ayr─▒lm─▒┼č oluyor. ├ľzellikle KominternÔÇÖden bu yana sol, sadece s├Âm├╝r├╝c├╝ sistemi ele┼čtirir ve su├žlar, s├Âm├╝r├╝lenleri ise ├Âver, hatta pohpohlard─▒. S├Âm├╝r├╝ d├╝zeninin bask─▒s─▒ alt─▒ndaki ÔÇťkitlelerÔÇŁ bir kere bu bask─▒dan kurtulsunlar ne harikalar yaratacaklard─▒r! Asl─▒nda bu, insanlara ger├žek anlamda g├╝venmeyen, onlar─▒n ger├žek ├Âzne olduklar─▒na inanmayan, sadece desteklerini almaya ├žal─▒┼čan burjuva politikac─▒lar─▒n─▒n tarz─▒yd─▒. O kitleler bir kere desteklerini vermeye g├Ârs├╝nler, an─▒nda┬á unutulur, hatta yeni efendiler taraf─▒ndan bask─▒ alt─▒na al─▒n─▒rd─▒.

 

─░┼čte Ba┼čkaya, daha ├Ânceden bildi─čimiz, laf─▒ gevelemeyen, dobra tarz─▒yla m├╝thi┼č zor ama ayn─▒ zamanda son derece gerekli bir i┼č yapm─▒┼č ve kapitalizmle birlikte, onun ya┼čam─▒n─▒n uzamas─▒na meydan veren bizleri de ele┼čtirmekten geri kalmam─▒┼č. Bu, ÔÇťdevrimi yeniden d├╝┼č├╝nmeyeÔÇŁ dayanan yeni devrimci bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒n en ├Ânemli noktalar─▒ndan biridir. Yaz─▒ya girerken ├Âncelikle bu ├Ânemli noktay─▒ belirtmek istedim.

 

Kapitalizm Yaln─▒z ─░nsan─▒ De─čil, Do─čay─▒ da S├Âm├╝r├╝r ve ├ľld├╝r├╝r

 

Fikret Ba┼čkaya, bu noktada da, belkemi─čini KominternÔÇÖin olu┼čturdu─ču y├╝z y─▒ll─▒k klasik bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan tamamen farkl─▒ bir bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ ├žok g├╝zel ve ayr─▒nt─▒lar─▒yla temellendirmi┼č: Kapitalizmin s├Âm├╝rd├╝─č├╝ yaln─▒zca emek├žiler de─čildir; ayn─▒ amans─▒zl─▒kla ve ac─▒mas─▒zl─▒kla do─čay─▒ da s├Âm├╝r├╝r ve y─▒k─▒ma s├╝r├╝kler. Bu, klasik solun, yak─▒n zamanlara kadar k├Âkl├╝ bir ┼čekilde ihmal etti─či bir noktayd─▒. ├ç├╝nk├╝ klasik sol da, ÔÇťs├Âm├╝r├╝c├╝leri alt ettikten sonraÔÇŁ ayn─▒ y─▒k─▒m yolunu izlemeye adayd─▒:

ÔÇťNihayet, s├Âz konusu rejimler, ÔÇśekonomik b├╝y├╝meninÔÇÖ do─čal ├ževreye verdi─či zararlar─▒ da dikkate almad─▒lar. Do─črusu bir tek o konuda Bat─▒ÔÇÖyla giri┼čtikleri yar─▒┼č─▒ kazand─▒klar─▒ s├ÂylenebilirÔÇŽ O konuda sadece emperyalist Bat─▒ÔÇÖy─▒ ÔÇśyakalamaklaÔÇÖ kalmad─▒lar, onun ├Âtesine de ge├žtilerÔÇŽ Velhas─▒l ekolojik y─▒k─▒m m├╝thi┼čtiÔÇŽÔÇŁ (s. 243)

 

Fakat bu d├Ânem sona ermi┼č ve insanlar─▒n d├╝┼č├╝nsel d├╝nyas─▒nda b├╝y├╝k bir de─či┼čiklik olmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r:

 

ÔÇťEkolojik krizle birlikte insanlar─▒n d├╝┼č├╝nce d├╝nyas─▒nda da olumlu y├Ânde bir ÔÇśk─▒r─▒lmaÔÇÖ ortaya ├ž─▒km─▒┼č g├Âr├╝n├╝yor. Art─▒k insanlar hen├╝z yeterli olmasa da ┼čeylere, olgulara ve s├╝re├žlere farkl─▒ bir g├Âzle bakar hale geliyorlar ki bu paradigman─▒n yenilenmesinin bir olas─▒l─▒k haline gelmesi demektir.ÔÇŁ (s. 44)

 

Elbette kapitalizmin do─ča s├Âm├╝r├╝s├╝ ve y─▒k─▒m─▒n─▒n ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ g├Ârmek i├žin a─č─▒rl─▒kl─▒ olarak bu konuyu ele alan kitab─▒n ba┼čtan sona dikkatle okunmas─▒ gerekiyor ama bu yaz─▒da da baz─▒ ana noktalara i┼čaret etmek m├╝mk├╝n.

 

Gereksiz ve Zararl─▒ ├ťretim ve T├╝ketim

 

ÔÇťBir tarafta ├žo─čunluk en zaruri temel ihtiya├žlar─▒n─▒ kar┼č─▒lamakta zorlan─▒yorken, varl─▒kl─▒ s─▒n─▒flar─▒n l├╝ks t├╝ketimi b├╝y├╝yor. ├ťretim, sat─▒n alma g├╝c├╝ olan zenginlere y├Ânelince de insan ve toplum ya┼čam─▒ i├žin gerekli ve ├Âncelikli olmayan bir s├╝r├╝ l├╝zumsuz, dahas─▒ zararl─▒ ┼čey ├╝retiliyor.ÔÇŁ (s. 33)

Orta s─▒n─▒flar ├╝st s─▒n─▒flar─▒, alt s─▒n─▒flar orta s─▒n─▒flar─▒ kendine model al─▒nca da bu l├╝zumsuz ├╝retim ve t├╝ketim misliyle katlan─▒yor tabii.

ÔÇťAkla hayale gelmeyen ┼čeyler ├Ânce ihtiya├žlar mertebesine y├╝kseltiliyor, bu ama├žla pazarlama ÔÇśbilimiÔÇÖ, reklamlar, medya ve ÔÇśkonunun uzmanlar─▒ÔÇÖ devreye sokuluyorÔÇŽ Aksi halde askeri harcamalardaki patlama, insanlarla alay etmek anlam─▒na gelen l├╝ks mallar ve hizmetler, ÔÇś├ž─▒lg─▒n projeÔÇÖ sa├žmal─▒─č─▒, ├žirkin kuleler, devasa barajlar, AVMÔÇÖler vb. nas─▒l a├ž─▒klanabilirdi?ÔÇŁ (s. 64)

ÔÇťNeyi, nas─▒l ├╝retmeli sorumuza d├Ânersek, bir kere kesinlikle ├╝retilmemesi, ├╝retilmesinin akla bile getirilmemesi gereken ┼čeyler var: N├╝kleer silahlar, n├╝kleer enerji, biyolojik silahlar, biber gaz─▒ gibiÔÇŽ N├╝kleer enerji end├╝strisi hem acil hem kal─▒c─▒ ve telafisi m├╝mk├╝n olmayan riskler olu┼čturuyor.ÔÇŁ (s. 70)

ÔÇťBu d├╝nyada otomobil (araba), cep telefonu, mikro-dalga f─▒r─▒n, Christian Dior parf├╝m├╝, elektrikli di┼č f─▒r├žas─▒, biber gaz─▒, F 16 sava┼č u├ža─č─▒ÔÇŽ olmadan ya┼čamak gayet m├╝mk├╝nÔÇŽ Lakin yiyecek ┼čey, i├žecek su olmadan m├╝mk├╝n de─čil.ÔÇŁ (s. 88)

ÔÇťAraba sa├žmal─▒─č─▒na yap─▒lan itiraza, otomotiv sekt├Âr├╝n├╝n d├╝nya ├Âl├že─činde yakla┼č─▒k 50 milyon insana do─črudan ve dolayl─▒ istihdam sa─člad─▒─č─▒ gerek├žesiyle kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒l─▒yorÔÇŽ Her y─▒l milyonlarca insan─▒n trafik kazalar─▒ndan ├Âlmesi, yaralanmas─▒, sakat kalmas─▒, insani ac─▒lara ve ekonomik kay─▒plara neden olmas─▒, do─čal ├ževrenin kirlenmesi, ekolojik risklerin b├╝y├╝mesi neden sorun edilmiyor? Herhangi bir ┼čeyi, istihdam yarat─▒yor diye savunman─▒n bir anlam─▒ ve inand─▒r─▒c─▒l─▒─č─▒ olabilir mi? E─čer ├Âyleyse, tank ├╝retimi de, uyu┼čturucu ├╝retimi de pek├ól├ó ayn─▒ gerek├žeyle savunulabilir.ÔÇŁ (s. 132)

ÔÇťA┼č─▒r─▒ ├╝retim ve t├╝ketime endeksli ge├žerli kapitalist sistem, ak─▒l almaz bir israf ve yok etme anlam─▒na geliyor. Sistemin mant─▒─č─▒n─▒n ve i┼čleyi┼činin bir gere─či olarak, sat─▒n al─▒nan mallar─▒n ve hizmetlerin s├╝rekli yenilenmesi ve yenilenme h─▒z─▒n─▒n da s├╝rekli artmas─▒ gerekiyor. Aksi halde sistemin i┼člerli─či m├╝mk├╝n olmazd─▒! Sat─▒n al─▒nan onca ┼čeyin ÔÇśnormal ├Âmr├╝n├╝ÔÇÖ doldurmadan kullan─▒mdan d├╝┼čmesi, ÔÇśeskimesiÔÇÖ, ├ž├Âpe at─▒lmas─▒, ├ž├Âp da─člar─▒n─▒n b├╝y├╝mesi ba┼čka t├╝rl├╝ m├╝mk├╝n olmazd─▒. ─░┼čte daha fazla satman─▒n, yok etmenin y├Ântemlerinden biri de ÔÇśprogramlanm─▒┼č eskimeÔÇÖ denilen y├Ântem. Bir ├╝r├╝n├╝n ne kadar zamanda kullan─▒lamaz hale gelece─činin ├Ânceden, daha tasar─▒m a┼čamas─▒nda ├╝retici ┼čirket taraf─▒ndan belinlenmesi, ona ÔÇśbir ├Âm├╝r bi├žilmesiÔÇÖÔÇŽÔÇŁ (s. 150)

ÔÇťAVMÔÇÖlerin ├žok ─▒┼č─▒kl─▒ reyonlar─▒nda m├╝zik e┼čli─činde sat─▒n al─▒nan markalar─▒n kirli oldu─ču, ak─▒l almaz bir emek s├Âm├╝r├╝s├╝ ve do─ča tahribat─▒ sayesinde m├╝mk├╝n oldu─ču, sadece do─čaya ve emek├žiye de─čil, bizzat marka sat─▒n al─▒c─▒lar─▒ i├žin de sorun yaratabildi─činin bilinmesi gerekiyor. Zira do─čaya ve insana sayg─▒s─▒z, her seferinde daha ├žok ├╝retmeye ve satmaya endeksli bir pratik s├Âz konusu olunca, ├╝r├╝nlerin insan sa─čl─▒─č─▒na zararl─▒ ┼čeyler i├žermesi de ka├ž─▒n─▒lmazd─▒r. Bir├žok ├╝r├╝nde, ba┼čta kur┼čun olmak ├╝zere ├že┼čitli kimyasallar i├žerilmi┼č durumda. ├ľzellikle ├žanta, ayakkab─▒, kemer gibi ┼čeylerin ÔÇśizin verileninÔÇÖ ├╝zerinde zararl─▒ bir dizi unsur i├žerdi─činin bilinmesi ├ÂnemliÔÇŽÔÇŁ (s. 158)

 

Teknolojik ─░lerleme, Ekolojik Y─▒k─▒m, Sera Etkisi

 

ÔÇťTeknoloji alan─▒nda harikalar yarat─▒l─▒yorken, bunun ya┼čam─▒ kolayla┼čt─▒rmas─▒, g├╝zelle┼čtirmesi gerekmez miydi? Tam tersi oluyor, teknik ilerleme paradoksal olarak, insani/sosyal geli┼čme ve do─ča aleyhine sonu├žlar ortaya ├ž─▒k─▒yor, b├╝y├╝k ├žo─čunluk i├žin ya┼čam ├žekilmez hale geliyor.ÔÇŁ (s. 15)

ÔÇťD├╝nyadaki 90 kadar dev ┼čirketin sera etkisi yaratan gazlar─▒n ├╝├žte ikisini temsil etti─čini hat─▒rlamak gerekir.ÔÇŁ (s. 42)

ÔÇťZira yeni alanlar─▒n biyo-yak─▒t ├╝retimine tahsis edilmesi halen g─▒da ├╝retilen alanlar ve ormanlar aleyhine geni┼čliyor. Amazon ormanlar─▒n─▒n, AsyaÔÇÖdaki (Endonezya, MalezyaÔÇŽ) ve AfrikaÔÇÖdaki ormanlar─▒n yok olmas─▒ sonucunu do─čuruyor. B├╝t├╝n bunlar ne i├žin? ABDÔÇÖde, AvrupaÔÇÖda arabalar─▒ y├╝r├╝tmek i├žin!ÔÇŁ

ÔÇťFosil yak─▒t denilenler (k├Âm├╝r, do─čal gaz, kaya gaz─▒) g├╝ne┼č sayesinde olu┼čmu┼č ┼čeyler. Dolay─▒s─▒yla bunlar─▒n ├Âzelle┼čtirilmesi asl─▒nda g├╝ne┼čin ├Âzelle┼čtirilmesi, ├Âzel m├╝lk kategorisine indirgenmesidir ki herhalde bundan b├╝y├╝k sa├žmal─▒k, bundan b├╝y├╝k insanl─▒k ay─▒b─▒ olmazd─▒.ÔÇŁ (s. 114)

ÔÇťT├╝rkiyeÔÇÖnin kulland─▒─č─▒ enerjinin %88ÔÇÖi a┼č─▒r─▒ ├ževre kirlenmesine neden olan ve iklim krizini tetikleyen fosil yak─▒tlara dayan─▒yor.ÔÇŁ (s. 116)

ÔÇťT├╝rkiye, ├ževreye fazla zarar vermeyen, iklim krizine, atmosferin ─▒s─▒nmas─▒na neden olmayan enerji potansiyelini kullanmak yerine, her dereye bir HES kurmaya yeminliÔÇŽ Ayn─▒ ┼čekilde ├ževreyi mahvetme pahas─▒na olur olmaz yerlere termik santraller de kurmaktaÔÇŽÔÇŁ (s. 117)

ÔÇťZira ge├žerli ula┼č─▒m politikalar─▒, toplum ├žo─čunlu─čunun de─čil, dev petrol ┼čirketlerinin, yol-otoyol-k├Âpr├╝ in┼ča eden ┼čirketlerin, bankalar─▒n, sigorta ┼čirketlerinin vb. ├ž─▒kar─▒na g├Âre dizayn ediliyor.ÔÇŁ (s. 119)

ÔÇťXX. Y├╝zy─▒lda trafik kazalar─▒nda ├Âlenlerin say─▒s─▒ 30 milyondu! D├╝nya Sa─čl─▒k ├ľrg├╝t├╝ (WHO) 2015 y─▒l─▒ de─čerlendirmesine g├Âre, d├╝nyada trafik kazalar─▒nda ├Âlenlerin say─▒s─▒ 1 milyon 300 bin!.. Ve bu kazalar─▒n %90ÔÇÖ─▒ arabalar─▒n %54ÔÇÖ├╝n├╝n bulundu─ču d├╝┼č├╝k ve orta gelirli ├╝lkelerde ger├žekle┼čiyorÔÇŽ Bir ├Ânemli nokta da, trafik kazalar─▒nda hayatlar─▒n─▒ kaybedenlerin ├žo─čunun yayalar, bisiklet ve motosiklet s├╝r├╝c├╝leri olmas─▒ÔÇŽ ÔÇśYollar─▒ G├╝venli YapÔÇÖ, uluslararas─▒ kampanyas─▒na g├Âre, her ├╝├ž saniyede bir ├žocuk yollarda ├Âl├╝yor!ÔÇŁ (s. 127)

 

End├╝striyel Tar─▒m ve Beslenme

 

ÔÇťEnd├╝striyel-kimyasal tar─▒m topra─č─▒ ├Âld├╝r├╝yor. Topraklar insanlar d├óhil t├╝m canl─▒lar─▒ ya┼čatman─▒n de─čil, sermayeyi b├╝y├╝tmenin hizmetindeÔÇŽÔÇŁ (s. 83)

ÔÇťAmac─▒ k├ór olan kapitalistler i├žin ÔÇśsa─čl─▒kl─▒ g─▒daÔÇÖ, aylarca, y─▒llarca bozulmayan g─▒dalar demekÔÇŽ ÔÇśBozulmaÔÇÖdan da ├ž├╝r├╝meyi, koku┼čmay─▒ ve tat de─či┼čimini anl─▒yorlar. Oysa bu ama├žla yapt─▒klar─▒ i┼člemler, asl─▒nda g─▒day─▒ ger├žek g─▒da┬áolmaktan ├ž─▒kar─▒yor.ÔÇŁ (s. 93)

 

 

Devletlerin ─░┼člevi: S├Âm├╝r├╝c├╝ ve Ekoloji D├╝┼čman─▒ Zenginler S─▒n─▒f─▒n─▒ Korumak!

 

Fikret Ba┼čkaya, yukar─▒da baz─▒ al─▒nt─▒larla k─▒saca sunmaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒m, d├╝nya zenginler s─▒n─▒f─▒n─▒n yaratt─▒─č─▒ b├╝y├╝k ekolojik y─▒k─▒m─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒yla ve t├╝m ve├žheleriyle ortaya koymakla kalmay─▒p, insan ve do─ča d├╝┼čman─▒, sonu├ž olarak gezegenimizi bir ├ž├Âlden farks─▒z hale getirmekte olan zenginler s─▒n─▒f─▒n─▒n ba┼čta devlet ve ordu olmak ├╝zere ┼čiddet ayg─▒tlar─▒n─▒ da ele al─▒yor. Bunlar─▒n temsili demokrasi sahtek├órl─▒─č─▒n─▒ net bir ┼čekilde te┼čhir ettikten sonra, temsili demokrasinin kar┼č─▒t─▒ ger├žek demokrasiye, do─črudan demokrasiye ili┼čkin de ├Ânemli saptamalarda bulunuyor. Bu ba┼čl─▒k alt─▒nda bu konulara ili┼čkin baz─▒ al─▒nt─▒lara yer verece─čim k─▒saca.

 

ÔÇťNeoliberal k├╝reselle┼čme ├ža─č─▒nda devletlerin biricik misyonu ve varl─▒k nedeni, sermaye s─▒n─▒f─▒n─▒n veya m├╝lk sahibi oligar┼čilerin tek yanl─▒ ├ž─▒kar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmektir.ÔÇŁ (s. 15)

ÔÇťÔÇŽ devlet ta ba┼čtan itibaren zora dayan─▒larak, ┼čiddet kullan─▒larak tesis edilmi┼čtir ve varl─▒─č─▒n─▒ zora ve ┼čiddete dayanarak s├╝rd├╝rm├╝┼čt├╝r. Asl─▒nda devlet e┼čittir ┼čiddet demekte bir sak─▒nca yoktur. Devlet, tarih sahnesine ├ž─▒kt─▒─č─▒ g├╝nden beri, dur durak bilmeden b├╝y├╝y├╝p geni┼čleyen bir ┼čiddet, zul├╝m ve katliam makinas─▒d─▒rÔÇŽ Devlet her zaman ve her ko┼čulda m├╝lk sahibi olan s─▒n─▒f─▒n m├╝lks├╝zle┼čtirilmi┼č ├žo─čunlu─ča kar┼č─▒ kulland─▒─č─▒ bir ┼čiddet ayg─▒t─▒d─▒r. Lakin hepsi o kadar da de─čil, devlet bizzat m├╝lk sahibi olan s─▒n─▒f demektir. Do─črusu ÔÇśdevletimizÔÇÖ de─čil, ÔÇśonlar─▒n devletiÔÇÖ denmesi gerekirdi.ÔÇŁ (s. 183)

ÔÇťAcaba birileri i┼č edinip, ak─▒l edip, devlet ortaya ├ž─▒kt─▒ktan sonra ÔÇśi├žÔÇÖ ve ÔÇśd─▒┼čÔÇÖ sava┼člarda ve ÔÇśnormal durumlardaÔÇÖ devletler taraf─▒ndan katledilen insan say─▒s─▒yla, insanlar─▒n birbirleriyle has─▒ml─▒klar─▒ sonucu ├Âld├╝r├╝lenlerin say─▒s─▒n─▒ kar┼č─▒la┼čt─▒rmay─▒ d├╝┼č├╝nm├╝┼č m├╝d├╝r? Siyaset bilimciler acaba bu konuda bir et├╝t yapmay─▒ d├╝┼č├╝n├╝rler mi? Mesela ┼čimdilerde ÔÇśm├╝cadele edildi─či s├ÂylenenÔÇÖ ter├Âristlerin ├Âld├╝rd├╝─č├╝n├╝n ka├ž y├╝z kat─▒, ka├ž bin kat─▒ devletler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r?ÔÇŁ

ÔÇťBelki o kadar uza─ča gitmeye bile gerek yok! Bu sat─▒rlar─▒n yaz─▒ld─▒─č─▒ g├╝nlerde ve saatlerde Diyarbak─▒rÔÇÖ─▒n merkez il├žesi SurÔÇÖda, CizreÔÇÖde, SilopiÔÇÖde, NusaybinÔÇÖde vb. ya┼čanan vah┼četi hat─▒rlamak yeter.ÔÇŁ (s. 187)

Ba┼čkaya, ÔÇťher t├╝rl├╝ ┼čiddete kar┼č─▒y─▒mÔÇŁ sahtek├órl─▒─č─▒n─▒ da ├žok g├╝zel a├ž─▒─ča ├ž─▒kar─▒yor:

ÔÇťAsl─▒nda ÔÇśher t├╝rl├╝ ┼čiddete kar┼č─▒y─▒mÔÇÖ dendi─činde, devletin d─▒┼č─▒ndaki ÔÇśher t├╝rl├╝ ┼čiddetÔÇÖ kastedilir. Zira devlet demek ┼čiddet demektir ve ┼čiddet yoksa devlet de yokturÔÇŽ Bu da demektir ki devlete kar┼č─▒ olmadan ┼čiddete kar┼č─▒ olmak m├╝mk├╝n de─čildir. Her t├╝rl├╝ ┼čiddete kar┼č─▒ olmak demek, ezilenlerin direnme hakk─▒n─▒ yok saymak demektir.ÔÇŁ (s. 194)

ÔÇťSan─▒ld─▒─č─▒n─▒n aksine, ordu d─▒┼č d├╝┼čmanla m├╝cadele i├žin var dense de asl─▒nda ve ekseri, i├ž d├╝┼čmana kar┼č─▒ ├Ârg├╝tlenmi┼čtirÔÇŽ ordunun da, polisin de, savc─▒n─▒n da, h├ókimin de asli i┼člevi ve varl─▒k nedeni, m├╝lk sahiplerini ÔÇśzararl─▒ s─▒n─▒flardanÔÇÖ korumakt─▒r.ÔÇŁ (s. 180)

 

Do─črudan Demokrasi versus Temsili Demokrasi!

 

Ba┼čkaya, sistemin kurumlar─▒n─▒ a├ž─▒─ča ├ž─▒kar─▒rken, bir yandan da sistemin ideolojik s├Âylemlerinin ├╝zerindeki perdeyi kald─▒rmaktad─▒r. ├ľrne─čin ÔÇťtemsili demokrasiÔÇŁ s├Âylemi bunlardan biridir. Ba┼čkayaÔÇÖn─▒n da a├ž─▒klad─▒─č─▒ gibi, asl─▒nda ÔÇťtemsili demokrasiÔÇŁden s├Âz etmek, demokrasi olmayan bir durumdan s├Âz etmekten farks─▒zd─▒r. ├ç├╝nk├╝ demokrasinin ├Âz├╝ temsilili─če de─čil, do─črudanl─▒─ča dayan─▒r,┬á demokrasinin ├Âznesi olan insanlar─▒n, uygulamalara do─črudan karar vermeleriyle ve onlar─▒ bizzat uygulamalar─▒yla m├╝mk├╝n olabilir.
ÔÇťBurjuva toplumunda ekonomik alanla politik alan birbirinden ayr─▒lm─▒┼č, ekonomik alan─▒n y├Ânetimi, m├╝lk sahibi s─▒n─▒flar─▒n, oligar┼činin tekeline b─▒rak─▒lm─▒┼č durumdad─▒r. B├Âylesi bir ayr─▒m─▒n ge├žerli oldu─ču bir toplumda, politik alanda oynanan ÔÇśdemokrasi oyunununÔÇÖ (siyasi partiler, se├žimler vb) bir sirk oyunu olman─▒n ├Âtesine ge├žmesi m├╝mk├╝n de─čildir ve zaten ge├žemiyorÔÇŽÔÇŁ (s. 232)

ÔÇťo oyuna d├óhil olmak, oligar┼činin oyununa gelmektir. Dolay─▒s─▒yla, oligar┼či taraf─▒ndan sahnelenen┬á ÔÇśdemokrasi oyununuÔÇÖ reddetmek, halk demokrasisini esas alan, herkesin kat─▒l─▒m─▒na ve sorumlulu─čuna dayanan, yeni politik ├Ârg├╝tlenme bi├žimleri olu┼čturmak gerekiyor.ÔÇŁ (s. 247)

 

Temsili demokrasi ile ger├žek demokrasi olan do─črudan demokrasiyi kar┼č─▒la┼čt─▒r─▒rsak:

ÔÇťSe├žimler, m├╝lk sahibi s─▒n─▒flar─▒n, kura ve rotasyon da halk s─▒n─▒flar─▒n─▒n amac─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmenin ÔÇśara├žlar─▒d─▒rÔÇÖÔÇŽ Ba┼čka t├╝rl├╝ s├Âylersek, demokrasinin ger├žekle┼čmesinin ara├žlar─▒ olan kura ve rotasyon, iktidar─▒n ÔÇśhalk i├žindeÔÇÖ el de─či┼čtirmesini sa─člarken, se├žimler sadece iktidar─▒n ayr─▒cal─▒kl─▒ az─▒nl─▒k i├žinde el de─či┼čtirmesini, dolay─▒s─▒yla elitlerin iktidar─▒n─▒n devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ sa─člar.ÔÇŁ (s. 227)

ÔÇťDemokrasiden s├Âz edebilmenin ikinci ko┼čulu da politika yapman─▒n herkesin i┼či olmas─▒n─▒ varsayarÔÇŽ Ya da demokrasi, politikan─▒n herkesin ┼čeyi (chose commune) oldu─ču, herkes taraf─▒ndan, ÔÇśbilin├žli yurtta┼člarÔÇÖ taraf─▒ndan i├žselle┼čtirildi─či, sahiplenildi─či, ├Ânemsendi─či durumda m├╝mk├╝nd├╝r.ÔÇŁ (s. 231)

 

Ba┼čkaya, buradan g├╝n├╝m├╝z├╝n ve gelece─čin toplumsal ├Âznesinin ne olmas─▒ gerekti─či konusuna ge├žmektedir. ├ç├╝nk├╝ do─črudan demokrasi ancak b├Âyle bir ├Âznenin varl─▒─č─▒ ko┼čullar─▒nda m├╝mk├╝n olabilir.

ÔÇť┼×imdilerde ÔÇśsosyal hareketlerÔÇÖ sahnenin ├Ânemli bir akt├Âr├╝ÔÇŽ Sosyal hareketler ├žok b├╝y├╝k ├že┼čitlilik arz ediyorlar ve geleneksel muhalefet hareketlerinden farkl─▒ olarak, bulunduklar─▒ mevzilerden itibaren ya┼čam─▒, ya┼čam hakk─▒n─▒ savunuyorlar ve bu son derece ├Ânemli. Bu, geleneksel i┼č├ži muhalefetinden bir farkl─▒l─▒k arz ediyor. Zira i┼č├ži ├Ârg├╝tleri daha ├žok s├Âm├╝r├╝y├╝ k─▒s─▒tlamay─▒ ama├žl─▒yorlard─▒. Sosyal hareketlerin m├╝cadele alan─▒, toplumsal ya┼čam─▒n t├╝m ve├žhelerini kaps─▒yor ki, bu ├Ânemli bir yenilik ve avantaj.ÔÇŁ (s. 246)

 

Ba┼čkaya, bu toplumsal ├Âznenin tarihi k├Âklerine de ┼ču sat─▒rlarla dikkat ├žekiyor:

ÔÇťParis kom├╝n├╝nden ba┼člayarak Gezi Direni┼čiÔÇÖne kadar t├╝m devrimler ve sosyal patlamalar en az─▒ndan neyin yap─▒lmamas─▒ gerekti─čini art─▒k ortaya koymu┼č bulunuyor. FransaÔÇÖda Paris Kom├╝n├╝; RusyaÔÇÖda Sovyetler; AvrupaÔÇÖda ─░┼č├ži Konseyleri; ─░talya, ─░spanya ve AlmanyaÔÇÖdaki ├Âzy├Ânetim organlar─▒ olarak ortaya ├ž─▒kan i┼č├ži konseyleri deneyleri; 1920ÔÇÖlerin ilk yar─▒s─▒nda ├çinÔÇÖde ortaya ├ž─▒kan ┼×anghay Kom├╝n├╝; ─░spanyaÔÇÖda 1930ÔÇÖlu y─▒llarda filizlenen i┼č├ži-k├Âyl├╝ ittifak─▒na ve inisiyatifine dayal─▒ ÔÇť├ľzg├╝r Kom├╝nlerÔÇŁ; 1956 Macar DevrimiÔÇÖyle ortaya ├ž─▒kan ─░┼č├ži Konseyleri; i┼č├ži-k├Âyl├╝ inisiyatifine dayanan kolektifler ve ├Âzg├╝r kom├╝nlerÔÇŽ 1968 devrimiyle sahneye ├ž─▒kan ├Â─črenci, i┼č├ži, k├Âyl├╝, entelekt├╝el kolektifleriÔÇŽ ve d├╝nyan─▒n ba┼čka yerlerinde daha onlarcas─▒ÔÇŽÔÇŁ (s. 247-248)

 

┼×eylerin Ger├že─čini S├Âylemek

 

Fikret Ba┼čkayaÔÇÖy─▒ izlemeye ba┼člad─▒─č─▒mdan ve bizzat tan─▒┼čt─▒─č─▒mdan beri benim nezdimde en dikkati ├žeken ├Âzelli─či, olay─▒n ├Âz├╝ne ili┼čkin te┼čhise ├Ânem veri┼či, bu te┼čhislerini a├ž─▒k s├Âzl├╝l├╝kle, dobral─▒kla (kabal─▒kla kar─▒┼čt─▒r─▒lmas─▒n, hayatta tan─▒d─▒─č─▒m, dobra ama son derece nazik say─▒l─▒ insanlardand─▒r), laf─▒ doland─▒rmadan, do─črudan ve net bir ┼čekilde ortaya koymas─▒d─▒r. Bu son kitab─▒nda, a┼ča─č─▒ yukar─▒ her kitab─▒nda ve makalesinde rastlad─▒─č─▒m bu ├Âzelli─čini daha da belirgin k─▒lm─▒┼č ve ├žo─čumuzun s├Âylemeye ├žekinece─či ger├žekleri a├ž─▒k a├ž─▒k, muhataplar─▒n─▒n y├╝z├╝ne kar┼č─▒ s├Âylemi┼č. ─░┼čte ├Ârnekleri:

 

ÔÇťLakin ger├že─čin yar─▒s─▒n─▒ s├Âylemek ve di─čer yar─▒s─▒n─▒ s├Âylememek, ger├že─či s├Âylememektir.ÔÇŁ (s. 105-106)

ÔÇťE─čer ┼čeylerin ÔÇśger├že─činiÔÇÖ s├Âylemeye niyetliyseniz, o zaman yalan─▒ ve ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ te┼čhir ederek i┼če ba┼člaman─▒z, al─▒┼č─▒lm─▒┼č genel alg─▒n─▒n d─▒┼č─▒na ├ž─▒kman─▒z, ┼čeyleri ad─▒yla ├ža─č─▒rma basiretini ortaya koyman─▒z gerekecektirÔÇŽ D├╝nyay─▒ bu hale getirenler, kendilerini h├ól├ó insanl─▒─č─▒n ve uygarl─▒─č─▒n timsali olarak sunmay─▒ ba┼čar─▒yorlar!ÔÇŁ (s. 9-10)

ÔÇťBenzinle, mazotla de─čil de elektrikle ├žal─▒┼čan arabaya ÔÇśtemiz arabaÔÇÖ ve/veya ÔÇśye┼čil arabaÔÇÖ deniyorÔÇŽ Asl─▒nda orada s├Âz konusu olan zihinsel bir manip├╝lasyonÔÇŽ Ama├ž ┼čeylerin ve s├╝re├žlerin ger├žek niteli─čini gizlemek!.. Bu d├╝nyada elektrik ├╝retmeye yarayan t├╝kenmez bir ÔÇśmadenÔÇÖ mevcut olmad─▒─č─▒na g├Âre, elektrik neden ├╝retilecek, nereden ve nas─▒l sa─članacak?ÔÇŁ (s. 127-128)

ÔÇťE─čer ikiy├╝zl├╝l├╝─č├╝ sevmiyorsan─▒z, ┼čeyleri ad─▒yla ├ža─č─▒rmaya niyetliyseniz, TBMM Genel Kurul SalonuÔÇÖnda, ba┼čkanl─▒k k├╝rs├╝s├╝n├╝n arkas─▒ndaki duvarda yaz─▒l─▒ olan ÔÇśH├ókimiyet kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z milletindirÔÇÖ yaz─▒s─▒n─▒, ÔÇťH├ókimiyet kay─▒ts─▒z ┼čarts─▒z m├╝lk sahibi s─▒n─▒flar─▒n ve onlar─▒n devletinindirÔÇŁ ┼čeklinde de─či┼čtirmek iyi bir fikir olabilirÔÇŽÔÇŁ (s. 194)

Siyaset bilimi de Fikret Ba┼čkayaÔÇÖdan pay─▒na d├╝┼čeni al─▒yor:

ÔÇťMesela ÔÇśsiyaset bilimi diye bir ┼čey olur mu?ÔÇÖ, ÔÇśsiyasetin bilimi olur mu?ÔÇÖ sorusunu soran var m─▒d─▒r? Asl─▒nda devleti kutsamaya, y├╝celtmeye, me┼črula┼čt─▒rmaya, tabula┼čt─▒rmaya siyaset bilimi diyorlarÔÇŽÔÇŁ (s. 182)

Ve iktisat bilimi de:

ÔÇťBir ┼čey kapitalistler taraf─▒ndan ele ge├žirilmemi┼čse, gasp edilmemi┼čse, ├Âzel m├╝lk stat├╝s├╝ne indirgenmemi┼čse, parayla al─▒n─▒p sat─▒lm─▒yorsa, k├ór etmeye yaram─▒yorsa, ona serbest mallar denir ve anl─▒ ┼čanl─▒ iktisat biliminin ilgi alan─▒n─▒n d─▒┼č─▒ndad─▒r. Soylu iktisat bilimi ├Âyle l├╝zumsuz i┼člerle me┼čgul olmazÔÇŽ Asl─▒nda ona k─▒tl─▒k yaratma bilimi de diyebiliriz.ÔÇŁ (s. 207)

Silah sekt├Âr├╝nde ├žal─▒┼čan ÔÇťbilim insanlar─▒ÔÇŁn─▒ da ihmal etmemek gerek:

ÔÇť┼×imdilerde on binlerce ÔÇśbilim insan─▒ÔÇÖ savunma sanayii i├žin ├žal─▒┼č─▒yor. Asl─▒nda savunma sanayi denilerek bir edebikelam yap─▒l─▒yor, do─črusu, sava┼č sanayi, ├Âld├╝rme, katletme, yok etme sanayidir. ─░nsanlar nas─▒l en ÔÇśetkinÔÇÖ ┼čekilde ├Âld├╝r├╝l├╝r, do─ča en etkin ┼čekilde nas─▒l yok edilir sorusuyla ilgili bir bilim, bilimsellik ve bilimci olabilir mi? Ger├žekten bilim insan─▒ysa, ├Âld├╝rme ve yok etme sekt├Âr├╝nde, dahas─▒ kitle imha silahlar─▒ sekt├Âr├╝nde i┼či ne denmeyecek midir?ÔÇŁ (s. 58)

 

Ve devletin ger├žek niteli─čini gizleyen su├ž ortaklar─▒:

ÔÇťBu a┼čamada insan─▒n akl─▒na ister-istemez ┼č├Âyle bir soru geliyor: Devlet denilen ┼ču lanetli ayg─▒t neden h├ól├ó kutsanabiliyor, y├╝celtilebiliyor, hak etti─či ele┼čtiriden muaf olabiliyor? Bunun sebebi, devlete dair ger├že─či s├Âylemesi gerekenlerin varl─▒klar─▒n─▒ devlete bor├žlu olmalar─▒d─▒r. Zira su├ž orta─č─▒ olmak zorundalar. Bu y├╝zden devlet b├╝y├╝k bir ÔÇśsu├ž ortaklar─▒ ├žetesineÔÇÖ benzer.ÔÇŁ (s. 187)

Reklamlara ├ž─▒kan sanat├ž─▒lar da paylar─▒n─▒ alm─▒┼člar:

ÔÇťReklam─▒n insan─▒ insanl─▒ktan ├ž─▒kard─▒─č─▒, toplumu kirletti─či, ekolojik y─▒k─▒m─▒ azd─▒rd─▒─č─▒ bir vak─▒a ise e─čer, kendilerine sanat├ž─▒ diyenlerin, denilenlerin bu pis misyonun neferi olmay─▒ i├žlerine sindirebilmeleri nas─▒l a├ž─▒klanacak? O reklamlarda rol alanlar, zahmet edip yapt─▒klar─▒n─▒n ne anlama geldi─čini hi├ž d├╝┼č├╝n├╝yorlar m─▒? Acaba yang─▒na k├Âr├╝kle gittiklerinin fark─▒ndalar m─▒? Sanat─▒n ve sanat├ž─▒n─▒n misyonu ve varl─▒k nedeni, toplumu kirleten, insan─▒ al─▒kla┼čt─▒r─▒p insanl─▒ktan ├ž─▒karan, do─čay─▒ yok eden reklamla ba─čda┼č─▒r m─▒?ÔÇŁ (s. 147)

Cumhurba┼čkan─▒ÔÇÖn─▒n u├ža─č─▒yla seyahat eden gazetecileri de unutmayal─▒m:

ÔÇťO u├ža─ča binen biri h├ól├ó gazeteci say─▒l─▒r m─▒? O zaman o devletin gazetecisi olmaz m─▒? ─░yi de gazeteci asl─▒nda kime laz─▒m denmeyecek midir?ÔÇŁ (s. 185)

 

Bize laz─▒m olan, Fikret ba┼čkaya gibi, s├Âz├╝n├╝ esirgemeden kapitalizmin yelde─čirmenlerine cesaretle sald─▒ran ger├žek bilim insanlar─▒, ger├žek entelekt├╝ellerdir.

 

Bu g├╝zel rehber kitap i├žin sana ├žok te┼čekk├╝rler Fikret Ba┼čkaya.

 

G├╝n Zileli

17 May─▒s 2016

 

 

 

 

 

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI