Taylan Kara/T├╝rkiyeÔÇÖde Edebiyat ├ľd├╝lleri Nas─▒l Verilir?

 

ÔÇťHamdi Ko├žÔÇÖun 2014 y─▒l─▒nda Orhan Kemal Roman ├ľd├╝l├╝ÔÇÖn├╝ almas─▒yla ba┼člayan┬ábu tart─▒┼čmadaÔÇŽÔÇŁ

Yaz─▒ya b├Âyle ba┼člamak isterdim ama ba┼člayam─▒yorum.├ç├╝nk├╝ Hamdi Ko├žÔÇÖun bu ├Âd├╝l├╝ almas─▒ hi├žbir tart─▒┼čma yaratmad─▒.Neredeyse 2 ayl─▒k s├╝rede bunu ele┼čtiren sadece 1 (yaz─▒yla bir) yaz─▒ g├Ârd├╝m.Bu ├Âd├╝l├╝n j├╝risi kimlerdir diye merak ederken T├╝rkiyeÔÇÖdeki edebiyat ├Âd├╝llerinin j├╝rileriniinceledim.

En son s├Âyleyece─čimi ┼čimdiden s├Âyleyebilirim:

T├╝rkiyeÔÇÖdeki ÔÇťedebiyat piyasas─▒ÔÇŁ, ├╝├ž be┼č ki┼činin mutlak hakimiyeti alt─▒ndad─▒r.┬á ├ľd├╝ller veren, ┼čair ve yazarlar─▒ ├Âne ├ž─▒karan k─▒sacas─▒ ÔÇťedebiyat piyasas─▒ÔÇŁn─▒ belirleyen insan say─▒s─▒, ┬áparmakla say─▒lacak kadar azd─▒r.

2013 y─▒l─▒nda verilen 23 edebiyat ├Âd├╝l├╝nde, birden fazla j├╝ri ├╝yeli─či yapm─▒┼č isimleri inceledi─čimizde ┼č├Âyle bir tabloyla kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z:

Do─čan H─▒zlan: 12 kez

Hilmi Yavuz: 5 kez

Cevat Çapan: 4 kez

Egemen Berk├Âz: 4 kez

Metin Celâl: 4 kez

Refik Durba┼č: 4 kez

Cemil Kavuk├žu, Enver Ercan, Eray Canberk, Faruk ┼×├╝y├╝n, Nursel Duruel, Selim ─░leri, Semih G├╝m├╝┼č, Turgay Fi┼ček├ži,Turhan G├╝nay ve ├ťlk├╝ Tamer isimleri ise 3ÔÇÖer kez ├Âd├╝l j├╝risinde yer alm─▒┼čt─▒r (1).

Bu say─▒lar b├╝t├╝n ├Âd├╝lleri kapsamad─▒─č─▒ndan muhtemelen ger├žekte daha da fazlad─▒r.

Benim tek tek bakarak saptayabildi─čim kadar─▒yla Do─čan H─▒zlanÔÇÖ─▒n se├žici kurulunda bulundu─ču edebiyat ├Âd├╝lleri a┼ča─č─▒da verilmi┼čtir:

*Beh├žet Necatigil ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*Sait Faik Hikaye Arma─čan─▒

*Sedat Simavi Edebiyat ├ľd├╝l├╝

*Yunus Nadi ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*Haldun Taner ├ľyk├╝ ├ľd├╝l├╝

*Erdal ├ľz Edebiyat ├ľd├╝l├╝ (2010 y─▒l─▒na kadar)

*Beh├žet Aysan ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*Cevdet Kudret Edebiyat ├ľd├╝l├╝

*Alt─▒n Portakal ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*D├╝nya Kitap ├ľd├╝l├╝

*Attila ─░lhan ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*Melih Cevdet Anday ┼×iir ├ľd├╝l├╝

*Metin Alt─▒ok ┼×iir ├ľd├╝l├╝

Bunlar benim bulabildiklerim, muhtemelen fazlas─▒ da vard─▒r.Ayd─▒n Do─čan ├ľd├╝l├╝ 1997 y─▒l─▒nda roman, 2000 y─▒l─▒nda ┼čiir, 2012 y─▒l─▒nda ├Âyk├╝ dal─▒nda verilmi┼čtir. Hepsinin se├žici kurulunda Do─čan H─▒zlan vard─▒r (2).

Ayd─▒n Do─čan ├ľd├╝l├╝, arkeoloji,kent mimarisi, resim,moda tasar─▒m─▒, heykel,tiyatro, sinema,T├╝rk Halk m├╝zi─či,foto─čraf┬á dal─▒nda ┬áverildi─či y─▒llar─▒n TAMAMINDA se├žici kurulda yine Do─čan H─▒zlan bulunmaktad─▒r.

Fark─▒nda m─▒s─▒n─▒z bilmiyorum size bir deh┼čet resmi g├Âsteriyorum. Kesik bir kafa, par├žalanm─▒┼č bir bebek cesedi gibiÔÇŽ

 

Konu Hamdi Ko├žÔÇÖtan a├ž─▒ld─▒─č─▒ i├žin oradan devam edelim.

─░lan edilene g├Âre 2014 Y─▒l─▒nda Orhan Kemal Roman ├ľd├╝l├╝ÔÇÖne 44 roman kat─▒lm─▒┼č (3).

├ľd├╝l y├Ânetmeli─čine g├Âre dosyalar ┼čubat─▒n sonunda j├╝riye ula┼čmakta ve may─▒s ay─▒n─▒n ikinci haftas─▒ ilan edilmektedir.Yani j├╝ri ├╝yelerinin dosyalar─▒ okumas─▒ i├žin toplam 2.5 ayl─▒k (75 g├╝n) bir s├╝re vard─▒r. Kat─▒lan 44 roman─▒n her birinin ortalama 300 sayfa oldu─čunu kabul edersek (├Âd├╝l├╝ alan kitap 599 sayfad─▒r) bu toplamda┬á13 bin sayfadan fazla eder. Acaba j├╝ri ├╝yeleri i┼či g├╝c├╝ b─▒rak─▒p 75 g├╝nde 13 bin sayfa okumu┼č mudur, ne dersiniz? Bir├žok j├╝ri ├╝yesinin ba┼čka ├Âd├╝llerde de j├╝ri ├╝yesi oldu─čunu da g├Âz ├Ân├╝nde alarak d├╝┼č├╝nelim.Yoksa dosyalar┬áokunmay─▒p┬ásadece ÔÇťde─čerlendirilmi┼čÔÇŁ midir?Bu soruyu sizin muhakemenize b─▒rak─▒yorum.

Bir roman ÔÇťokunmadanÔÇŁ nas─▒l ÔÇťde─čerlendirilirÔÇŁ, do─črusu hi├ž bilmiyorum.Ama san─▒r─▒m bir yolu bulunmu┼č olmal─▒, ├ž├╝nk├╝ ba┼čka t├╝rl├╝ bu kadar ├žok dosyay─▒ okuman─▒n olana─č─▒ yok.

Ba┼čka ├Ârnekler de var. 2007 y─▒l─▒nda Attila ─░lhan ┼čiir ├Âd├╝l├╝ne j├╝riyi de ┼ča┼č─▒rtacak ┼čekilde 1037 ┼čiir kat─▒lm─▒┼čt─▒.Muhakemenize bir soru daha: 1037 ┼čiir nas─▒l okunur?

Bu t├╝rden sorular bizim fesatl─▒─č─▒m─▒zdan m─▒ kaynaklan─▒yor acaba?

Bu sorulara j├╝ri ├╝yeleri ne diyor peki?

Haldun Taner ├Âyk├╝ ├Âd├╝l├╝ j├╝risinden ayr─▒lan Ahmet Oktay: ÔÇťKendi ad─▒ma gelen dosyalar─▒ do─čru d├╝r├╝st okuyam─▒yordum.Yap─▒tlara gerekli ilgiyi g├Âsteremiyordum.ÔÇŁ

Haldun Taner ├Âyk├╝ ├Âd├╝l├╝ j├╝risinden ayr─▒lan Tu─črul Ery─▒lmaz: ÔÇťdosyalar─▒ asla tam anlam─▒ylaÔÇŁ okuyamad─▒─č─▒n─▒ ve ÔÇťj├╝rinin ak─▒nt─▒s─▒na kap─▒larakÔÇŁ oy kulland─▒─č─▒n─▒ s├Âyl├╝yor.

Ayn─▒ j├╝rinin ├╝yelerinden Tahsin Y├╝cel, g├Ârevini b─▒rakan ├╝yelerin gerek├želerini do─čru buldu─čunu ve bu gerek├želerin kendisi i├žin de ge├žerli oldu─čunu belirtiyor (4).

Tahsin Y├╝cel, ayn─▒ zamanda Hamdi Ko├žÔÇÖa verilen Orhan Kemal Roman ├ľd├╝l├╝ÔÇÖn├╝n de se├žici kurul ├╝yesiydi.

Cumhuriyet gazetesinin 1948 y─▒l─▒nda Yunus Nadi ad─▒na d├╝zenledi─či ├Âyk├╝ yar─▒┼čmas─▒na kat─▒lan Tar─▒k Bu─čra, ikinci olmu┼čtu. Tar─▒k Bu─čra, birincili─či kazanan Fethi Ba┼čak adl─▒ ki┼činin o s─▒ralarda askerde olan Do─čan NadiÔÇÖnin (Yunus NadiÔÇÖnin o─člu) b├Âl├╝k komutan─▒ oldu─čunu aktar─▒r. Verilen kayna─ča g├Âre Fethi Ba┼čakÔÇÖ─▒n o yar─▒┼čmadan sonra ikinci bir ├Âyk├╝s├╝ bilinmemektedir (5).

 

Hadi diyelim bu ├Âd├╝lde hi├žbir ┼čaibe yok.┼×una ne demeli?

2003 y─▒l─▒ Beh├žet.Necatigil ┼×iir ├ľd├╝l├╝, Ali HikmetÔÇÖe veriliyor.Ne var bunda? ┼×u var: J├╝ride Adalet A─čao─člu, F├╝sun Akatl─▒, Prof. Cevat ├çapan, Mehmet H. Do─čan,┬áDo─čan H─▒zlan┬á(elbette ve daima!), Hilmi Yavuz ve Prof. Tahsin Y├╝cel var. Ali Hikmetkim?Hilmi YavuzÔÇÖun o─člu.Yani babas─▒n─▒n yer ald─▒─č─▒ bir j├╝ri, o─čluna ├Âd├╝l veriyor!┬áBunu hakedip etmemesi ayr─▒ konu ama yar─▒┼čmac─▒ Ali Hikmet ya da ┬áj├╝ri Hilmi YavuzÔÇŽBirinden birisinin orada olmamas─▒ gerekmiyor mu? Bu i┼čte terslik yok mu? Babas─▒n─▒n j├╝ri oldu─ču bir yar─▒┼čmada o─člu nas─▒l ├Âd├╝l al─▒r? Bu sorular─▒ muhakemenize de─čil ┼ča┼čk─▒nl─▒─č─▒n─▒za b─▒rak─▒yorum.

Ayn─▒ Hilmi Yavuz, Orhan Kemal Roman ├ľd├╝l├╝ j├╝risindeyken, ├Âd├╝l sekreterinin, se├žiciler kurulu’nun haberi bile yokken, bir yazara ├Âd├╝l verildi─čini a├ž─▒klamas─▒ ├╝zerine, ├Âteki baz─▒ ├╝yelerle birlikte istifa eder. Yap─▒lan─▒n densizlik oldu─čunu belirtir (6).

J├╝rinin ├Âd├╝l verilen yazardan haberinin olmamas─▒, san─▒r─▒m bu konuda gelinecek en son yerdir. 2009 y─▒l─▒nda benzer bir olay ya┼čanm─▒┼čt─▒r. Reha Ma─čden ├ľyk├╝ ├ľd├╝l├╝’nde j├╝ri ├╝yeleri, ├Âd├╝l verildi─či a├ž─▒klanan eseri okumad─▒klar─▒n─▒ a├ž─▒klam─▒┼čt─▒r.J├╝ri ba┼čkan─▒ tahmin edece─činiz gibi elbette ve her zamanki gibi Do─čan H─▒zlanÔÇÖd─▒r! (7,8)

Bu olay i├žin daha sonra Birg├╝n Gazetesi sorumlulu─ču ├╝stlenerek, pek benzerine rastlanmayacak bir tav─▒r alm─▒┼č ve ├Âz├╝r yay─▒nlam─▒┼čt─▒r.

├ľrnekler ├žo─čalt─▒labilir, bu yaz─▒ sayfalarca uzat─▒labilir.Ancak tablo yeterince nettir.

  1. T├╝rkiyeÔÇÖde edebiyat ├Âd├╝lleri birka├ž ki┼činin ki┼čisel kontrol├╝ alt─▒ndad─▒r.
  2. ├ľd├╝l j├╝rilerinin b├╝y├╝k ├žo─čunlu─ču hep ayn─▒ insanlardan olu┼čmaktad─▒r.
  3. ├ľd├╝l j├╝rilerinin ├žo─ču yar─▒┼čmac─▒lar─▒n eserlerini okumamaktad─▒r.
  4. ├ľd├╝l vermede, edebiyat d─▒┼č─▒ ├Âl├ž├╝tler kullan─▒lmaktad─▒r.
  5. Verilen baz─▒ ├Âd├╝llerden, ├Âd├╝l j├╝risi dahi haberdar de─čildir.

Bu sonu├žlardan sonra ÔÇťedebiyat piyasas─▒ÔÇŁÔÇÖna iki ├Ânerim var.─░lki ┼ču:

Yar─▒┼čmac─▒lar─▒n bu kadar ├Âd├╝le ayr─▒ ayr─▒ ba┼čvurup kat─▒lmas─▒ b├╝y├╝k bir zahmettir.┬áBu nedenle edebiyat ├Âd├╝lleri tek ├žat─▒ alt─▒nda toplanmal─▒.Nas─▒lsa hepsinin j├╝risinde Do─čan H─▒zlan oldu─čuna ve olaca─č─▒na g├Âre yar─▒┼čmac─▒lar─▒n do─črudan Do─čan H─▒zlanÔÇÖa ba┼čvurmalar─▒n─▒ ├Âneriyorum.Do─čan H─▒zlan gerekli de─čerlendirmeyi (dikkat edin ÔÇťokumakÔÇŁ┬ádemiyorum ÔÇťde─čerlendirmekÔÇŁ diyorum) yapt─▒ktan sonra kazanan 10-15-20 ki┼čiyi a├ž─▒klamal─▒.

─░kinci ├Ânerim ┼ču: T├╝m ├Âd├╝l verme yetkisi bir j├╝ri meclisine devredilmeli (ki ┼ču andurum zaten a┼ča─č─▒ yukar─▒ b├Âyledir):┬áT├╝rkiye B├╝y├╝k Edebiyat J├╝risi Meclisi (TBEJM)┬ágibi.

Her j├╝rinin a─č─▒rl─▒kl─▒ oy hakk─▒ olmal─▒.├ľrne─čin Do─čan H─▒zlanÔÇÖa 13 oy, Hilmi YavuzÔÇÖa 5 oy vs gibi.├ľd├╝lleri bu kurul tek elden da─č─▒tmal─▒.

├ľnerilerim ├žok mu sa├žma?Peki ┼ču anda olanlar, s├Âylediklerimden daha m─▒ sa├žma?

┼×u an edebiyat d├╝nyas─▒nda olanlar─▒n, asgari ├Âl├ž├╝ler i├žerisinde herhangi bir a├ž─▒klamas─▒ var m─▒d─▒r?

Bir an bu ├Âd├╝llerin parmakla say─▒lacak kadar az say─▒daki j├╝ri ├╝yelerinin birer edebiyat dahisi oldu─čunu d├╝┼č├╝nelim. B├╝t├╝n ┼č├╝phelerimizi ve ÔÇťfesatl─▒─č─▒m─▒z─▒ÔÇŁ bir kenara koyal─▒m.

Dahi bile olsalar, ger├žekten son derece yetkin ve hatta gelmi┼č ge├žmi┼č en b├╝y├╝k edebiyat├ž─▒lar bile olsalar, bir edebiyat─▒n birka├ž ki┼činin sanat anlay─▒┼č─▒ ve kavray─▒┼č─▒ taraf─▒ndan ┼čekillendirilmesi do─čru mudur?Frans─▒z edebiyat─▒n─▒ tek ba┼č─▒na Balzac ┼čekillendirseydi, ─░ngilizce edebiyat sadece Bernard Shaw ve onun gibi yazanlardan olu┼čsayd─▒ ┼ču an oldu─čundan daha fakir bir edebiyat olmaz m─▒yd─▒?┬áNe kadar yetenekli olursa olsun bir ka├ž insan─▒n anlay─▒┼č─▒n─▒n damgas─▒n─▒ vurdu─ču edebiyat k─▒s─▒r kalmaktan kurtulamaz.

Ayr─▒ca hangi insan ya da hangi bir grup insan koca bir edebiyat─▒ ┼čekillendirme hakk─▒na sahip olabilr?

Bu yaz─▒n─▒n amac─▒, asla bu ├Âd├╝lleri alm─▒┼č ┼čair, yazar ve edebiyat├ž─▒lar─▒ rencide etmek veya onlar─▒n eserlerini k├╝├ž├╝msemek de─čildir.J├╝ri ├╝yeleri de ortaya koyduklar─▒ eserlerin niteli─čince elbette de─čerli insanlard─▒r. Ama ÔÇťpiyasa sanat─▒ÔÇŁn─▒n ve ÔÇť├Âd├╝l oligar┼čiÔÇŁsinin T├╝rk edebiyat─▒n─▒ getirdi─či nokta buras─▒d─▒r.Vasat Edebiyat─▒┬ábu batakl─▒─č─▒n bir ├╝r├╝n├╝d├╝r.Ortada bir batakl─▒k vard─▒r: bir├žok ki┼či ve kurumun g├Ârmezden geldi─či, yok sayd─▒─č─▒, kafas─▒n─▒ ├ževirdi─či, sessizce izledi─či bir batakl─▒kÔÇŽ Sessiz kalan herkesi er ya da ge├ž i├žine ├žekecek olan bir batakl─▒kÔÇŽ

Taylan Kara

taylankara111@gmail.com

Kaynaklar

  1. http://koltukname.com/2014/01/01/2013un-one-cikan-juri-uyeleri/
  2. http://www.aydindoganvakfi.org.tr/TR/AydinDoganAwards.aspx?View=2008
  3. http://orhankemal.org/v04/yonet_tr.htm
  4. http://www.maviyesildergisi.com/index_dosyalar/Page534.htm
  5. http://www.sanathaber.net/haber.asp?HaberID=1143&KategoriAdi=Kultur-Edebiyat
  6. http://www.zaman.com.tr/hilmi-yavuz/bir-juri-uyesinin-anilari_537625.html
  7. http://www.gazeteciler.com/birgunde-odul-skandali-0-2989p.html
  8. http://www.odatv.com/n.php?n=birgun-gazetesi-neden-ozur-diledi-0906091200

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI