Alexandre Skirda/ÔÇťBilgi kapitalistleriÔÇŁni k├╝├ž├╝mseyen adam: Jan Waclav Makhayski

Soma katliam─▒, neredeyse unutmaya ba┼člad─▒─č─▒m─▒z i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├╝zerindeki a─č─▒r s├Âm├╝r├╝y├╝ bir kere daha t├╝m toplumun ├Ân├╝ne getirdi. A┼ča─č─▒daki uzun metin, hem Marx’─▒n hem de Lenin’in ├ža─čda┼č─▒ say─▒labilecek bir d├Ânemde ya┼čam─▒┼č (1866-1926) Jan Waclav Makhayski’nin i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ ve entelekt├╝ellerle ilgili g├Âr├╝┼čleri temelinde sosyalizmin asl─▒nda “bilgi kapitalistleri” denen ayr─▒cal─▒kl─▒ entelekt├╝ellerin diktat├Ârl├╝─č├╝ oldu─čunu anlatan, belki tarihin karanl─▒klar─▒nda kalm─▒┼č ama bug├╝n yeniden ele al─▒nmas─▒nda yarar olan bir de─čerlendirmedir. Makhayski’nin toplumun en alt tabakas─▒nda yer alan i┼č├ži s─▒n─▒f─▒na ve t├╝m ezilenlere ba─čl─▒l─▒─č─▒ndan ve bu s─▒n─▒f─▒n s─▒rt─▒ndan ge├žinen her t├╝rl├╝ asalak kar┼č─▒s─▒ndaki uzla┼čmaz tavr─▒ndan bug├╝n ├Â─črenecek ├žok ┼čey oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bu b├Âl├╝m, 149 sayfal─▒k, i├žinde Makhayski’nin ├Âzg├╝n metinlerini de bar─▒nd─▒ran kitap boyutlar─▒ndaki bir ├ževiri dosyas─▒ndan al─▒nm─▒┼č ve g├╝ncelli─či nedeniyle burada yay─▒nlanm─▒┼čt─▒r.

G.Z.

 

 

Çeviri: İ.H.

 

 

19. y├╝zy─▒l─▒n sonlar─▒na do─čru ve 20. y├╝zy─▒l s─▒n─▒r─▒nda ÔÇôo d├Ânemde Polonya ve FinlandiyaÔÇÖy─▒ da kapsayanÔÇô RusyaÔÇÖn─▒n s─▒na├« geli┼čmesi, ÔÇôh─▒zl─▒ geli┼čimi i├žindeki bir i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├ž─▒karlar─▒n─▒ temsil etmeye can atanÔÇô sosyalist partilerin ve ├Ârg├╝tlerin kurulmas─▒na yol a├žar. Uzun ve karma┼č─▒k kalem kavgalar─▒ [polemikler], farkl─▒ ideolojik ak─▒mlar─▒ ve rus devriminin ├Ân├╝ne koymas─▒ gereken ama├žlar─▒ bu yolda kar┼č─▒ kar┼č─▒ya getirir. Bu d├Ânemde alman sosyal-demokrasisi, alman i┼č├žileri nezdinde var olan etkisi ve se├žimsel ba┼čar─▒lar─▒ sayesinde bir model hizmeti g├Ârmektedir. ├ľ─čretisel rus tart─▒┼čmalar─▒n─▒n sonuca ba─članmalar─▒, MarxÔÇÖtan, EngelsÔÇÖten veya onlar─▒n ÔÇťmiras├ž─▒s─▒ÔÇŁ KautskiÔÇÖden yap─▒lan aktarmalar yard─▒m─▒yla olur.[1]

Jan Waclav MakhayskiÔÇÖnin yaz─▒lar─▒n─▒n ortaya ├ž─▒k─▒┼člar─▒ bu ba─člamda olur. Bu metinlerde yazar, alman sosyal-demokrasisini devrimci-marksist bir a├ž─▒dan keskin bir ele┼čtiriye t├óbi tutar; ard─▒ndan bu ÔÇťmarksistÔÇŁ ele┼čtirisini rus marksistlerine ve marksizmine ve nihayet MarxÔÇÖ─▒n kendisine ve genel olarak sosyalizme kar┼č─▒ ├ževirir. Sonu├žta genel anlay─▒┼ča ayk─▒r─▒ [paradoksal] ve a┼č─▒r─▒ bir yarg─▒ya ula┼čm─▒┼čt─▒: sosyalizm, kapitalist toplum i├žinde ÔÇô├╝retimin denetlenmesi ve ekonominin y├Ânetimi yoluylaÔÇô tuttuklar─▒ ge├žit konumlar─▒ndan, ayn─▒ ┼čekilde bilgi tekellerinden ÔÇôyeni bir egemen s─▒n─▒f olarak ortaya ├ž─▒kmak gayesiyleÔÇô yararlanan ayd─▒nlar─▒n ideolojisi olabilirdi ancak. ÔÇťBilgi kapitalistleriÔÇŁnin bu y├╝kselen s─▒n─▒f─▒, ama├žlar─▒nda geleneksel kapitalizmin ├žer├ževesiyle s─▒n─▒rlanm─▒┼č olacak, dolay─▒s─▒yla kendi ├ž─▒karlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmek maksad─▒yla i┼č├ži davas─▒ndan yararlanacaklard─▒.

Bu ilgin├ž ├ž├Âz├╝mleme, o d├Ânemde belli bir yank─▒ uyand─▒rm─▒┼č ve 1905ÔÇô1912 y─▒llar─▒n─▒n RusyaÔÇÖs─▒nda ÔÇôkurucusunun ad─▒na ithafenÔÇô makhayev├žina (ya da yakla┼č─▒k bir kar┼č─▒l─▒kla ÔÇťmakhayevskicilikÔÇŁ) s├Âylemi alt─▒nda ihmal edilemez devrimci bir m├╝cadele haz─▒rlam─▒┼čt─▒.

Sosyalizmin do─čas─▒ ve rol├╝ konusunda oldu─ču gibi ÔÇôkapitalist ya da sosyalistÔÇô uransal bir toplumda ayd─▒nlar─▒n yeri ve i┼člevi konular─▒nda da Makhayski taraf─▒ndan ortaya koyulan sorular, zaten g├╝ncelliklerini koruyorlar ve bu y├╝zden yazar─▒ ve eseriyle daha i├žli d─▒┼čl─▒ olmay─▒ gerektiriyorlar.[2]

Ya┼čam─▒ndan ├žizgilerÔÇŽ

 

J. W. Makhayski 15 Aral─▒k 1866ÔÇÖda Rusya PolonyaÔÇÖs─▒nda,[3] Kiel vilayetinin k├╝├ž├╝k bir kasabas─▒ olan PintzovÔÇÖda do─čdu. K├╝├ž├╝k bir memur olan babas─▒, Konstantin Makhayski, onun do─čumundan k─▒sa bir s├╝re sonra ailesini yoksunluk i├žinde b─▒rakarak ├Âlm├╝┼čt├╝. O d├Ânemde annesi Kielce Lisesi ├Â─črencileri i├žin bir pansiyon i┼čletmekteydi; Jan Waclav da ÔÇôgenellikle s─▒n─▒f arkada┼člar─▒ olanÔÇô bu gen├ž ├Â─črencilere ├Âdevlerini tekrar ettirerek ├žok erken annesine yard─▒m etmeye ba┼člam─▒┼čt─▒. Gelece─čin polonyal─▒ romanc─▒s─▒ Stefan ZeromskiÔÇÖyle tan─▒┼čmas─▒ bu d├Ânemde olmu┼čtu. Orta ├Â─črenimini ba┼čar─▒yla bitirdikten sonra Var┼čova ├ťniversitesiÔÇÖne yaz─▒l─▒r: ├Ânce do─ča bilimleri ard─▒ndan t─▒p derslerini izler. Ne var ki ├žarl─▒─ča kar┼č─▒ m├╝cadele onu derslerinden daha fazla me┼čgul ediyordu. K─▒sa bir s├╝re sonra sosyalizme ba─člayaca─č─▒ leh ulusal ama├žlar─▒yla ilgilenir. Gizlice devrimci yay─▒nlar sokmas─▒ nedeniyle ilk kez 1891ÔÇÖde Gali├žÔÇÖte [PolonyaÔÇÖya yak─▒n bir Ukrayna kenti] tutuklanm─▒┼čt─▒.

KrakovÔÇÖda d├Ârt ay hapiste tutulduktan sonra Z├╝rihÔÇÖe gitmesine izin verilir. Polonyal─▒ sosyalistlerin g├╝d├╝leri konusundaki yan─▒lg─▒lar─▒ndan kurtulmas─▒ burada olur: ger├žekte ├žarl─▒─ča kar┼č─▒ m├╝cadele etmeleri i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒ kurtarmak i├žin de─čil, ama mevcut s├Âm├╝r├╝y├╝ hi├ž de─či┼čtirmeksizin sadece ba─č─▒ms─▒z bir Polonya devleti kurmak maksad─▒yla m├╝cadele ettiklerini fark eder. Bu ilk toplumsal dersin ard─▒ndan enternasyonalist bir g├Âr├╝┼č edinir, marksist olur ve ├╝niversiteyi giderek daha fazla bir yana b─▒rak─▒r. Polonyal─▒ uransal merkez LodzÔÇÖda 1892ÔÇÖde ger├žekle┼čtirilen b├╝y├╝k bir grev sert├že bast─▒r─▒l─▒r; Makhayski, Lodz i┼č├žilerinin ÔÇť├žara ve kapitalistlerÔÇŁe kar┼č─▒ ÔÇťdostlar─▒m─▒z rus i┼č├žileriyle birlikteÔÇŁ ÔÇťhaftan─▒n yedi g├╝n├╝ÔÇŁ aral─▒ks─▒z m├╝cadele etmeleri i├žin bir ├ža─čr─▒ kaleme al─▒r ve bast─▒r─▒r. Bu ├ža─čr─▒y─▒ bizzat oraya g├Ât├╝rmek yola d├╝┼čer, ama rus-alman s─▒n─▒r─▒nda yakalan─▒r. ├ľnce KrakovÔÇÖda ard─▒ndan Saint-PetersburgÔÇÖta ├╝├ž y─▒l boyunca hapsedilir; daha sonra SibiryaÔÇÖda, YakutistanÔÇÖ─▒n ku┼č u├žmaz kervan ge├žmez ├╝cra bir k├Ây├╝nde, ViluyskÔÇÖta be┼č y─▒l s├╝rg├╝n cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒l─▒r.

O d├Ânemde s├╝rg├╝nler, yerel polisin g├Âzetimi alt─▒nda yal─▒t─▒k b├Âlgelerde ya┼č─▒yorlard─▒. Devlet onlara c├╝z├« bir yard─▒m yap─▒yor ve s├╝rg├╝nler topluluklar h├ólinde ├Ârg├╝tleniyorlard─▒. Bu s├╝rg├╝nler i├žin belirli bir yerde ikamet mecburiyetinin dolayl─▒ yarar─▒, s├╝rekli bi├žimde g├Âr├╝┼člerini kar┼č─▒la┼čt─▒rabilme olana─č─▒ndan ibaretti. Makhayski 1895ÔÇÖte ViluyskÔÇÖa geldi─činde, orada ÔÇťsosyalizme giden rus yoluÔÇŁ, bir ba┼čka ifadeyle, avrupa├« bir geli┼čme ile k─▒rsal topluluk [mir] ve i┼č├ži artelleri ├╝zerinde temellenen bir sosyalizme ÔÇôburjuva devrimi a┼čamas─▒ olmaks─▒z─▒nÔÇô do─črudan ge├ži┼č aras─▒ndaki se├ženek konusunda alabildi─čine tart─▒┼čan sosyal-demokratlar ve narodniklerle (halk├ž─▒larla) kar┼č─▒la┼čm─▒┼č ve b├Âylelikle bir s├╝rg├╝n arkada┼č─▒nda bir├žok dilde ├žok zengin bir kitapl─▒k bulma ┼čans─▒na sahip olmu┼čtu ├Âzellikle. Hapishanede okuma olana─č─▒ndan mahrum oldu─čundan, ele ge├žirdi─či bu olanaktan alabildi─čine yararlan─▒r ve ├Âteki s├╝rg├╝nlerle tart─▒┼čarak sosyalizmin ve marksizmin ├Ânemli metinleri konusunda bilgisini de b├Âylece m├╝kemmelle┼čtirir.

D├╝┼č├╝nceleri ve yap─▒tlar─▒ÔÇŽ

 

1898ÔÇÖde d├╝┼č├╝ncelerinin sonucunu, alman sosyal-demokrasisinin reformculu─čunu ve f─▒rsat├ž─▒l─▒─č─▒n─▒ [oport├╝nizmini] sert├že ele┼čtirdi─či ve hektografi[*] y├Ântemiyle bizzat ├žo─čaltt─▒─č─▒ bir kitap├ž─▒k olan ÔÇťSosyal-Demokrasinin EvrimiÔÇŁni yay─▒nlar.

Marksist kuram─▒n iki ana dire─či olan ama├ž olarak ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n toplumsalla┼čt─▒r─▒lmas─▒ ve ara├ž olarak s─▒n─▒f m├╝cadelesi, s─▒─č yasalc─▒l─▒─č─▒ i├žindeki alman sosyal-demokrasisi taraf─▒ndan se├žme ve se├žilme hakk─▒n─▒n kullan─▒lmas─▒ ile mevcut burjuva kurumlarda g├Ârevine sad─▒k bir kat─▒l─▒ma indirgenmi┼člerdi. B├Âylelikle Liebknecht, 1895ÔÇÖte viyanal─▒ i┼č├žilerin bir toplant─▒s─▒nda ┼čunlar─▒ s├Âyleyebiliyordu: ÔÇťSosyal-demokrasi ÔÇôdevrimci ─▒ras─▒n─▒ hi├žbir zaman ink├ór edememi┼č oldu─čumuz ve bunu yapmaya da ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒m─▒z i├žinÔÇô ┼čunu iddia edebilir: genel oy hakk─▒ sa─člamca kazan─▒lm─▒┼č oldu─čundan AlmanyaÔÇÖda d├╝zenin tek partisiyiz.ÔÇŁ[4]

Makhayski, sosyal-demokrasi i├žin iktidar─▒n ele ge├žirilmesi temel amac─▒n─▒n devlet ├žark─▒yla [├Ârg├╝t├╝yle] durmadan b├╝t├╝nle┼čen ve bu nedenle mevcut sistemi benimseyen [destekleyen] bir m├╝cadeleden ba┼čka bir ┼čey ifade etmedi─čini saptar. O h├ólde proletarya diktat├Ârl├╝─č├╝ de devlet iktidar─▒na bu kat─▒lmada ve proletarya taraf─▒ndan ÔÇťdemokratik ┼čekildeÔÇŁ se├žilmi┼č sosyal-demokrat temsilcilerin arac─▒l─▒─č─▒yla burjuvazinin i┼člerinin gidi┼čat─▒ y├Ân├╝nde y├╝r├╝t├╝len bir i┼čbirli─činde ├Âzetlenir.

Bu tespit, ┼ču izleyen g├Âr├╝ng├╝yle do─črulan─▒r: ÔÇťHer ba┼čar─▒dan sonra sosyal-demokrasi beklenen sonucu elde etmezÔÇŽ ├ľn├╝ne koydu─ču amaca yakla┼čt─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝de ama├ž bilin├žten uzakla┼č─▒r. Sosyal-demokrasi ama├žlar─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmeye haz─▒rland─▒─č─▒ ├Âl├ž├╝de, ama├žlar─▒ da ilk anlay─▒┼člar─▒na o ├Âl├ž├╝de daha az uygun h├óle gelir. Ne kadar ├žok g├╝├ž elde ederse o ├Âl├ž├╝de di─čer toplumsal gruplara ba─članma ve onlarla i┼čbirli─či yapma ihtiyac─▒n─▒ hisseder.ÔÇŁ[5]

Sonu├žta MakhayskiÔÇÖyi, sosyal-demokrasi ÔÇťba┼člang─▒├žtaki devrimci ├žabalar─▒n─▒, bir ihtiyar─▒n yeni yetme d├Âneminin at─▒l─▒mlar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ ku┼čkuculukla d├╝┼č├╝nmeye ba┼člarÔÇŁ[6] demeye g├Ât├╝ren de bu.

Makhayski, sosyal-demokrasinin reformizmini ÔÇôinan├žl─▒ bir marksist olarakÔÇô k├Â┼čeye s─▒k─▒┼čt─▒r─▒r. Bu giri┼čimi, hen├╝z marksist ÔÇťortodokslukÔÇŁla bir kopu┼č anlam─▒na gelmez ve o d├Ânemde ÔÇťortodokslu─čunÔÇŁ savunucular─▒ taraf─▒ndan yeniden ele al─▒nacak olan ele┼čtirilerinin yerindeli─čini do─črulayacak olay─▒n, Berstein revizyonizminin ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ndan ├Âncedir. Ama yine de tahlillerinin geli┼čimi boyunca [inand─▒─č─▒] ├Â─čretiyi kimi ÔÇťhatalarÔÇŁdan temizleme, onu devrimin ger├žek yoluna oturtmak amac─▒yla marksizmi yan─▒lg─▒lar─▒ndan kurtarma kayg─▒s─▒n─▒n her h├ól├╝k├órda tamamen ÔÇť├╝topikÔÇŁ bir ├žabadan ba┼čka bir ┼čey olamayaca─č─▒n─▒ fark eder yava┼č yava┼č.[7]

Makhayski, sosyal-demokrat oport├╝nizmin kayna─č─▒n─▒ bulmak i├žin ÔÇťkurucu pirlerÔÇŁin metinlerine, EngelsÔÇÖin 1890ÔÇÖl─▒ y─▒llara ait ge├ž d├Ânem yaz─▒lar─▒na de─čil sadece, ├╝stelik bizzat MarxÔÇÖ─▒n ba┼člang─▒├ž yaz─▒lar─▒na da d├Ânmek zorunda kalm─▒┼č ve bunu, s├Âz konusu ÔÇťhatalarÔÇŁ─▒n tohumlar─▒n─▒ oralarda bulmaktan korkmaks─▒z─▒n yapm─▒┼čt─▒: ÔÇťMarksizmin yan─▒lmazl─▒─č─▒n─▒n il├ón─▒, bar─▒nd─▒rd─▒─č─▒ oport├╝nist unsurlar─▒n yan─▒lmazl─▒─č─▒n─▒ da kapsar. Reformculuk yok olma tehlikesiyle kar┼č─▒ kar┼č─▒ya de─čildi, tam tersine, tamamen ├Ânceden oldu─ču gibi eski devrimci c├╝mleler maskesi alt─▒nda gizliden geli┼čecekti.ÔÇŁ[8]

Makhayski, bu ilk yaz─▒s─▒ s├╝rg├╝nler aras─▒nda iyi kar┼č─▒land─▒─č─▒ndan, d├╝┼č├╝ncelerini s├╝rd├╝r├╝r ve ÔÇôhep hektografiyle ├žo─čalt─▒lm─▒┼čÔÇô bir ikinci ve bir ├╝├ž├╝nc├╝ kitap├ž─▒k [defter] daha yay─▒mlar 1899ÔÇÖda: bu defterlerde genel olarak sosyalizmi ve MarxÔÇÖ─▒ su├žlar.

SibiryaÔÇÖda s├╝rg├╝ndeyken MakhayskiÔÇÖden ├žok uzakta bulunmayan Tro├žki, ilk s├╝rg├╝n an─▒lar─▒nda ÔÇôkendisine 1900 g├╝z├╝nde ula┼čm─▒┼č olanÔÇô yaz─▒lar─▒ndan s├Âz eder ve kendisinde b─▒rakt─▒klar─▒ izlenimleri belirtir: ÔÇťSosyal-demokrasinin oport├╝nizmini ele┼čtiriye t├óbi tutan ilk defter, olaylar─▒n ve aktarmalar─▒n s─▒ralanmas─▒yla herkes ├╝zerinde b├╝y├╝k bir etki yaratm─▒┼čt─▒. Hat─▒rlad─▒─č─▒m kadar─▒yla ikinci defter de ayn─▒ t├╝rden ama daha zay─▒ft─▒. Buna kar┼č─▒n ÔÇôyazar─▒n─▒n olumlu program─▒n─▒ a├ž─▒klad─▒─č─▒ ve k─▒smen devrimci sendikalizmden k─▒smen i┼č├ži sendikac─▒l─▒─č─▒ndan [trade-unionismÔÇÖden] yana belirginle┼čenÔÇô ├╝├ž├╝nc├╝s├╝yse, sosyal-demokrat s├╝rg├╝nlerin ├žo─ču gibi bana ├žok fazla yetersiz g├Âr├╝nm├╝┼čt├╝. MakhayskiÔÇÖnin Viluysk d─▒┼č─▒nda pek az yanda┼č─▒ vard─▒; eski halk├ž─▒lar, ÔÇô├Âzellikle ula┼čt─▒─č─▒ sonu├žlarla ilgilenmeksizinÔÇô ele┼čtirilerini ay─▒rt etmeden sosyal-demokrasiye kar┼č─▒ bir sil├óh olarak kullan─▒yorlard─▒.ÔÇŁ[9]

Tro├žki, MakhayskiÔÇÖyle 1902ÔÇÖde ─░rkutskÔÇÖta kar┼č─▒la┼č─▒r ve b├╝t├╝n bir gece boyunca ÔÇôStruveÔÇÖe ba─čl─▒ bir marksist olanÔÇô K. K. BauerÔÇÖle y├╝r├╝tt├╝─č├╝ tart─▒┼čmada onu dinler. Makhayski bu tart─▒┼čma s─▒ras─▒nda habire ayn─▒ kan─▒tlar─▒ yineler ki, bu da BauerÔÇÖi ├Âfkeden ├ž─▒ld─▒rt─▒r. Tro├žki ÔÇôbir moladan yararlanarakÔÇô bu tart─▒┼čmaya hafiften kar─▒┼čmaya yeltendi─čindeÔÇŽ iki has─▒m ├╝zerine ├žullan─▒p onu susmaya zorlarlar.[10]

An─▒lar─▒n─▒n daha sonraki bir kaleme al─▒n─▒┼č─▒nda Tro├žki, tekrar bu konuya d├Âner: ÔÇťKuzeye do─čru daha uzaktaki bir kolonide, ViluyskÔÇÖta ad─▒ (Makhayski) k─▒sa bir s├╝re sonra epeyce ├╝nlenecek bir s├╝rg├╝n vard─▒. Makhayski, sosyal-demokrasi i├žindeki oport├╝nizmin bir ele┼čtirisiyle ba┼člam─▒┼č ve s├╝rg├╝n kolonilerimizde b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ elde etmi┼čti. ─░kinci defteri MarxÔÇÖ─▒n iktisad├« sisteminin ele┼čtirisine giri┼čir ve ┼ču beklenmedik sonuca ula┼č─▒r: sosyalizm, i┼č├žilerin meslekten [profesyonel] ayd─▒nlar taraf─▒ndan s├Âm├╝r├╝lmelerine dayanan bir y├Ânetimdir [rejimdir]. ├ť├ž├╝nc├╝ defteri, bir anarko-sendikalizm anlay─▒┼č─▒ i├žinde siyas├« m├╝cadelenin yads─▒nmas─▒n─▒ getiriyordu. MakhayskiÔÇÖnin bu ├žal─▒┼čmalar─▒, uzun aylar boyunca Lena nehri civar─▒ s├╝rg├╝nlerinin b├╝y├╝k ilgisine mazhar olmu┼člard─▒. Ve bu benim i├žin, yads─▒mak s├Âz konusu oldu─čunda pek bir at─▒lgan olan ama canl─▒l─▒ktan yoksun ve k─▒lg─▒sal ├ž─▒karsamalarda p─▒s─▒r─▒k bile oldu─ču g├Âr├╝len anar┼čizme kar┼č─▒ g├╝├žl├╝ bir serum [a┼č─▒] olmu┼čtu.ÔÇŁ[11]

An─▒lar─▒n─▒n bu ikinci kaleme al─▒n─▒┼č─▒, ikinci ve ├╝├ž├╝nc├╝ defterlerin i├žeri─či hakk─▒nda daha a├ž─▒k olmas─▒na ra─čmen, Tro├žki bo┼č yere ÔÇťanar┼čizmÔÇŁe kar┼č─▒ ÔÇťa┼č─▒lan─▒rÔÇŁ: Makhayski, genel olarak sosyalistlerle ayn─▒ ├žuvala soktu─ču anar┼čistlere kar┼č─▒ da ho┼čg├Âr├╝l├╝ de─čildir. ┼×u ├╝nl├╝ tart─▒┼čma gecesinde MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirisinin ger├žek niteli─či konusunda ÔÇťtek l├óf olsun edememi┼čÔÇŁ olmak, Tro├žkiÔÇÖde biraz g├╝cenmeyle birlikte mu─čl├ók bir izlenim b─▒rakm─▒┼č olmal─▒. Her ne h├ólseÔÇŽ Tro├žki SibiryaÔÇÖdan ka├ž─▒p LondraÔÇÖya var─▒r varmaz LeninÔÇÖi durumdan [MakhayskiÔÇÖnin varl─▒─č─▒ndan] haberdar etmi┼č ve sosyal-demokrat oport├╝nizme kar┼č─▒ ┼čiddetli ele┼čtirisiyle s├╝rg├╝nlerin ├žo─ču ├╝zerinde yaratt─▒─č─▒ g├╝├žl├╝ etkiyi, MarxÔÇÖa ve ayd─▒nlara kar┼č─▒ sald─▒r─▒s─▒yla yol a├žt─▒─č─▒ k─▒zg─▒nl─▒─č─▒, ayn─▒ ┼čekilde ÔÇťekonomizmÔÇŁ kal─▒nt─▒lar─▒yla kar─▒┼č─▒k bir sendikalizm r├╝┼čeymi oldu─čunu s├Âyledi─či olumlu program─▒n─▒ ona bildirmi┼čti.[12]

Ger├žek ele┼čtirileri ve d├╝┼č├╝nceleriÔÇŽ

 

MakhayskiÔÇÖnin bu giri┼čimi, Tro├žkiÔÇÖnin s├Âz konusu betimlemesinin d├╝┼č├╝nmemize izin verebilece─činden biraz daha karma┼č─▒kt─▒ ger├žekteÔÇŽ Makhayski, ÔÇťdemokratikÔÇŁ frans─▒z Cumhuriyetinin Paris proletaryas─▒n─▒n en ileri unsurlar─▒n─▒ makineli t├╝feklerle bi├žip katletti─činde MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťKom├╝nist ManifestoÔÇŁsunun belirtti─činden ├žok daha fazla proleterlerin d├╝┼čman─▒ oldu─čunu bilince ├ž─▒kartmak amac─▒yla 1848 Haziran g├╝nlerini tarihsel ba┼čvuru noktas─▒ olarak ele al─▒yordu. Bu d├╝┼čmanlar, ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n sahipleriyle b├╝y├╝k toprak sahiplerinden olu┼čan kapitalistler de─čildi sadece, dahas─▒ g├╝ya ÔÇťdemokratikÔÇŁ ve g├Âr├╝n├╝┼čte i┼č├ži davas─▒ndan yana, ama ger├žekte iyice belirli iktisad├« ve tarih├« ├ž─▒karlar─▒ savunan b├╝t├╝n burjuva b├Âl├╝ng├╝ de bu d├╝┼čmanlara d├óhildi.

Burjuvazinin bu ÔÇťdemokratikÔÇŁ bile┼čeni, uransal geli┼čime ba─čl─▒ sosyo-ekonomik bir g├Âr├╝ng├╝ye, bu geli┼čmenin nitelikli ve uzman yeni bir ├žal─▒┼čan [emek├ži] tabakas─▒n─▒n do─ču┼čuna ve geli┼čmesine neden olarak ortaya ├ž─▒kan yeni bir g├Âr├╝ng├╝ye, teknisyen, m├╝hendis, bilim adam─▒, idar├« ve y├Ânetici zevat [personel] ile onlara eklenen avukat, gazeteci, profes├Âr ve di─čer kalem erbab─▒ndan vs. olu┼čan bu insanlar─▒n ÔÇôs─▒na├«, mal├«, asker├« ve toprak sahibi bir tak─▒m erki taraf─▒ndan tutulan kumanda levyelerine hen├╝z sahip olmaks─▒z─▒nÔÇô toplumsal ve iktisad├« ya┼čam─▒ her ge├žen g├╝n daha fazla denetleyip y├Ânettikleri bir g├Âr├╝ng├╝ye tekab├╝l eder Makhayski i├žin.

Bu yeni s─▒n─▒f─▒n konumu zay─▒ft─▒r: kapitalist s├Âm├╝r├╝ye kat─▒l─▒p ondan yararland─▒klar─▒ h├ólde, kaderleri kodamanlar─▒n pa┼ča keyfine ve azarlar─▒na ba─čl─▒d─▒r t├╝m├╝yle; bu y├╝zden de proleterlere yakla┼čma ve hatta davalar─▒n─▒ ÔÇôg├Âr├╝n├╝┼čteÔÇô savunma e─čilimindedir. Bu, bir yandan onlar─▒n s├Âm├╝r├╝lerinde oynad─▒─č─▒ rol├╝n kodamanlar─▒n g├Âz├╝nde yeniden sayg─▒nl─▒k [de─čer] kazanmas─▒na, ├Âte yandan i┼čverenleri nezdinde ÔÇôg├╝n├╝n birinde onlar─▒n yerine ge├žme tasar─▒s─▒n─▒ hi├ž ak─▒ldan ├ž─▒kartmaks─▒z─▒nÔÇô hizmetlerinin daha iyi de─čerlendirilmesine [maa┼člar─▒n─▒n y├╝kselmesine] elverir.

Bu s─▒n─▒fa en uygun siyas├« ifade, ÔÇťsanayiciye kar┼č─▒ sald─▒r─▒lar─▒nda m├╝d├╝r├╝n ve m├╝hendisin “├╝cretleri”ne [ÔÇťonca y─▒l dirsek ├ž├╝r├╝tmelerinin bu hakkaniyetli de─čeriÔÇŁne] dokunmayan, “ayd─▒n emek├žilerin ├╝cretleri” vasf─▒yla “beyaz eller”in [nas─▒rs─▒z, temiz ellerin] b├╝t├╝n gelirlerini dokunulmaz olarak b─▒rakanÔÇŁ ve beyin tak─▒m─▒n─▒ [entellicansiyay─▒] ÔÇôKautskiÔÇÖnin s├ÂzleriyleÔÇô ÔÇťs├Âm├╝r├╝ye kat─▒lmayan ve de s├Âm├╝r├╝yle ilgisi olmayanÔÇŁ diye il├ón eden sosyalizmdir. Zira ÔÇť19. y├╝zy─▒l─▒n sosyalizmi, m├╝minlerinin iddia ettikleri gibi, b├╝t├╝n uygar toplumlar g├Âr├╝n├╝m├╝ alt─▒nda y├╝zy─▒llard─▒r var olan bask─▒c─▒ y├Ânetim bi├žiminin yani devletin temellerine kar┼č─▒ bir sald─▒r─▒ de─čildir; bu, bu y├Ânetim bi├žiminin tek bir g├╝c├╝n├╝n yani kapitalistlerin egemenli─činin sald─▒r─▒s─▒d─▒r yaln─▒zca. Bu sosyalizm, ba┼čar─▒l─▒ bile olsa, y├╝zy─▒llar─▒n talan─▒n─▒ ortadan kald─▒rmayacak, ├╝retimin madd├« ara├žlar─▒n─▒n, topraklar─▒n ve fabrikalar─▒n ├Âzel m├╝lkiyetini kald─▒racakt─▒r yaln─▒zca; [bilinen] kapitalist s├Âm├╝r├╝y├╝ yok edecektir sadece.ÔÇŁ[13]

ÔÇť├ťretim ara├žlar─▒n─▒n toplumsalla┼čt─▒r─▒lmas─▒, fabrikalar─▒n ve topra─č─▒n m├╝lkiyet ve ├Âzel y├Ânetim hakk─▒n─▒n ortadan kald─▒r─▒lmas─▒ndan ba┼čka bir anlama gelmedi─čiÔÇŁne g├Âre, neye varm─▒┼č oluyoruz?

┬źKapitalist s─▒n─▒f─▒n m├╝lks├╝zle┼čtirilmesi, hi├ž de t├╝m burjuva toplumun m├╝lks├╝zle┼čtirilmesi anlam─▒na gelmez hen├╝zÔÇŽ ├ľzel kapitalistlerin ortadan kald─▒r─▒lmas─▒yla ├ža─čda┼č k├Âleler (modern i┼č├ži s─▒n─▒f─▒) t├╝m ya┼čamlar─▒ boyunca kol g├╝c├╝yle ├žal─▒┼čmaya mahk├╗m olmaya devam ederler, dolay─▒s─▒yla onlar taraf─▒ndan yarat─▒lan ulusal art─▒-de─čer de yok olmaz, ama t├╝m burjuva toplumun, b├╝t├╝n soyguncular─▒n asalak varl─▒klar─▒n─▒ s├╝rd├╝r├╝p beslemenin kayna─č─▒ olarak demokratik devletin ellerine ge├žer. Burjuva toplum, kapitalistlerin yok edilmelerinden sonra da tamamen ├Ânceki gibi egemen bir toplulu─čun, k├╝lt├╝rl├╝ y├Âneticilerin ve idar├« erk├ón─▒n, ÔÇťbeyaz ellerÔÇŁ d├╝nyas─▒n─▒n toplumu olarak var olmaya devam eder; bug├╝nk├╝yle ayn─▒ bi├žim alt─▒nda yani ÔÇťayd─▒n ├žal─▒┼čanlarÔÇŁ─▒n ÔÇť├╝cretleriÔÇŁ olarak payla┼č─▒lan ulusal k├ór─▒n [toplam art─▒-de─čerin] zilyedi olarak kal─▒r; bu d├╝zen daha sonra aile m├╝lkiyeti ve ya┼čam tarz─▒ sayesinde varl─▒─č─▒n─▒ koruyup s├╝rd├╝r├╝r ve ku┼čaklar boyu tekrar tekrar ├╝retir kendini.┬╗[14]

Bu, bir devlet sosyalizmi ya da ÔÇôg├╝n├╝m├╝zde kabul edildi─či gibiÔÇô bir devlet kapitalizmi olacakt─▒r, ├ž├╝nk├╝ bu y├Ânetim [rejim], bu s─▒n─▒f i├žin karar g├╝c├╝n├╝ kontrol etmenin de─čil sadece, ama ayn─▒ ┼čekilde ÔÇôbu s─▒n─▒f─▒n y├╝ksek gelirler ve madd├« yararlar bi├žimi alt─▒nda kolektif olarak sahiplenece─čiÔÇô ├╝retimi ayg─▒t─▒n─▒n t├╝m├╝nden yararlanma hakk─▒na sahip olman─▒n da ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ sunacakt─▒r.

─░fadesini bu tasar─▒da bulan toplumsal g├╝├ž, ÔÇťk├╝lt├╝rl├╝ÔÇŁ ve ÔÇťe─čitimliÔÇŁ topluluktur, bilgiyi ve k├╝lt├╝r├╝ kendine ay─▒ran [gasp eden] topluluktur; bu, ÔÇťuygarl─▒─č─▒n ilerlemesiyle birlikte toplumun orta tabakalar─▒n─▒ ve kapitalist k├╝├ž├╝k m├╝lk sahiplerini kazanan ayd─▒n emek├žilerin (entellicansiyan─▒n) geli┼čen ordusudur. Sermayenin ve kapitalist devletin ayr─▒cal─▒kl─▒ “paral─▒ askerleri”nin bu ordusu, bilgilerini [iyi fiyata] satma vesilesiyle kendini sermaye ve devletle kar┼č─▒tl─▒k i├žinde bulur ve m├╝cadelenin baz─▒ u─čraklar─▒nda [anlar─▒nda] anti-kapitalist ordunun [proletaryan─▒n] bir m├╝frezesiymi┼č├žesine hareket eder. Ama bu, mill├« k├ór─▒n ayr─▒cal─▒kl─▒ t├╝keticisi ayn─▒ zamanda uygarl─▒─č─▒n ve k├╝lt├╝r├╝n sahibi s─▒fat─▒yla kol emek├žilerinin h├╝cumlar─▒na kar┼č─▒ ÔÇôt├╝m di─čer m├╝lk sahipleri gibiÔÇô mallar─▒n─▒n savunucusu olmakta onu engellemeyecektir.ÔÇŁ[15]

Bu sosyalizme en iyi temeli olu┼čturan ideoloji, Marx ve Engels taraf─▒ndan haz─▒rlanm─▒┼č ve bu y├╝kselen yeni s─▒n─▒f i├žin ger├žek bir dine d├Ân├╝┼čen bilimsel sosyalizmdir. Marksizm, ÔÇôinsanlar─▒n iradelerinin ├╝st├╝nde yer alan ve de bilimsel ve teknik dolay─▒s─▒yla toplumsal ilerlemeyle ├Âzde┼čle┼čen yasalar taraf─▒ndan y├Ânlendirildikleri i├žinÔÇô ├╝retici g├╝├žlerin yo─čun geli┼čimi ve ka├ž─▒n─▒lmaz s─▒na├« geli┼čme k├╝lt├╝yle bu s─▒n─▒f─▒ cezp eder.

Ayr─▒ca bu ÔÇťbilimselciÔÇŁ ve ÔÇťilericiÔÇŁ g├Âr├╝n├╝m, bilginin se├žkin tak─▒m─▒n─▒n tarihsel hakl─▒l─▒k ad─▒na kapitalistlerin miras─▒n─▒ alma emellerini bir bak─▒ma mazur g├Âsterir (b├Âylece s─▒n─▒f ├ž─▒karlar─▒n─▒n d├╝ped├╝z a├žg├Âzl├╝l├╝─č├╝n├╝ de gizler).

Bu yeni dinde cennet, s─▒n─▒fs─▒z toplumla, kom├╝nizmle temsil edilir. Di─čer dinler misali bu ÔÇťproleter cennetÔÇŁ de i┼č├žiler kar┼č─▒s─▒nda ÔÇôonlar─▒ kand─▒rmak, onlar─▒ siyas├« demokratikle┼čme ve ekonominin ulusalla┼čt─▒r─▒lmas─▒ t├╝r├╝nden ├žok daha somut hedeflere, [b├Âylece] yeni s─▒n─▒f─▒n iktidara ├ž├Âreklenmesine ve palazlanmas─▒na izin veren ÔÇťge├ži┼člerÔÇŁe do─čru s├╝r├╝klemek maksad─▒ylaÔÇô cilalan─▒p parlat─▒l─▒r alabildi─čine.

Bu ├╝lk├╝ [ideal], kom├╝nist topluma ge├ži┼čin ÔÇťnesnel ve ├ÂznelÔÇŁ ko┼čullar─▒n─▒n ├Âyle hemen bir araya gelmemi┼č olmalar─▒, [bu y├╝zden] ÔÇťger├žek├žiÔÇŁ olma ve bu yeni tap─▒nc─▒n (tarihsel olunun) g├╝n├╝n birinde bu olgunlu─čun geli┼činin nihayet habercisi olmay─▒ istemesini bekleme gereklili─či ├Âl├ž├╝s├╝nde daha da gizemlidir, efsanevidir:

┬źMarksizm, 19. y├╝zy─▒l sosyalizminin en iyi ifadesi oldu─čundan, t├╝m ├ža─čda┼č sosyalizmle birlikte kesin vahiyler ├╝zerine kurulu bir dine, bu vahiyde yer alan s├Âm├╝r├╝lenlerin kurtulu┼ču tasar─▒s─▒n─▒n hemen ger├žekle┼čemez olmas─▒ y├╝z├╝nden bir dine d├Ân├╝┼čmeye karar verdi. Ve marksizm, b├╝t├╝n s├Âm├╝r├╝c├╝ler bunu ilerlemenin ve egemenliklerinin hakl─▒lanmas─▒ olarak d├╝┼č├╝nd├╝kleri ve kabul ettikleri i├žin ÔÇôt─▒pk─▒ ─░sa ├Â─čretisi zaman─▒nda oldu─ču gibiÔÇô ├ž├╝r├╝t├╝lemez proleter bir dinsel ├Â─čreti h├óline geldi.┬╗[16]

┬źFaaliyetleri s─▒ras─▒nda sosyal-demokrasi, ÔÇťproleterÔÇŁ bilimine sosyalist inayeti [il├óh├« l├╝tfu] sokarak i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒na sosyalist cennetin geli┼čini sab─▒rla beklemelerini ve kom├╝nist dualar─▒yla burjuva ilerlemeyi kutsamalar─▒n─▒ ├Â─čretti.┬╗[17]

Bilimsel sosyalizmin kurucusu Marx, MakhayskiÔÇÖye g├Âre, kom├╝nizme g├Ât├╝rmesi gereken [efsanev├«] bolluk boynuzu olarak d├╝┼č├╝n├╝len b├╝y├╝k ├╝retimin daha iyi ve daha b├╝y├╝k geli┼čmesine bir fren olu┼čturan kapitalist kodamanlar─▒, ┼ču eskil [arkaik] unsurlar─▒ ortadan kald─▒racak s─▒n─▒f─▒n, yetenekli ve bilgili bu yeni s─▒n─▒f─▒n peygamberidir.

Makhayski, daha o zaman d├Ânemin ÔÇť─░ncilÔÇŁi h├óline gelmi┼č olan ÔÇťKapitalÔÇŁi dikkatle okuyup didik didik ettikten sonra, MarxÔÇÖ─▒n karma┼č─▒k eme─čin ├╝cretini basit eme─činkine g├Âre ayr─▒cal─▒kl─▒ k─▒ld─▒─č─▒ pasajlar bulur: ÔÇťOrtalama toplumsal eme─če g├Âre daha ├╝st├╝n ve karma┼č─▒k olarak d├╝┼č├╝n├╝len emek, e─čitimi daha y├╝ksek dolay─▒s─▒yla olu┼čumu daha fazla emek zaman─▒na mal olan ve sonu├žta de─čeri basit eme─činkinden ├╝st├╝n bir emek g├╝c├╝n├╝n ifadesidir. Bu g├╝c├╝n de─čeri daha y├╝ksek oldu─čundan, belli ki daha ├╝st├╝n bir emek olarak dile getirilir, dolay─▒s─▒yla ayn─▒ zaman diliminde orant─▒l─▒ olarak daha y├╝ksek de─čerlerde somutla┼č─▒r.ÔÇŁ[18]

Makhayski, MarxÔÇÖ─▒n bu ayn─▒ vesileyle y├Ânetim ve g├Âzetim i┼člevlerini uygulama g├Ârevlerine k─▒yasla ayr─▒cal─▒kl─▒ k─▒ld─▒─č─▒ sonucunu ├ž─▒kart─▒r. ÔÇť├çok y├Ânl├╝ [karma┼č─▒k, basit olmayan] emek g├╝c├╝ÔÇŁn├╝n e─čitilmesinde ge├žen y─▒llar─▒n bedeli [maliyeti], bir emek g├╝c├╝nden daha fazla bir ┼čey olan, bir ÔÇťsermayeÔÇŁ olan [dolay─▒s─▒yla] temett├╝ sahipleri taraf─▒ndan y├╝ksek gelir bi├žimi alt─▒nda ├Âdenmesi ve verimli olmas─▒ gereken bir ÔÇťbilgiÔÇŁ birikimine tekab├╝l eder.

MarxÔÇÖ─▒n de─či┼čmeyen ve de─či┼čen sermaye ulamlar─▒n─▒ tan─▒mlamak i├žin kapitalist ├╝retimi b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde de─čil de sadece yal─▒t─▒k bir i┼čletmeyi dikkate ald─▒─č─▒n─▒ tespit ederek ÔÇťKapitalÔÇŁ ele┼čtirisini s├╝rd├╝r├╝r. Marx, ÔÇťayd─▒n emek├žilerÔÇŁin ├╝cretlerini, ├Âzellikle de ├╝retkenlik art─▒┼č─▒yla elde edilen k├órlardan gelen t├╝ketimlerini ve k├╝lt├╝rel bir se├žkin az─▒nl─▒─č─▒n ku┼čaktan ku┼ča─ča tekrar ├╝retilmesine ayr─▒lan pay─▒ yeniden sabit sermayeye yat─▒r─▒lacak olan kullan─▒lm─▒┼č, ├Âl├╝ emek sayesinde gizlemekle su├žlan─▒r Makhayski taraf─▒ndanÔÇŽ

┬źKapitalist toplum, ├Âzel bir yat─▒r─▒m ├Âdene─čini kendisi i├žin vazge├žilmez olan anl─▒ksal [entelekt├╝el] g├╝├žlerin e─čitiminde kullan─▒r; ÔÇťulusun safi geliriÔÇŁ, mill├« art─▒-de─čerin toplam miktar─▒, burjuva toplumun ÔÇťnet geliriÔÇŁ ÔÇômiras yoluyla aktar─▒labilir ├Âzel m├╝lkiyet bi├žimi alt─▒ndaÔÇô burjuva ailelerin ellerinde bulunmaktad─▒r. Ayr─▒cal─▒kl─▒ ├╝cretlerin, ÔÇťentellicansiyaÔÇŁn─▒n her ku┼ča─č─▒, art─▒-de─čerin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ yutar. ÔÇťSon derece nitelikliÔÇŁ ve ÔÇť├╝st├╝n nitelikteÔÇŁ bir emek g├╝c├╝ h├óline gelmeleri i┼čte b├Âyle olur. Bu demektir ki, art─▒-de─čerin bir b├Âl├╝m├╝n├╝ yutmu┼č olmalar─▒, ÔÇôtalan mant─▒─č─▒na uygun olarakÔÇô ba┼čkas─▒n─▒n eme─činin, proleterin ├žal─▒┼čmas─▒n─▒n ├Âdenmemi┼č ├╝r├╝n├╝n├╝, edinilmi┼č e─čitimin kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarak ayr─▒lan bir ├╝cret bi├žimi alt─▒nda daha sonra alma hakk─▒n─▒ elde etmeleri tam da bu y├╝zdendir.

Daha sonra t├╝m bunlar─▒n bireysel yeteneklerine ba─čl─▒ olarak verilmi┼č ├╝creti temsil etti─či s├Âylenir bir de! Burjuva toplum, art─▒-de─čerin ÔÇťdaha ├╝st├╝nÔÇŁ, ÔÇť├╝st├╝n nitelikteÔÇŁ bir eme─če uygun ├╝cret bi├žimi alt─▒nda kitab─▒na uydurulan bir b├Âl├╝m├╝n├╝ d├Âl-d├Â┼č├╝ne aktar─▒r ve b├Âylece insanl─▒─č─▒n en b├╝y├╝k zenginli─či (bilgi), ayr─▒cal─▒kl─▒ bir az─▒nl─▒─ča ku┼čaktan ku┼ča─ča aktar─▒lan tekeli h├óline gelir. (ÔÇŽ) Yetenekliler, d├╝┼č├╝n├╝rler, mucitler ancak bu ortamda ├ž─▒kabilir. Bu sonuncular─▒n ÔÇťbilgilerini ve ├Âzel bireysel yetenekleriniÔÇŁ ÔÇťhakkaniyetliÔÇŁ bi├žimde ger├žekle┼čtirebilmeleri, uygulayabilmeleri maksad─▒yla, proletarya y├╝zy─▒llard─▒r s├╝regelen kal─▒t─▒ndan [bir par├ža topra─č─▒ndan, birka├ž par├žal─▒k edevat─▒ndan, baz─▒ becerilerinden] zorla mahrum edilmemi┼čti yaln─▒zca, ├╝stelik do─čal organ─▒n─▒ yani beynini ola─čan bi├žimde kullanma yetene─činden de yoksun k─▒l─▒nm─▒┼čt─▒ ayn─▒ ┼čekilde.┬╗[19]

B├Âylece Makhayski i├žin ÔÇťmarksizmin ilk g├Ârevi, b├╝y├╝k sanayinin geli┼čmesi s─▒ras─▒nda ekinli [k├╝lt├╝rl├╝] toplulu─čun s─▒n─▒f ├ž─▒kar─▒n─▒ yani ayr─▒cal─▒kl─▒ paral─▒ askerlerin, ┼ču ayd─▒n emek├ži tak─▒m─▒n─▒n kapitalist devlet i├žindeki s─▒n─▒f ├ž─▒kar─▒n─▒ gizlemektir, maskelemektir.[20]

Onun b├╝y├╝k ├Âzg├╝nl├╝─č├╝, ├╝retim ili┼čkileri ├╝zerine yerle┼čtirilen uzla┼čmazl─▒ktan [├želi┼čkiden] daha derinde yer alan toplumsal bir uzla┼čmazl─▒─č─▒ yani i┼člerin y├Ânetimi ve onlar─▒n ger├žekle┼čtirilmesi aras─▒ndaki toplumsal b├Âl├╝nmede var olan uzla┼čmazl─▒─č─▒ ininden d─▒┼čar─▒ u─čratmas─▒d─▒r; ayr─▒ca ÔÇôger├žekle┼čtirici emek ├╝zerinden al─▒nanÔÇô y├Ânetme ├žal─▒┼čmas─▒ i├žin ├Âdenen y├╝ksek ├╝cretin bu durumda art─▒-de─čerin el koyulmu┼č bir par├žas─▒ olaca─č─▒n─▒ g├Âstermesiydi.

Bu, o d├Ânemde b├Âylesi bir ideolojinin ona sa─člayaca─č─▒ yararlar─▒n iyice bilincinde olan rus entellicansiyas─▒n─▒n marksizm i├žin duydu─ču hayranl─▒─č─▒ a├ž─▒klar. Rus marksistleri, ├Ânce burjuvaziye kendilerini s├Âz├╝n├╝n eri yard─▒mc─▒lar olarak kabul ettirme, ard─▒ndan bir s├╝re sonra patlayacak olan toplumsal ├žat─▒┼čmada kendi ├ž─▒karlar─▒n─▒ d├╝zenleme ama├žlar─▒yla kapitalizmin ekme─čine ya─č s├╝rerler:

┬źRus devrimcisi, sosyal-demokrasinin ┼čiddetli i┼č├ži devriminin bir hasm─▒ ve bir burjuva ilerleme partisi s─▒fat─▒yla b├╝t├╝n anayasal devletlerde bir ÔÇťd├╝zen partisiÔÇŁ oldu─čunun alman bakanlar ve savc─▒lar i├žin bile a├ž─▒k h├óle geldi─či d├Ânemde, ancak bu d├Ânemde bir sosyal-demokrat olmu┼čtu.┬╗[21]

┬źMarksistlerin ÔÇťproleterÔÇŁ ve yan─▒lmaz bilimiyle ayd─▒nlanan devrimci sosyalizmin, burjuvazinin en emin ve en sad─▒k hizmetk├ór─▒ oldu─čunu art─▒k b├╝t├╝n Rusya biliyor.┬╗[22]

Makhayski, proletarya i├žin kurtar─▒c─▒ bir ├žare olarak ÔÇťnas─▒rl─▒ ellerÔÇŁin vah┼či [sivil, uygar yani burjuva kar┼č─▒t─▒] ve do─črudan isyan─▒n─▒, bir ├že┼čit kat─▒ ve gayri-siyas├« ÔÇťekonomizmÔÇŁi[*] sal─▒k verir. ─░┼č├žiler, taleplerini kar┼č─▒lamak i├žin yayg─▒n elbirlikleri ├Ârg├╝tlemek zorundad─▒r:

┬źGe├žen y├╝zy─▒l─▒n [19. y├╝zy─▒l─▒n] sosyal-demokrat veya anar┼čist sosyalizm form├╝llerine kar┼č─▒n, d├╝nya ├žap─▒ndaki genel grevler arac─▒l─▒─č─▒yla yasalar─▒n─▒ devlet iktidar─▒na dayatan yeni bir m├╝cadele d├Ânemi, yeni bir uluslararas─▒ i┼č├žisel elbirli─či d├Ânemi geliyor i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├Ân├╝ne.

Salt kol emek├žilerinin talepleri (t├╝m├╝yle iktisad├« talepler) i├žin y├╝r├╝t├╝len bu yeni m├╝cadele d├Âneminde i┼č├žiler, elbirliklerini ve ayaklanmalar─▒n─▒ geni┼čleterek, sadece kapitalistlerin de─čil dahas─▒ t├╝m ┼ču k├╝lt├╝rlenmi┼č toplulu─čun, bir i┼č├žinin gelirini a┼čan t├╝m ┼ču gelir t├╝keticilerinin de m├╝lks├╝zle┼čtirilmelerini ger├žekle┼čtirecekler.

Bug├╝nk├╝ aile m├╝lkiyeti yerine herkes i├žin e┼čit do─čmak, e─čitim ve k├╝lt├╝rde ayn─▒ e┼čit haklara sahip olmak olana─č─▒n─▒ kazanacaklar.┬╗[23]

MakhayskiÔÇÖnin ÔÇôilk yaz─▒lar─▒nda a├ž─▒kland─▒─č─▒ kadar─▒ylaÔÇô d├╝┼č├╝ncesinin ba┼čl─▒ca ele┼čtiri noktalar─▒ i┼čte b├Âyle.

Sibirya sonras─▒ÔÇŽ

 

Be┼č y─▒l s├╝ren Sibirya s├╝rg├╝n├╝nden sonra MakhayskiÔÇÖnin Avrupa RusyaÔÇÖs─▒na d├Ânmesine izin verilmi┼čti. Ne var ki bir polis kontrol├╝ s─▒ras─▒nda ÔÇôk─▒sa bir s├╝re ├Ânce ka├žm─▒┼č olanÔÇô Yuri StieklovÔÇÖla[24] kar─▒┼čt─▒r─▒l─▒p yeniden tutuklan─▒r. Durumu a├ž─▒─ča ├ž─▒karsa da, tutuklanmas─▒ s─▒ras─▒nda ├╝zerinde ├ž─▒kan onlarca yaz─▒s─▒ y├╝z├╝nden su├žlan─▒p yeniden hapsedilir. Di─čer devrimcilerin dayan─▒┼čmas─▒yla toplanan y├╝kl├╝ bir kefalet ├Âdenmesi sonucu[25] serbest b─▒rak─▒l─▒r, ama ─░rkutskÔÇÖta mecbur├« ikamete t├óbi tutulur.

├çevresinde k├╝├ž├╝k bir militan i┼č├ži grubu toplan─▒r ve grup 1 May─▒s 1902 vesilesiyle kaleme al─▒nan bir bildiri yoluyla kendini tan─▒t─▒r. Bildirinin metni, ├žarl─▒─ča oldu─ču kadar ÔÇťi┼č├ži hareketini dikkatle izleyerek onu kendi ama├žlar─▒ i├žin ara├ž olarak kullananlara, mutlak─▒yet y├Ânetimi alt─▒nda egemenliklerine t├╝m├╝yle ula┼čamayan, iktidar─▒n [devletin] y├╝ksek mevkilerinin t├╝m├╝ne kavu┼čamayan, (ÔÇŽ) devasa rus devletinde rahat ve ├ž─▒kar sa─člayan k├╝├ž├╝k mevkileri kapamayan ekinli toplulu─čun bu tabakalar─▒naÔÇŁ da ┼čiddetle sald─▒r─▒r.

S├Âz konusu bildiri 1 May─▒s g├╝n├╝n├╝, o g├╝ne kadar siyas├« nitelikli bir bayram olmu┼č olan bu g├╝n├╝, g├╝nl├╝k ├žal─▒┼čma s├╝resinin k─▒salt─▒lmas─▒ i├žin, i┼č├ži ├╝cretlerinin artt─▒r─▒lmas─▒ i├žin bir somut talepler g├╝n├╝ne, bir iktisad├« m├╝cadele g├╝n├╝ne, uzun l├óf─▒n k─▒sas─▒, ┼ču ÔÇťbilgili ├ževrenin hizmetindekiÔÇŁ kol emek├žilerinin pay─▒na d├╝┼čen kadere kar┼č─▒, ÔÇťdaha do─čmadan mahk├╗m edildikleri [├╝cretli] k├Âleli─čeÔÇŁ kar┼č─▒ bir ├Âfke hareketine d├Ân├╝┼čt├╝rmeye ├ža─č─▒r─▒yordu.[26] Bu ├ža─čr─▒, b├Âlgenin sosyalist ayd─▒nlar─▒ taraf─▒ndan de─či┼čik bi├žimlerde, o civardaki ├žok say─▒da i┼č├ži taraf─▒ndan da olumlu bi├žimde kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒ ku┼čkusuz. Bu etkinlik y├Âre polis yetkililerinin de dikkatinden ka├žmam─▒┼čt─▒ÔÇŽ Makhayski yeniden tutuklan─▒r ve ├╝├ž yanda┼č─▒yla birlikte SibiryaÔÇÖn─▒n ku┼č u├žmaz kervan ge├žmez ├╝cra k├Â┼čelerinden birinde, Kolima civar─▒nda bir yerlerde idar├« tedbir olarak bir kez daha yedi y─▒l s├╝rg├╝n cezas─▒na ├žarpt─▒r─▒l─▒r. ─░rkutsk yak─▒nlar─▒ndaki bir aktarma hapishanesindeki ge├žici ikametinden, ÔÇôbir sosyal-demokrat─▒n, Piotr GarviÔÇÖnin yard─▒m─▒ sayesindeÔÇô ├Ânce Avrupa RusyaÔÇÖs─▒na ard─▒ndan ─░svi├žreÔÇÖye gitmek ├╝zere ka├žmak i├žin yararlan─▒r.

Garvi, an─▒lar─▒nda MakhayskiÔÇÖnin ki┼čili─čini epeyce sempatiyle betimler: ÔÇťBa─čnaz [fanatik] polonyal─▒ g├Âzleriyle [? (soru i┼čareti SkirdaÔÇÖya ait)], seyrek bir ├žember sakal─▒n ├ževreledi─či etkili y├╝z├╝yle orta boylu, s─▒k─▒ yap─▒l─▒ d─▒┼č g├Âr├╝n├╝m├╝yle son derece ├žekici biriydi; canl─▒l─▒─č─▒yla dikkat ├žekiyordu. Son derece insanc─▒l, dikkatli ve s─▒cakkanl─▒yd─▒.ÔÇŁ Ayn─▒ zamanda ÔÇťtart─▒┼čmalarda sert, ba─čnaz, pes etmek bilmeyen ve alayc─▒ÔÇŁ biriydi; ki┼čisel g├Âr├╝┼čleri konusunda hi├žbir bi├žimde pes etmezdi. Ortak ya┼čamda ÔÇťher t├╝rl├╝ ├žocuk├ža oyuna ve ┼čakaya haz─▒r ender g├Âr├╝len ne┼čeliÔÇŁ bir insand─▒; ayn─▒ ┼čekilde ÔÇťyaman bir satran├ž oyuncusu, harika bi├žimde mazurka ve vals yapabilen a┼č─▒r─▒ bir dans heveslisiydiÔÇŁ de.

Tek zay─▒f yan─▒, alkold├╝; saf [deri┼čik] alkol i├žerdi. Bir g├╝n t─▒bb├« ama├žl─▒ epeyce alkol y├╝r├╝tm├╝┼č ve hepsini cezaevi kolonisinin di─čer ÔÇťhorozlar─▒ÔÇŁyla birlikte i├žmi┼čti.

Makhayski ve taraftarlar─▒, ÔÇť├Âzellikle tehlikeliÔÇŁ dolay─▒s─▒yla ÔÇťyak─▒ndan ve ├Âzel bi├žimde izlenmeleri gerekenÔÇŁ unsurlar olarak tan─▒t─▒lm─▒┼člard─▒ yerel jandarmaya. GarviÔÇÖye g├Âre Makhayski, s├╝rg├╝ndeki ayd─▒nlar aras─▒nda i┼č├žilerden daha fazla yanda┼č kazan─▒yordu ve bunu ├žo─ču durumda ayd─▒nlar─▒n ayr─▒cal─▒kl─▒ toplumsal k├Âkenlerini daha o g├╝nden affettirmek zorunda olduklar─▒n─▒ d├╝┼č├╝nmeleriyle, ÔÇťi┼č├ži davas─▒na olan sadakatlerinin safl─▒─č─▒ÔÇŁ konusunda ku┼čku duyulmas─▒ndan korkmalar─▒yla a├ž─▒klar.

Garvi, a┼ča─č─▒daki inan├ž a├ž─▒klamas─▒n─▒ ona atfeder:

┬źSosyal-demokrasi, proletaryan─▒n en b├╝y├╝k aldanmas─▒, burjuvazinin de en habis kurnazl─▒─č─▒d─▒r. (ÔÇŽ) ─░┼č├žiler, daha ├Ânceleri s─▒n─▒f sezilerine uyarak ara s─▒ra ayaklan─▒yor, k─▒┼čla-fabrikalar─▒n─▒ y─▒k─▒yor, onlar─▒ a├žl─▒─ča ve k├Âleli─če mahk├╗m eden makineleri ├Âfkeyle k─▒r─▒p yok ediyor, kanlar─▒n─▒ emenleri de ├Âld├╝r├╝yorlard─▒. Onlar─▒n bu isyanlar─▒n─▒ ezip bast─▒rmak maksad─▒yla burjuvazinin polise, jandarmaya ve orduya ihtiyac─▒ vard─▒. ─░┼čte tam bu s─▒rada sosyal-demokrasi ├ž─▒kageldi ve burjuvaziyi bir toplumsal devrim korkusundan kurtard─▒. Bundan b├Âyle polis, ordu ve ceza ya─čd─▒ran bask─▒ mahkemeleri akt─▒k neye yarar? ─░┼č├žiler s├Âm├╝r├╝c├╝lerine kar┼č─▒ ayaklan─▒r ayaklanmazÔÇŽ sosyal-demokratlar onlar─▒ tutar: ÔÇťAman dikkat! K─▒┼čk─▒rtma var!ÔÇŁ; ÔÇťDisipline tastamam uyman─▒z gerek!ÔÇŁ; ÔÇťFabrikalar─▒n ve makinelerin tahribi, bir s─▒n─▒f bilin├žsizli─činin ve olgunla┼čmam─▒┼čl─▒─č─▒n─▒n belirtisidir.ÔÇŁ Burjuvazi, bundan b├Âyle mallar─▒n─▒n (onlar─▒n en zay─▒f yan─▒) sosyal-demokrasi taraf─▒ndan jandarmalardan daha iyi korunacaklar─▒n─▒ art─▒k bilmekte.┬╗

Garvi, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒ burjuvazinin siyas├« etkisinden ilk kez alman sosyal-demokrasisinin kurtard─▒─č─▒ ve b├Âylece i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├Ânc├╝s├╝ h├óline gelip s─▒n─▒f m├╝cadelesini ├Ârg├╝tledi─či, ÔÇťhem zaten BebelÔÇÖin kendisi de bir i┼č├ži de─čil miydi?ÔÇŁ itiraz─▒n─▒ y├Âneltir ona. Makhayski de, BebelÔÇÖin ÔÇťayd─▒n i┼č├žilerÔÇŁle birlikte kar┼č─▒ safa ge├žti─čini ve s├Âzde i┼č├ži partileri y├Âneticilerinin yaln─▒zca ayd─▒nlar, hemen t├╝m├╝yle ayd─▒nlar, o ayn─▒ burjuvazinin o─čullar─▒ olduklar─▒n─▒, ne var ki ÔÇôÔÇťburjuva y├Ânetimi tepkilere ve direni┼člere yol a├žan kaba g├╝├ž ara├žlar─▒yla de─čil ama sosyalist aldatmacayla kurtard─▒klar─▒ÔÇŁ i├žinÔÇô kapitalist babalar─▒ndan daha ak─▒ll─▒ ve becerikli o─čullar─▒ olduklar─▒ ┼čeklinde yan─▒tlar GarviÔÇÖyi.

Garvi yine de sosyal-demokrasinin burjuva egemenli─činin y─▒k─▒lmas─▒n─▒, toplumsal devrimi ve kapitalizmin yerine sosyalizmin ge├žirilmesini hedef olarak ├Ân├╝ne koydu─ču itiraz─▒nda bulunur. Makhayski de onu sert├že yan─▒tlar: ÔÇťNedir sosyalizm? Tamam, kapitalistler olmayacak, ama yerlerine ayd─▒n i┼č├žiler, ├╝retimin d├╝zenleyicileri [├Ârg├╝tleyicileri], m├╝hendisler, teknisyenler, serbest mesleklerden insanlar oturacak. Art─▒-de─čeri ceplerine atacak olanlar onlar; ┼ču sosyalist toplumunuzda egemen olacaklar da onlar ve bu insanlar yeni s─▒n─▒f─▒ olu┼čturacaklar.ÔÇŁ[27]

Lenin ÔÇťYa─čmalanm─▒┼č her ┼čeyi ya─čmalay─▒n!ÔÇŁ, ÔÇťBurjuvazinin tasfiye edilmesi ve beyin tak─▒m─▒n─▒n ezilmesi!ÔÇŁ sloganlar─▒n─▒ ├Âne s├╝rd├╝─č├╝nde, Garvi 1917ÔÇÖdeki bol┼čeviklerle Makhayski aras─▒nda bir benzerlik oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r ilk anda; buna kar┼č─▒n ÔÇťbol┼čevik parti diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n, burjuvazinin ÔÇôsosyalizm maskesi alt─▒ndaÔÇô “ayd─▒n emek├žiler”in (m├╝hendislerin, teknisyenlerin, ekonominin envai t├╝rl├╝ ├Ârg├╝tleyicilerinin) iktidar─▒ taraf─▒ndan ikame edilece─či tehlikesi konusunda MakhayskiÔÇÖnin dile getirdi─či kehanetleri do─črulad─▒─č─▒ÔÇŁn─▒ d├╝┼č├╝n├╝r [daha sonra].[28]

Cenevre g├╝nleriÔÇŽ

 

Makhayski 1903 g├╝z├╝nde gen├ž e┼či Vera (Rosa Levin) ile birlikte gelip CenevreÔÇÖye yerle┼čir. 1905ÔÇÖte e┼činin bir ahbab─▒ ve d├╝┼č├╝ncelerinin taraftar─▒ Janine BersonÔÇÖun mal├« yard─▒m─▒ sayesinde ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁnin ÔÇôyeniden g├Âzden ge├žirilmi┼č ve daha ├Ânce bulunmayan bir ├Âns├Âz ile sonu├ž b├Âl├╝m├╝n├╝n eklendi─čiÔÇô yeni bir bask─▒s─▒n─▒ yay─▒nlar. K─▒sa bir s├╝re sonra isimsiz iki kitap├ž─▒k daha yay─▒mlar: ÔÇť19. Y├╝zy─▒l Sosyalizminin ─░fl├ós─▒ÔÇŁ ve ÔÇťBurjuva Devrim ve ─░┼č├ži Davas─▒ÔÇŁ.

├ľzg├╝rl├╝kten mahrum edildi─či on bir y─▒l─▒n izlerini ta┼č─▒yordu h├ól├óÔÇŽ 1905 y─▒l─▒n─▒n b├╝y├╝k kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒na kat─▒lmak ├╝zere hemen RusyaÔÇÖya d├Ânmemi┼č olmas─▒n─▒ a├ž─▒klayan da belki bu. Max Nomad onunla bu s─▒rada tan─▒┼č─▒r ve ÔÇôhen├╝z k─▒rk─▒nda bile olmad─▒─č─▒ h├ólde ellisinde g├Âstermesi nedeniyleÔÇô ├žok erken ya┼članm─▒┼č oldu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r.

Bu d├Ânemde OdessaÔÇÖda onun fikirleri temelinde kendili─činden bir i┼č├ži grubu do─čmu┼čtu 1904ÔÇÖte. 1905 hareketi [devrimci at─▒l─▒m─▒], tav─▒rlar─▒na [anlay─▒┼člar─▒na] yayg─▒nl─▒k kazand─▒rd─▒ ve Ekaterinoslav, Vilnius, Bielestock, Var┼čova ve Saint-PetersburgÔÇÖta ba┼čka gruplar da olu┼čtu. Kendisi de 1906ÔÇÖda RusyaÔÇÖya geri d├Ân├╝p Saint-PetersburgÔÇÖdaki Elbirli─či grubuna kat─▒ld─▒. ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁnin ilk iki b├Âl├╝m├╝n├╝ orada resmen yeniden bast─▒rmay─▒ ve MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťKutsal AileÔÇŁde yer alan ÔÇôhen├╝z rus├ža yay─▒mlanmam─▒┼čÔÇô metinlerinin bir terc├╝mesini a├ž─▒klay─▒c─▒ notlarla birlikte yay─▒mlamay─▒ ba┼čard─▒.

Makhayski, CenevreÔÇÖde ve Saint-PetersburgÔÇÖda yay─▒nlanan yeni yaz─▒lar─▒nda daha ├Ânce ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁde a├ž─▒klam─▒┼č oldu─ču konular─▒ k├óh oldu─ču gibi k├óh daha derli toplu bi├žimde yeniden ele al─▒r genel olarak. Konuya ili┼čkin birka├ž ek a├ž─▒klamayla sosyalizm ve ayd─▒nlar ele┼čtirisinin ana ├žat─▒s─▒n─▒ a├ž─▒kl─▒─ča kavu┼čturup sa─člamla┼čt─▒r─▒r. Ayd─▒nlardan kaynaklanan ve toplumsal devrimi hi├ž de do─črudan bir ama├ž olarak de─čil ama sadece kendi m├╝cadelelerinin niha├« sonucu olarak ele al─▒p inceleyen ideolojiler ve kuramlar konusunda duyulmas─▒ gereken ku┼čkuyu yeniden dile getirir: ÔÇť─░┼č├žiler ├Âm├╝r boyu k├Âlece bir kol i┼čine mahk├╗m edilmi┼č olarak kal─▒rlarken, ayd─▒nlar, devleti y├Ânetmek hakk─▒n─▒ elde ettikleri andan itibaren isyan etmeye hemen son verirler ve onlar─▒ y├Âneticiler ve egemenler s─▒fat─▒yla onaylayan d├╝zeni korumaya ├žal─▒┼č─▒rlar yaln─▒zca.ÔÇŁ [29]

─░┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒ aldatman─▒n yeni arac─▒ ÔÇťtoplumcuÔÇŁ [sosyalist] ya da ÔÇťtoplumsal bilimÔÇŁe, bu y─▒─č─▒nlar i├žin ula┼č─▒lmaz olarak kalan ve bu ÔÇťbilimleriÔÇŁnin ince ayr─▒nt─▒lar─▒n─▒ ├žekip ├ževirmede s─▒rf kendileri yetenekli olan ayd─▒nlar─▒n ├╝st├╝nl├╝klerini yaln─▒zca somut olarak g├╝venceye almaya yarayan bu ÔÇťbilimÔÇŁe sald─▒r─▒r.

├ľzellikle de ezilenlerin ├ž─▒karlar─▒n─▒ ÔÇôk├Âlelerin ve efendilerin i┼čbirli─či yoluylaÔÇô ezenlerin ├ž─▒karlar─▒yla ├Âzde┼čle┼čtirdi─činde, ├ž─▒karlar─▒n herkes i├žin ortak olaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen bir toplumun (burjuva toplum ├Ârne─činde sivil toplumun) kurulu┼ču maksad─▒yla ge├žmi┼čin ÔÇťi┼čbirli─čiÔÇŁni ├ža─čr─▒┼čt─▒rd─▒─č─▒nda daÔÇŽ tarihsel materyalizm anlay─▒┼č─▒na ├žatar:

┬źMarxÔÇÖ─▒n asla yapmad─▒─č─▒na karar vermek gerekiyor: proletaryayla birlikte, felsefeye bula┼čm─▒┼č t├╝m d├╝┼č├╝nceleri cehennemin dibine yollamak; tarihte mutlak ilerlemenin ÔÇôMarx taraf─▒ndan 1844ÔÇô47 aras─▒nda koyulmu┼čÔÇô nesnel temelin t├╝m├╝n├╝ reddetmek gerek. B├╝t├╝n ge├žmi┼č d├Ânemleri tarihsel olarak, nesnel olarak ve iktisad├« olarak ÔÇôhegelci felsefeyle ili┼čkisi i├žindeÔÇô hakl─▒lamaya [do─črulamaya] y├Ânelen t├╝m icatlar─▒ reddetmek gerek.

(ÔÇŽ) Toplumun ├╝retici ihtiya├žlar─▒, insanl─▒─č─▒n ├╝retici ihtiya├žlar─▒ konusundaki marksist ├Â─čreti, bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ [g├Âr├╝┼č├╝] i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n ger├žek s─▒n─▒f anlay─▒┼č─▒n─▒ de─čil ama daha ziyade ├╝topik tek bir toplum, tek bir insanl─▒k eski bak─▒┼č a├ž─▒s─▒n─▒ temsil etti─či i├žin, hi├ž de iktisad├« materyalizmin ilkelerini kapsamad─▒─č─▒n─▒ kabul etmek gerekir.

Toplumun temeli olarak ├╝retici ihtiya├žlar─▒n bu nesnelci marksist kuram─▒, t├╝m├╝yle d├╝┼č├╝nceci [idealist] bir zemin ├╝zerine kurulmu┼čtur; bu kuram, uygarla┼čm─▒┼č toplumun, herkesin kat─▒laca─č─▒ birle┼čik s├Âzde iktisad├« elbirli─či, irade d─▒┼č─▒ bir i┼čbirli─či olaca─č─▒n─▒ iddia eden salt d├╝┼č├╝nceci kurgulardan ve ├Ânc├╝llerden gelir. Marksizmin ÔÇôsadece gereklili─čin, bilin├žsiz ve ka├ž─▒n─▒lmaz olaylar─▒n g├╝c├╝yle var─▒lacak olanÔÇô bu elbirli─čine atfetti─či hafifletici neden, bu sorunda hi├žbir ┼čeyi de─či┼čtirmez ve bu anlay─▒┼č─▒ tarihsel bir kayrac─▒l─▒k d├╝zeyine ta┼č─▒maktan ba┼čka bir ┼čey yapmaz.┬╗[30]

Makhayski, alman felsefesini i┼č├ži hareketine ba─člamay─▒ isteyen (felsefe bu ili┼čkinin beyni, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ da y├╝re─či olacakt─▒) gen├ž MarxÔÇÖ─▒n bu anlay─▒┼č─▒na [tavr─▒na] ┼čiddetle sald─▒r─▒r ve ÔÇťinsanlar─▒n iradelerinden ba─č─▒ms─▒z olarakÔÇŁ devinen yasalar─▒n, ÔÇťk├ÂrÔÇŁ tarihsel g├╝├žlerin kaderci kavram─▒na [anlay─▒┼č─▒na] kar┼č─▒ ├ž─▒kar. Baz─▒ s─▒n─▒flar─▒n, ├Ârne─čin burjuvazinin m├╝cadelesini ÔÇťilericiÔÇŁ etkileri bahanesi alt─▒nda ÔÇťdevrimciÔÇŁ diye adland─▒rmay─▒ reddeder. Ona g├Âre tarihsel geli┼čmenin muharriki, ├╝retici g├╝├žlerin ve toplumsal ili┼čkilerin geli┼čmeleri aras─▒nda kurulan diyalektik ├želi┼čki de─čil, ama bilgi ve g├╝├ž, y├Ânetenler ve ifa edenler, ayd─▒nlar ve kol g├╝c├╝yle ├žal─▒┼čanlar, ÔÇô├Âl├ž├╝t├╝ ne olursa olsunÔÇô se├žkinler ve y─▒─č─▒nlar aras─▒nda kurulmu┼č olan bu ili┼čkidir. Ona g├Âre b├╝t├╝n s─▒n─▒flar m├╝cadelesinin belirtisi olanlar, i┼čte bu uzla┼čmaz ├želi┼čkilerdir.

Bu tav─▒rlar─▒, her ne kadar kendini savunup reddetse de, onu a├ž─▒k├ža anar┼čist d├╝┼č├╝ncelere sahip olmakla su├žlar. ÔÇťDevletin y─▒k─▒l─▒p yok edilmesi, y├╝zy─▒llar─▒n ya─čmas─▒na son vermeye g├Ât├╝r├╝rÔÇŁ[31] ve gerici veya ilerici, burjuva ya da sosyalist bir [h├╝k├╝met] kar┼č─▒s─▒nda bulunmak, e─čer durumlar─▒ yine de de─či┼čmiyorsa, i┼č├žiler i├žin fark etmez diye a├ž─▒klar ├Âzellikle.

Marx i├žin k├Âyl├╝l├╝k ÔÇťtoplumsal ve tarihsel bir olmayan-ki┼čilikÔÇŁ oldu─ču h├ólde, Makhayski i├žin ÔÇôgenellikle ├╝st├╝ kapal─▒ bi├žimde ve kimi ender pasajlarda a├ž─▒k├žaÔÇô proletarya tan─▒m─▒n─▒n i├žinde yer al─▒r. Ayr─▒ca bu tan─▒ma ÔÇô├Âylesine g├Âzden d├╝┼čm├╝┼č, ├Âylesine sayg─▒nl─▒─č─▒n─▒ yitirmi┼čÔÇô l├╝mpen proletaryay─▒ da ekler ve tan─▒m─▒n─▒, saflar─▒n─▒ terk edip barikat─▒n di─čer yan─▒na (ayr─▒cal─▒kl─▒ ├╝cretlilerin ve ayd─▒nlar─▒n ├Âzelli─či) ├Âz├Â─črenimli i┼č├žilere kadar uzat─▒r.

Bu arada d├╝┼č├╝nceleri belli bir ba┼čar─▒ kazan─▒r ve SSCBÔÇÖdeki resm├« vakan├╝visi Syrkin bu d├╝┼č├╝ncelerin, onlar─▒ savunan gruplar─▒n ├Âneminin inanabilece─činden daha etkili ve yayg─▒n oldu─čunu yazar.[32] 1906ÔÇô1908 y─▒llar─▒n─▒n bask─▒c─▒ dalgas─▒yla yok edilmelerinden ya da bu karanl─▒k y─▒llarla birlikte hareketin geri ├žekili┼čine maruz kalmalar─▒ndan ├Ânceki d├Ânemde var olan bu gruplar hakk─▒nda pek az bilgi sahibiyiz ve m├╝cadelelerinin s─▒k s─▒k anar┼čistlerle bir i┼čbirli─čine vard─▒─č─▒n─▒, ├žarl─▒─ča ve ma┼čalar─▒na kar┼č─▒ ÔÇôdi─čer devrimcilerin ├žo─ču gibiÔÇô do─črudan sava┼č─▒mlara at─▒ld─▒klar─▒n─▒ biliyoruz yaln─▒zca.

Bir gazete yazar─▒ olan sosyalist-devrimci Evgeni Lozinski, onun ayd─▒nlara kar┼č─▒ olan ele┼čtirilerini ÔÇôdolays─▒z ├žizgisini bilmeksizinÔÇô daha sald─▒rgan ve ÔÇťbilimselÔÇŁ bir ├╝sl├╗pla bir├žok kitapta ve dergide yeniden ele ald─▒─č─▒nda, MakhayskiÔÇÖnin tezleri bu ayn─▒ y─▒llarda daha b├╝y├╝k bir yayg─▒nl─▒k kazanm─▒┼čt─▒.

La Conspiration Ouvri├Ęre ve sonras─▒ÔÇŽ

 

Makhayski, bask─▒lardan ka├ž─▒nmak amac─▒yla 1907ÔÇÖde RusyaÔÇÖy─▒ terk eder ve ├Ânce ─░svi├žreÔÇÖye ard─▒ndan PolonyaÔÇÖya (KrakovÔÇÖa) d├Âner.

CenevreÔÇÖde, 1908ÔÇÖde, neredeyse tamam─▒n─▒ tek ba┼č─▒na kaleme ald─▒─č─▒ bir derginin, La Conspiration Ouvri├ĘreÔÇÖin ilk ve tek say─▒s─▒n─▒ yay─▒nlar. Bu dergide RusyaÔÇÖdaki son olaylar─▒n derslerini ├ž─▒kart─▒rÔÇŽ Sosyal-demokratlar taraf─▒ndan ├Âv├╝len bir burjuva devrim ere─čine y├Ânelik sert uyar─▒lar─▒n─▒n [ele┼čtirilerinin] isabetlili─či ve sosyal-demokratlar─▒n davran─▒┼člar─▒n─▒n [anlay─▒┼člar─▒n─▒n] de─čerlendirilmesinin ├╝st├╝n vasf─▒, olaylar taraf─▒ndan do─čruland─▒. ÔÇťKendilerinin de s├Âyledikleri gibi, daha ate┼čli ve yaygarac─▒ olmalar─▒na kar┼č─▒nÔÇŁ onun g├Âz├╝nde ÔÇťdi─čerlerine benzer sosyalistlerÔÇŁ olan ÔÇťsendikalistler ve anar┼čistlerÔÇŁle aras─▒na bir ├žizgi ├žeker.[33] Ayn─▒ zamanda i┼čsizlerin ve l├╝mpen proletarya ÔÇťholiganlar─▒ÔÇŁn─▒n ├Âzlerinde ta┼č─▒d─▒klar─▒ k├Âktenci gizil g├╝c├╝ de g├Âsterir.

┬źSosyalistler ├Âzellikle de sosyal-demokratlar (ayr─▒ca b├╝t├╝n burjuva toplumla ortak olarak), d├╝zenle en iyi b├╝t├╝nle┼čmi┼č i┼č├žiler nezdinde yersiz yurtsuz gezgin garibanlara, en yoksullara, ÔÇťl├╝mpen proleterlerÔÇŁe y├Ânelik hor g├Âr├╝y├╝ [k├╝├ž├╝msemeyi] k─▒┼čk─▒rtmaya ├žal─▒┼č─▒rlar. Sosyalistler, bu maksatla i┼č├žiler nezdinde s├Âm├╝r├╝ d├╝zeninin en ac─▒mas─▒z i├žg├╝d├╝lerini beseleyip b├╝y├╝tmekten de ka├ž─▒nmazlar.

Burjuva ya┼čam─▒n geli┼čmesiyle, sendikalar─▒n geli┼čmesiyle birlikte en iyi ├╝cret ├Âdenen i┼č├žilerle en yoksul i┼č├ži tabakalar─▒ aras─▒nda derin hendekler kaz─▒l─▒r. (ÔÇŽ) Bu sonuncular, belli ki asla tatmin olmam─▒┼č ve hep isyan e─čilimlidirler; d├╝zenle daha iyi b├╝t├╝nle┼čen i┼č├žiler, di─čerlerinin bu tav─▒rlar─▒n─▒ anlamazlar ve kendilerine sa─članan nispeten tatmink├ór ya┼čamlar─▒ndan memnundurlar; bundan ├Ât├╝r├╝ ellerindekini kaybetmekten korkarlar ve bu y├╝zden burjuvaziye gerekli olan─▒ yani devletin s├╝k├╗netini garanti ederler.┬╗[34]

Ve ┼čunu belirtir: ÔÇť─░┼č├žisel devrim, holiganlar─▒n hi├žbir yeniden e─čitimini dayatmaz. Tam tersine, a├ž y─▒─č─▒nlar─▒n duygular─▒ ve ├Âzlemleri (ki, burjuvazi buna holiganizm der), bu duygular─▒n ve ├Âzlemlerin tek bir istekte birle┼čmeleri i├žin i┼č├ži n├╝fusun b├╝t├╝n tabakalar─▒na yay─▒lmalar─▒ gerekir. ─░┼č├žilerin burjuvaziden siyas├« haklar de─čil, tumturakl─▒ fikirler de─čil, ama ÔÇôholiganlar─▒n yapt─▒─č─▒ gibiÔÇô iyice ger├žek para istemeleri, yaln─▒zca madd├« ya┼čam ara├žlar─▒ istemeleri gerekir, ÔÇťak─▒lÔÇŁ de─čil.ÔÇŁ[35]

Yeni d├ÂnemÔÇŽ

 

Makhayski, 1909ÔÇô1911 aras─▒ y─▒llar─▒n─▒ Polonya-Avusturya s─▒n─▒r─▒nda, Tatra da─člar─▒ndaki k├╝├ž├╝k bir da─č k├Ây├╝nde, ZakopanÔÇÖda ge├žirir. Bu k├Âyde ge├žimini, ÔÇô├žocukluk arkada┼č─▒ romanc─▒ ZeromskiÔÇÖnin[36] n├╝fuzu sayesinde elde etti─čiÔÇô ├Âzel dersler vererek sa─člar.

Yetkililerle ya┼čad─▒─č─▒ yeni g├╝├žl├╝klerden sonra FransaÔÇÖya gelir. ParisÔÇÖte k├╝├ž├╝k bir banka memuruyken patlay─▒veren 1917 ┼×ubat devrimi onu haz─▒rl─▒ks─▒z yakalay─▒p ┼ča┼č─▒rt─▒r. Ama ko┼čullar─▒ elverir vermez ÔÇťHer zaman ve her yerde kahrolsun vatan!ÔÇŁ a├ž─▒klamas─▒n─▒ yaparak[37] di─čer g├Â├žmenlerle birlikte RusyaÔÇÖya d├Âner. Burada ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ olan, iki halk aras─▒ndaki [polonyal─▒lar ve ruslar aras─▒ndaki] geleneksel d├╝┼čmanl─▒─ča ra─čmen, ÔÇťkendiÔÇŁ ├╝lkesinden ├žok RusyaÔÇÖda ya┼čamay─▒ tercih etmi┼č olmas─▒d─▒r.

Ekim 1917 bol┼čevik devlet darbesini, pek ├žok k├Âktenci devrimci gibi o da olumlu kar┼č─▒lar. Ama yine de yeni iktidar─▒n burjuvaziyi toptan m├╝lks├╝zle┼čtirmede ortaya koydu─ču ikircimli─če kar┼č─▒, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒ susturmas─▒na kar┼č─▒ tepki g├Âstermekte gecikmezÔÇŽ Yine t├╝m├╝yle kendisi taraf─▒ndan kaleme al─▒nan ve daha ├Ânce Nisan-May─▒s aylar─▒nda haz─▒rland─▒─č─▒ h├ólde ancak Temmuz 1918ÔÇÖde ├ž─▒kan derginin, ─░┼č├ži DevrimiÔÇÖnin (Rabo├žaya RevolintsiaÔÇÖn─▒n) ilk ve tek say─▒s─▒nda dile getirdi─či de bu tepkiydi.

─░lk yan─▒lg─▒lar─▒n─▒n ard─▒ndan yeni y├Âneticilerin siyasetinin, sosyal-demokratlar ve marksizm hakk─▒nda yapt─▒─č─▒ eski ele┼čtirileri s├╝rekli olarak do─črulad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝r: ÔÇťSosyalistler, burjuvaziyi devirerek i┼č├žileri hemen kurtarmay─▒ [├Âzg├╝rle┼čtirmeyi] de─čil de, onlar─▒ sadece gelecek y├Ânetim [d├╝zen, rejim] i├žin “haz─▒rlamak”, her yerde ve her zaman bitip t├╝kenmezcesine hep “haz─▒rlamak” zorunda olduklar─▒na inan─▒yorlar dinsel ├Â─čretilerine uygun olarak. Bu arada beyin tak─▒m─▒ [entellicansiya, ayd─▒nlar] ve k├╝├ž├╝k-burjuva katmanlar, onlar kendilerini kurtar─▒yorlar. B├Âylece sosyalistler, ├žarc─▒ mutlak─▒yeti, i┼č├žilerin demokratik ├Âzg├╝rl├╝klerden yararlanarak kendi kendilerini e─čitebilmeleri, ├Ârg├╝tleyebilmeleri ve sosyalizm i├žin haz─▒rlanabilmeleri i├žin y─▒km─▒┼č olduklar─▒n─▒ iddia ediyorlar. Beyin tak─▒m─▒ da h├╝k├╝met etme g├╝c├╝n├╝, devletin kasas─▒n─▒ ve de ÔÇô├žarc─▒ jandarmalar─▒n, generallerin ve b├╝rokratlar─▒n zaman─▒nda kendileri i├žin eri┼čilmez olarak kalm─▒┼č olanÔÇô ┼ču ├žok say─▒da k├╝├ž├╝k makam─▒ hemen avu├žlar─▒n─▒n aras─▒nda buluverdiler.ÔÇŁ[38]

Proletarya diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n kurulmas─▒na [il├ón edilmesine] ra─čmen bol┼čevikler, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n kendi i┼člerini kendi eline almas─▒ i├žin ÔÇťhaz─▒rlanmas─▒ÔÇŁ geleneksel anlay─▒┼člar─▒nda hi├žbir de─či┼čiklik yapmazlar; ÔÇťburjuva iktidar─▒ ├╝zerinde kazan─▒lm─▒┼č zaferden sonra bile, h├ól├ó sadece g├╝nl├╝k k├Âle paylar─▒n─▒ alan ve kol i┼č├žiliklerine k├Âlece ba─čl─▒ kalan, yar─▒s─▒ okuma-yazma bilmez i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒na kendilerine kat─▒larak devleti idare etme ve ├╝retimi y├Ânetme sanat─▒n─▒ ├Â─črenmeÔÇŁye ├ža─č─▒r─▒rlar.[39]

ÔÇť├ľzerk ve kendili─činden eylemÔÇŁ i├žin yap─▒lan t├╝m bu ÔÇť├ža─čr─▒larÔÇŁ─▒n sonucuÔÇŽ ÔÇťhalk├ž─▒ÔÇŁ yeni bir b├╝rokrasinin do─ču┼ču oldu. Devleti y├Ânetmeye giri┼čmi┼č olanlar, cehalete ve kol i┼č├žili─čine mahk├╗m edilmi┼č y─▒─č─▒nlar de─čildi ku┼čkusuz, ama Ekim devlet darbesinin ard─▒ndan devlet memurlar─▒na d├Ân├╝┼čm├╝┼č olan ayd─▒nlar ve yar─▒-ayd─▒n i┼č├žilerdi, daha ├Ânceleri devrimci ÔÇť├Ânc├╝ÔÇŁ ve militan olanlard─▒. Y─▒─č─▒nlar da bu yeni b├╝rokrasiye halk komiserleri, i┼č├ži mebuslar─▒ vs. t├╝r├╝nden halk├ž─▒ ÔÇťresm├«ÔÇŁ yaftalarla hitap edebilmi┼člerdi ancak.[40]

Sol kom├╝nistler ÔÇťbu ana dek LeninÔÇÖin “her a┼č├ž─▒ya y├Ânetmeyi ├Â─čretmek” t├╝r├╝nden “harika” ┼čiarlar─▒yla co┼čup esriyorlard─▒. Lenin parlak sloganlar─▒yla y─▒─č─▒nlar─▒ devrime ├žekiyor, ama EkimÔÇÖden ├žok ├Ânce “├Âzerk demokratik m├╝cadele g├Ârevinin, eski b├╝rokrasinin yerine halk├ž─▒ ve i┼č├žici bir b├╝rokrasinin ge├žirilmesi olaca─č─▒”n─▒ a├ž─▒kl─▒yordu yine de. B├Âylece Lenin, farkl─▒ “somut” anlarda k├óh “bireysel inisiyatif”i g├Âklere ├ž─▒kartmay─▒ k├óh bu inisiyatifi cezaland─▒rmay─▒ bilen sosyal-demokrasinin cambazl─▒k sanat─▒nda pi┼čip olgunla┼čmam─▒┼č partili yolda┼člar─▒n─▒n ┼ču “sol ├žocukluklar─▒”na k─▒zma hakk─▒na art─▒k tamamen sahipti.ÔÇŁ[41]

┬źBurjuvazinin m├╝lks├╝zle┼čtirilmesi, fabrikalara ve i┼čliklere i┼č├žilerin kendileri taraf─▒ndan el koyulmas─▒ bak─▒m─▒ndan de─čil de, sadece ve sadece devlet taraf─▒ndan y├╝r├╝t├╝len yal─▒t─▒k [y─▒─č─▒nlar─▒n inisiyatifinin d─▒┼č─▒nda] ve de k─▒sm├« ulusalla┼čt─▒rmalar bi├žimi alt─▒nda d├╝┼č├╝n├╝lm├╝┼č olabilir marksistler taraf─▒ndan. Lenin, kendi kafas─▒nda ÔÇťger├žek iktisad├« alanÔÇŁa s─▒ms─▒k─▒ ba─čl─▒ kalarak bir an olsun nesnelci marksist olmaktan vazge├žmez. Bu ko┼čullarda bol┼čeviklerin ┼ču ÔÇťdo─črudan sosyalizmÔÇŁi ne anlama geliyor ├Âyleyse? Burjuvazinin hemen ortadan kald─▒r─▒lmas─▒na ve onun toptan m├╝lks├╝zle┼čtirilmesine benzeyece─či d├╝┼č├╝n├╝len bir ┼čey mi olacak? Elbette hay─▒r! O h├ólde bu, ÔÇťsosyalizmi yoktanÔÇŁ yaratmak gerekiyor anlam─▒na gelmeli. Burjuva ekonomisi hen├╝z bu noktada de─čil ve g├╝n├╝n birinde buraya varaca─č─▒ da ├žok ku┼čkulu. Lenin, kendi ÔÇťsosyalist kurulu┼čÔÇŁunda, ÔÇťk├╝lt├╝rel bak─▒mdan ileriÔÇŁ ├╝lkelerdeki burjuva ekonomisinin daha ├Ânce yaratt─▒─č─▒n─▒ ger├žekle┼čtirmeye ├žal─▒┼č─▒yor yaln─▒zca.┬╗[42]

Makhayski, inand─▒─č─▒ ilke ├╝zerinde ─▒srar ederek bitirir: ÔÇťSosyalist uyutuculara ra─čmen i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n devrimlerini kendilerinin y├Ânetmeleri gerekir. ─░┼č├žisel devrim, t├╝m sosyalist pl├ónlardan ve sorunlardan daha ├Âteye gidecektir. ─░┼č├žilerin kurtulu┼ču ve maruz kald─▒klar─▒ bask─▒lar─▒n y─▒k─▒lmas─▒ÔÇŽ bunlar, sosyalizminkilerden ├žok daha sa─člam nedenlerdir. Sosyalizm sadece [bilinen] kapitalizmin devrilmesi i├žin gereken g├╝├žleri bir araya toplar, ama daha sonra ÔÇôkol emek├žileri s─▒n─▒f─▒n─▒ ve onlar─▒n ├žol ├žocu─čunu t├╝m├╝yle [├╝cretli] k├Âlelik i├žinde tutarakÔÇô kapitalistlerin yerine ┼ču kal─▒tsal ÔÇťbeyaz yakal─▒larÔÇŁ s─▒n─▒f─▒n─▒ ge├žirmeyi ister.ÔÇŁ[43]

Makhayski, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ i├žin kayg─▒land─▒r─▒c─▒ bi├žimde ve yeni iktidar sanki hi├ž yokmu┼č├žas─▒na say─▒lar─▒ durmadan artan i┼čsizler sorununu ele al─▒r ve ├žal─▒┼čan i┼č├žilerle ayn─▒ haklar─▒ elde etmek i├žin m├╝cadele edecek bir i┼čsizler ├Ârg├╝t├╝n├╝n kurulmas─▒n─▒ ├Ânerir s├Âz konusu derginin ekinde.

├ľl├╝m├╝ ve yank─▒lar─▒ÔÇŽ

 

Bu sert ele┼čtiriler belli ki yeni y├Âneticiler taraf─▒ndan k├Ât├╝ g├Âzle g├Âr├╝lm├╝┼č ve dergi yay─▒n─▒n─▒ durdurmak zorunda kalm─▒┼čt─▒. Makhayski bundan b├Âyle art─▒k konu┼čmad─▒: sa─čl─▒k durumu k├Ât├╝le┼čmi┼čti; resm├« bir dergide, Halk├ž─▒ EkonomiÔÇÖde (ki, k─▒sa bir sonra ad─▒ Sosyalist Ekonomi olarak de─či┼čecekti) k├╝├ž├╝k bir tashih├ži i┼či bularak[44] zorla ya┼čamaya ├žal─▒┼čmaktan ba┼čka bir ┼čey yapamad─▒. Onu 1930ÔÇÖlu y─▒llar─▒n ÔÇťtemizlik haraketleriÔÇŁnden b├╝y├╝k olas─▒l─▒kla esirgemi┼č olan bir kalp krizi sonucu 19 ┼×ubat 1926ÔÇÖda ├Âld├╝.

─░zvestia ve PravdaÔÇÖda ├Âl├╝m├╝ nedeniyle makaleler ├ž─▒kt─▒. Eski bir hapishane ve s├╝rg├╝n arkada┼č─▒, ├çetlik ad─▒nda biri, ─░zvestiaÔÇÖn─▒n 24 ┼×ubat 1926 tarihli say─▒s─▒nda ├ž─▒kan k─▒sa ve sayg─▒l─▒ makalesini ona ay─▒rm─▒┼čt─▒; PravdaÔÇÖda da N. Baturin (N. Zamyatin) taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č iki s├╝tunluk uzun bir di─čer makaleyse, ├Âzellikle makhayskici tezleri ├ž├╝r├╝tmeye ├Âzen g├Âsterir. Makhayskici tezler, bu makalede s├Âylenenlere bak─▒lacak olursa, ÔÇťh├ól├ó yar─▒-k├Âyl├╝ ve en gerilerÔÇŁ aras─▒nda yer alan i┼č├žileri ilgilendiriyordu; nitelikli i┼č├žiler de Makhayski taraf─▒ndan ÔÇťayr─▒cal─▒kl─▒ÔÇŁ olarak g├Âsterilmi┼člerdi, dolay─▒s─▒yla ÔÇťi┼čsizlere, yersiz yurtsuz gezginlere hatta holiganlaraÔÇŁ dayanmas─▒ gerekmi┼čti. ÔÇťMakhayevcilikÔÇŁ, b├╝y├╝k i┼č├žisel merkezlerde yine de belli bir sayg─▒nl─▒k hatta ÔÇťk─▒sa ├Âm├╝rl├╝ bir ba┼čar─▒ÔÇŁdan bile yararlanm─▒┼č s├Âz konusu makaleye g├Âre. Bu makalenin yazar─▒, ÔÇťmakhayev├žinaya ve ba┼čar─▒lar─▒na ili┼čkin bu canl─▒l─▒─č─▒n, gelip ge├žici oldu─ču h├ólde, sonu├ž itibariyle b├Âylesine uzun ya┼čam─▒┼č [aynen b├Âyle! (A. SkirdaÔÇÖn─▒n notu)] olmas─▒n─▒nÔÇŁ s─▒rr─▒n─▒n neyde yer etmi┼č olabilece─čini sorar kendine ve ona g├Âre bu hareketin ba┼čar─▒s─▒n─▒n ÔÇťkap ka├ž├ž─▒ÔÇŁ niteli─činin daha o d├Ânemde belirtisi olan ├Âzellikle devrim ├Âncesi y─▒llarda, gericili─čin en gaddar d├Âneminde (1908ÔÇô1912) geli┼čti─čini a├ž─▒kl─▒yordu. Yazar her ┼čeye ra─čmen ÔÇťmakhayev├žinaya hakk─▒n─▒ iade etmek gerekti─čini yani gizli ├Ârg├╝tlerimizin en hassas yan─▒na ÔÇôhalk├ž─▒ bir l├óf salatas─▒ylaÔÇô dokunmay─▒ bildi─čini, ayr─▒ca sosyalist entellicansiyay─▒ te┼čhirinde, ├Ârne─čin genellikle ├žok “gizli ├žal─▒┼čan” ayd─▒n merkezle ├ževresinde yer alan i┼č├žiler aras─▒nda d├╝zg├╝s├╝z [anormal] ili┼čkileri son derece iyi kullanmay─▒ becerdi─činiÔÇŁ de ekler. O kadar ki, BaturinÔÇÖe g├Âre bol┼čevik parti i├žinde hatalar bile olmu┼čmu┼č ve bu konuda Lenin taraf─▒ndan ÔÇťkomitarlarÔÇŁa y├Âneltilen ele┼čtiriyi ├Ârnek g├Âsterir. Makale, makhayevci ÔÇťkorkun├žluklarÔÇŁla men┼čevik ÔÇťkorkun├žluklarÔÇŁ aras─▒nda kurulan acayip ve anla┼č─▒lmaz bir harmanlamayla bitiyordu!

Bir di─čer g├Âr├╝┼č de, ParisÔÇÖte s├╝rg├╝ndeki rus anar┼čistlerinin dergisi[45] taraf─▒ndan yay─▒mlanan bir makalede sesini duyurmu┼čtu. Derginin as─▒l yaz─▒ sorumlusu ÔÇô1905ÔÇÖten beri liberterÔÇô i┼č├ži ve militan Piotr [Peter] Ar┼činov, MakhayskiÔÇÖnin an─▒s─▒n─▒ sempatiyle sel├ómlam─▒┼čt─▒: ÔÇťRus ├Âzg├╝rl├╝k hareketinin ┼čafa─č─▒ndan beri (1900ÔÇô1905ÔÇÖten beri) demokrasiye y├Ânelik inanca kar┼č─▒, s├Âzde “halk iktidar─▒”na kar┼č─▒, t├╝m bu sloganlar─▒n arkas─▒nda kol eme─či k├Âlelerinin ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na kast etmeye ├žal─▒┼čan yeni egemen bir grubun sald─▒r─▒s─▒n─▒n gizlendi─čini il├ón ederek rus i┼č├žilerini uyarm─▒┼č ve onlar─▒ kendi s─▒n─▒f ├ž─▒karlar─▒ i├žin m├╝cadeleye ├ža─č─▒rm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ Ar┼činov, makhayevskici d├╝┼č├╝ncelerin ÔÇťi┼č├ži s─▒n─▒f─▒ saflar─▒ndaki en k├╝├ž├╝k tezah├╝r├╝ne kar┼č─▒ b├╝t├╝n g├╝├žleriyle sava┼čan sosyalist partiler nezdinde yol a├žt─▒klar─▒ÔÇŁ yayg─▒n d├╝┼čmanl─▒k y├╝z├╝nden o d├Ânemde yeterince geli┼čemediklerini s├Âyl├╝yor ve anar┼čizm ile Makhayski aras─▒ndaki farklar─▒ ortaya koyuyordu. Makhayski, sosyal-demokrasiye kar┼č─▒ olan m├╝cadelesinde ilk d├╝┼č├╝nsel esinlerini, nereden bakarsan─▒z bak─▒n, anar┼čizmden alm─▒┼č ve anar┼čizm ÔÇôsermayeye kar┼č─▒ y├╝r├╝tt├╝─č├╝ her g├╝nk├╝ m├╝cadelesinden ├ž─▒kartt─▒─č─▒ÔÇô kendi ideolojisini, devrimci-toplumcu ideolojisini sahiplenirken, o, b├╝t├╝n ideolojileri reddetmeye varm─▒┼čt─▒. Ama bol┼čevik tecr├╝be, ├ža─čda┼č devlet sosyalizminin egemen ve s├Âm├╝r├╝c├╝ ─▒ras─▒ ├╝zerine olan kuram─▒n─▒ yine de do─črulam─▒┼čt─▒. Onun as─▒l ÔÇťde─čeri, proletaryan─▒n s─▒n─▒f m├╝cadelesinin ilkelerini son derece keskinle┼čtirmi┼č, onlar u─čruna ate┼čli bir d├╝r├╝stl├╝─če sar─▒lm─▒┼č ve daha sonra emek├žilerle ilgili yalanlar─▒ i├žeren her ┼čeyi ac─▒mas─▒zca ele┼čtirip ortaya koymu┼č olmas─▒d─▒r.ÔÇŁ

Ar┼činovÔÇÖa g├Âre makhayev├žina, bu y├Ânleriyle anar┼čist devrim hareketine s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒yd─▒.

D├Ânemin ko┼čullar─▒ÔÇŽ

 

MakhayskiÔÇÖnin ya┼čam─▒ ve yap─▒tlar─▒ ├╝zerine olan bu k─▒sa ba┼člang─▒├ž a├ž─▒klamas─▒ndan sonra tezlerini onlar─▒ ├ževreleyen tarihsel ortamda yerine oturtmak, ard─▒ndan geleceklerini incelemek ├ÂnemlidirÔÇŽ

Okumu┼č tak─▒m─▒, bir b├╝t├╝n olarak her zaman egemen g├╝c├╝n d├╝┼č├╝nsel dayana─č─▒n─▒ olu┼čturdu; mensuplar─▒n─▒n hepsi, her zaman ve ayn─▒ zamanda g├╝n├╝n g├╝├žlerinin gayretke┼č soytar─▒lar─▒, fedak├ór savunucular─▒ [hesap├ž─▒lar─▒] ve sad─▒k kalem efendileri oldular. D├╝┼č├╝ncenin g├╝c├╝ konusunda BaconÔÇÖ─▒n s├Âylediklerini an─▒msatal─▒m: ÔÇťBilgi, g├╝├žt├╝r.ÔÇŁ Bilgiye ba─čl─▒ egemen se├žkinler kavram─▒ yeni de─čil, kapal─▒ [ezoterik, i├žrek] ve dinsel topluluklarla birlikte ├žok eski zamanlara uzan─▒r. Buna kar┼č─▒n uransal geli┼čmeye ba─čl─▒ bir se├žkinler anlay─▒┼č─▒, 19. y├╝zy─▒l sosyalizminin k├Âkenlerine, daha tam bir ifadeyle, s─▒na├« sosyalizmin kurucu piri Saint-SimonÔÇÖa kadar uzan─▒r. Napolyon sava┼člar─▒n─▒n y─▒k─▒c─▒ d├Ânemine kar┼č─▒, ayn─▒ ┼čekilde ÔÇô├Âzellikle Adam Smith taraf─▒ndan temsil edilenÔÇô liberal ekonominin ÔÇťb─▒rak─▒n─▒z yaps─▒nlar, b─▒rak─▒n─▒z ge├žsinler!ÔÇŁ d├╝sturuna kar┼č─▒ davranmak isteyen Saint-Simon, toplumsal anla┼čmazl─▒klar─▒n menfi muharriki ve ÔÇťher ┼čeyi yozla┼čt─▒rarak ahl├óks─▒zl─▒k yoluyla fel├óket ├╝reten bile┼čkeyiÔÇŁ, bu g├╝c├╝ ba┼č tac─▒ eden sava┼č─▒n yerine toplumun genel refah─▒na y├Ânelik geli┼čim unsuru sanayiye dayanan yeni bir etkinli─či ge├žirmeyi ├Ânermi┼čti. Yap─▒tlar─▒nda, y├Ânetme emretmenin yerini al─▒r, hiyerar┼či art─▒k soy-sopa bakarak de─čil ama sadece daha iyi ├╝retme yetene─či gere─či kurulur; toplumsal yarat─▒c─▒l─▒k ├Âl├ž├╝t├╝ bir yasad─▒r, zira ÔÇťbug├╝n toplumsal d├╝zen, insano─člunun ┼čeyler ├╝zerindeki faaliyetini biricik, dolays─▒z ve s├╝rekli ama├ž olarak almak zorundad─▒r.ÔÇŁ[46]

Bunun sonucu bu yeni g├╝c├╝n ÔÇô├Âzellikle ÔÇťsanat├ž─▒lara, bilgelere ve yararl─▒ idar├« faaliyetin unsurlar─▒ olan olumlu yeteneklerin yeg├óne sahipleri s─▒fat─▒yla sorumlulara emanet edilmi┼čÔÇô d├╝┼č├╝nsel bir g├╝├ž[47] ve ÔÇôÔÇťg├╝nl├╝k ├žal─▒┼čmalar─▒nda halka kumanda eden halk─▒n ger├žek ┼čefleriÔÇŁ olan sanayinin ba┼člar─▒ taraf─▒ndan uygulananÔÇô cisman├« [fiil├«, somut] bir g├╝├ž[48] h├ólinde ikiye b├Âl├╝nmesi gerekir. Bu yeni sorumlular, ÔÇôrol├╝ bilgilerin ve toplumun ├Ârg├╝tlenmesinin ilerlemesiyle uyum i├žinde olmas─▒ istenenÔÇô yeni bir s─▒n─▒f olu┼čturmak ├╝zere eski ayr─▒cal─▒kl─▒lar─▒n (asilzadelerin, ruhban tak─▒m─▒n─▒n, askerlerin ve hukuk├žular─▒n) yerini almak zorunda.

Sen-simoncu tilmizler, ustalar─▒n─▒n ├Â─čretisini yeniden ele al─▒p geni┼čletecek ve ba┼čka ┼čeylerin yan─▒ s─▒ra kapitalizmin geli┼čmesine kat─▒lacaklard─▒. ÔÇťTopraklar, i┼člikler, sermayeler vs. tek bir ko┼čulla, ├╝retimde sa─članacak en b├╝y├╝k faydayla kullan─▒lm─▒┼č olabilirler sadece; bu ko┼čul, bu unsurlar─▒n ├╝retimden yarar elde etmede en becerikli ellere ya da bir ba┼čka deyi┼čle s─▒na├« yeteneklere teslim edilmeleridir.ÔÇŁ[49]

Sen-simoncular─▒n bu ├╝lk├╝s├╝n├╝n sosyalizmin kapsam─▒n─▒ ne ├Âl├ž├╝de etkileyebilmi┼č oldu─čunu daha iyi anlamak, a┼ča─č─▒daki sat─▒rlarda m├╝mk├╝n:

┬źYeni bir d├╝nyada [toplumda] oldu─čumuzu d├╝┼č├╝nelimÔÇŽ Bu d├╝nyada giri┼čimlerin [i┼čletmelerin] se├žimini, emek├žilerin kaderini belirleyenler, g├Ârenekleri nedeniyle s─▒na├« ├žal─▒┼čmalara yabanc─▒ ve yal─▒t─▒k toprak sahipleri ve kapitalistler de─čil art─▒k. Bug├╝n b├Âylesine k├Ât├╝ ifa edilen bu g├Ârevler, [yeni d├╝nyada] toplumsal bir kuruma verilmi┼čtir: bu kurum, ├╝retimin b├╝t├╝n ara├žlar─▒n─▒ elinde tutmaktad─▒r; dolay─▒s─▒yla uransal faaliyetin b├╝t├╝n kesimlerini ayn─▒ anda g├Ârmeye elveren bir yerde, b├╝t├╝nl├╝─č├╝n daha iyi g├Âr├╝lebildi─či bir yerde bulunur; ayr─▒ld─▒─č─▒ ├že┼čitli kollar sayesinde b├╝t├╝n ortamlarla, b├╝t├╝n s─▒na├« dallarla, t├╝m ├žal─▒┼čanlarla temas h├ólindedir; genel ve bireysel yeni gereksinimlerin fark─▒na varabilir, ihtiya├ž hissedilen yerlere ├žal─▒┼čacak yeni kollar ve ara├žlar ta┼č─▒yabilirÔÇŽ k─▒sacas─▒ ├╝retimi y├Ânetebilir, onu t├╝ketimle uyumlu h├óle sokabilir ve ÔÇôdur durak bilmeksizin yeteneklerini ke┼čfetmeye ├žal─▒┼čmak ve onlar─▒ geli┼čtirmek amac─▒yla en iyi yerde bulundu─čundanÔÇô en l├óy─▒k i┼čleyimcilere [sanayicilere] emanet eder.

(ÔÇŽ) Tek kelimeyle imal├ót ├Ârg├╝tlenmi┼č, her ┼čey ├Âng├Âr├╝lm├╝┼č ve her ┼čey birbirini izlemekte: eme─čin b├Âl├╝nmesi [i┼čb├Âl├╝m├╝] m├╝kemmelle┼čmi┼č ve ├žabalar─▒n birle┼čtirilmesi [b├Âylece] her ge├žen g├╝n daha da g├╝├žl├╝ h├óle gelir.┬╗[50]

ÔÇťGiri┼čimlerin se├žimini ve emek├žilerin kaderini d├╝zenleyenlerÔÇŁ, ÔÇťg├Ârevleri herkese ÔÇôonun ve di─čerleri a├ž─▒s─▒ndanÔÇô kendisi i├žin daha ├Ânemli i┼či g├Âstermek olan y├╝ce g├Ân├╝ll├╝ insanlarÔÇŁd─▒r.[51] Bu ÔÇťehliyetli ┼čeflerÔÇŁ, umumi g├Âr├╝┼č a├ž─▒s─▒nda yer alan ve uzmanl─▒─č─▒n y├╝k├╝ml├╝l├╝klerinden kurtar─▒lm─▒┼č ├╝st├╝n yetenekliÔÇŁ ki┼čilerdir. Bu yetenek, sadece bu liyakate ba─čl─▒ olacak ve bu, ÔÇťaktar─▒labilir, ama sadece bilginin aktar─▒lmas─▒ gibi aktar─▒labilir yeni bir m├╝lkiyet hakk─▒ÔÇŁ olacakt─▒r.[52]

Sen-simoncu fikirlerin yay─▒c─▒lar─▒ ve belli ba┼čl─▒ tilmizleri olan Bazard ve Enfantin, ÔÇťinsanlar─▒n do─čal e┼čitsizlikleriÔÇŁne inan─▒yor, hatta bunu ÔÇťtoplumsal d├╝zenin vazge├žilmezÔÇŁ ko┼čulu olarak d├╝┼č├╝n├╝yorlard─▒[53]; ÔÇťgelecekte her bireyin yetene─čine g├Âre bir i┼če yerle┼čtirilmesini ve ortaya koydu─ču i┼čin kar┼č─▒l─▒─č─▒ bir ├╝cret ├Âdenmesini ├Â─č├╝tlemeleri de bu c├╝mledenÔÇŽ ve bu s├Âylem, daha sonraki sosyalizmin mihenk ta┼č─▒ olacakt─▒.

Bu sosyalizm, ÔÇťgiderek artan yoksullu─čuÔÇŁ [ÔÇťpoperizmiÔÇŁ], zorunlulu─čun h├╝k├╝mranl─▒─č─▒n─▒, madd├« [fizik├«] i┼člere ba─čl─▒ k├Âleli─či tasfiye etmenin p─▒r─▒l p─▒r─▒l mutluluk d├╝┼čleri i├žinde y├╝zd├╝ her zaman. Bu, ba┼čar─▒s─▒n─▒n as─▒l nedeniydi, h├ól├ó da ├Âyle. Ve iktisad├« yabanc─▒la┼čmadan kurtulu┼č (yani ÔÇôsosyalist ilkelere g├ÂreÔÇô toptan kurtulu┼č), proletaryay─▒ betimlemek ├╝zere Saint-Simon taraf─▒ndan kullan─▒lan form├╝lle, ÔÇťen kalabal─▒k ve en yoksul s─▒n─▒fÔÇŁ─▒n ÔÇťyetkiliÔÇŁ temsilcileri eliyle ger├žekle┼čmek zorunda ku┼čkusuz.

Bu uransal ├╝reticilik anlay─▒┼č─▒ [kavram─▒], MarxÔÇÖta t├╝m├╝yle yeniden g├Âr├╝l├╝r ve onun ÔÇťbilimsel sosyalizmÔÇŁ anlay─▒┼č─▒n─▒ kesin bi├žimde etkilemi┼čti. MakhayskiÔÇÖnin s├Âz konusu ele┼čtirileri d├Âneminde ÔÇťmarksizmÔÇŁin ne anlama geldi─čini burada belirtmek ├ÂnemliÔÇŽ Bu terim [marksizm], MarxÔÇÖ─▒n hayattayken yay─▒nlanan eserleri taraf─▒ndan sa─članan ├Â─čretiye, ayn─▒ ┼čekilde 1848ÔÇô1850 aras─▒ d├Ânemde alman ├Ârg├╝tleri i├žinde ve daha sonra Birinci Enternasyonal ├žer├ževesinde ya┼čad─▒─č─▒ deneyimlere ili┼čkindi. Bu ├Â─čretinin ana yap─▒s─▒n─▒ olu┼čturan buydu ve ├žok say─▒da ÔÇťmarksistÔÇŁ i├žin h├ól├ó ├Âyle. O zamandan bu yana MarxÔÇÖ─▒n yay─▒mlanmam─▒┼č baz─▒ metinleri, bug├╝ne kadar kabul edilen g├Âr├╝n├╝m├╝yle s─▒k s─▒k ├želi┼čen bir d├╝┼č├╝nceyi ortaya koyarak [ancak y─▒llar sonra] yay─▒mland─▒lar.[54] MarxÔÇÖ─▒n ger├žek ki┼čili─čine daha yak─▒n olarak g├Âsterilen bu ÔÇťmarks├ž─▒ÔÇŁ g├Âr├╝n├╝m├╝n, ÔÇôyazar─▒n─▒n o zaman kamuoyunun bilgisine sunmay─▒ gerekli g├Ârmedi─či, ama ku┼čkusuz resm├« dogmay─▒ hayli de─či┼čtirecekÔÇô elyazmalar─▒ veya taslaklarla, yaln─▒zca bunlarla ortaya koyulmu┼č olmas─▒ yine de ├╝z├╝c├╝. Bu durum, ├Âl├╝m├╝nden sonra yay─▒mlanan eserlerinin (her h├ól├╝k├órda ancak ÔÇťresm├« bir vasiyetÔÇŁ olu┼čturabilecek eserlerinin) erimini adamak─▒ll─▒ s─▒n─▒rlar.

Ge├žmi┼čte onun ad─▒n─▒ kullanm─▒┼č ÔÇťmarksizmlerÔÇŁin belirsizliklerinin isim babal─▒─č─▒n─▒ MarxÔÇÖ─▒n s─▒rt─▒na y├╝klemenin zorlu─čunu da g├Ârmek gerekir ayn─▒ zamanda.[55]

Marksizm b├Âylece genellikle egemen e─čilimli bir ideolojiye d├Ân├╝┼čm├╝┼čse e─čer, bu, ka├ž─▒n─▒lmaz k├Âr├╝ k├Âr├╝ne hayranl─▒k [fanatiklik] ve sapk─▒nl─▒k alaylar─▒yla birlikte ondan ger├žek d├╝nyev├« bir din olu┼čturan son erek ─▒ras─▒ [ÔÇťcennetÔÇŁ vaadi] sayesinde m├╝mk├╝n olmu┼čtu. Marksizmin i├ž ├želi┼čkilerine eklenen bu g├Âr├╝n├╝m, ├že┼čitli miras├ž─▒lar─▒na hem ortak k├Âklerinin hem de kar┼č─▒l─▒kl─▒ kinlerinin nedenlerini onda bulmalar─▒na elvermi┼čti.

Bu anlamda marksizm, istisna├« olarak durgun tarihsel bir u─črakt─▒ ve h├ól├ó ├Âyle. Marx, HeineÔÇÖnin e─čretilemesini tam s─▒ras─▒nda ├╝stlenebiliyordu: ÔÇťTalihsizli─čim, ejderhalar ekmi┼č ama ancak pireler bi├žmi┼č olmakt─▒.ÔÇŁ

MarxÔÇÖ─▒n kendisini ilgilendirene gelinceÔÇŽ Onun ÔÇťmarksizmÔÇŁle olan ili┼čkisinin belirsizli─či, kendi zaman─▒n─▒n mu─čl├ókl─▒─č─▒n─▒ yans─▒t─▒yormu┼č gibi geliyor bize (tahlilleri sadece basit inceleme varsay─▒mlar─▒ ve ÔÇťy├Ânlendirici ipucuÔÇŁ muydu yoksa ebed├« ger├žekler ve de─či┼čmez yasalar m─▒yd─▒?).

Marksizmin bu ├žer├ževede tan─▒mlanabilece─či veya istenebilece─či varsay─▒l─▒rsa, kabul etti─či ba┼čka d├╝┼č├╝n├╝rlerin ├žok say─▒da etkileri de dikkate al─▒nd─▒─č─▒nda, bu, ÔÇôÔÇť├╝topikÔÇŁ ve ÔÇťbilimselÔÇŁ kar─▒┼č─▒kÔÇô genel olarak kabul g├Âren 19. y├╝zy─▒l sosyalistleriyle s─▒k─▒ ili┼čki i├žinde olmak zorundad─▒r.[56]

Makhayski d├Âneminde marksizm, a┼ča─č─▒da k─▒saca a├ž─▒klanan ana hatlara dayan─▒yordu her h├ól├╝k├órda:

ÔöÇ insano─člunun iktisad├« yabanc─▒la┼čmas─▒na, b├╝t├╝n e┼čitsizliklerin bu kayna─č─▒na ├žare olarak bir son amac─▒, kom├╝nist toplumu ├Âneriyordu;

ÔöÇ bu amac─▒n toplumsal kan─▒tlar─▒ [nedenleri], toplumsal ├╝retim ili┼čkilerini d├Ân├╝┼čt├╝ren ├╝retici g├╝├žlerin artan geli┼čmesini denetlemede kapitalist toplumun ka├ž─▒n─▒lmaz ifl├ós─▒yla sa─član─▒yordu;

ÔöÇ proletarya bu geli┼čmeyi iyi bir sonuca ula┼čt─▒rmaya muktedir tek s─▒n─▒ft─▒; b├╝t├╝n toplumu kurtarma g├Ârevi i├žin yarat─▒lm─▒┼č s─▒n─▒f, proletaryayd─▒;

ÔöÇ saptanan ara├žlar da, kapitalizmin kendi ├želi┼čkilerinin kurban─▒ olaca─č─▒ noktaya kadar bu geli┼čmeye yard─▒m etmeye ve [kapitalist s─▒n─▒f─▒n] yerini almaya ├ža─čr─▒lan s─▒n─▒f─▒n ÔÇô├Ânce demokrasinin, ard─▒ndan iktidar─▒n [devletin] fethiyleÔÇô siyas├« bak─▒mdan e─čitilmesiydi.

Bunlar bir kez koyulduktan sonra b├╝t├╝n sorun, proletaryan─▒n bu ├Ânemli tarihsel g├Ârevini tek ba┼č─▒na g├Âze alacak [├╝stlenecek] g├╝├žte olup olmad─▒─č─▒n─▒ bilmekten ibarettiÔÇŽ yani kapitalist ├╝retimle olan ili┼čkisinde kendi olanaklar─▒yla kendi kendini e─čitebilir, uygun bir anda d├╝meni ele ge├žirmek i├žin yeterli bir olgunlu─ču kazanabilir ve kendi egemenli─čini, s─▒n─▒f h├ókimiyetini uygulayabilir miydi?

Zaten Marx da dikkatleri ÔÇťi┼č├ži partilerinin en kararl─▒ b├Âl├╝m├╝ÔÇŁ, ÔÇťher zaman ├Ânde giden b├Âl├╝m├╝ÔÇŁ, ├Âzellikle de ÔÇťkuramsal bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndanÔÇŁ ÔÇťi┼č├ži hareketinin ko┼čullar─▒n─▒, gidi┼čat─▒n─▒ ve genel sonu├žlar─▒n─▒ anlamada proletarya kitlesinin geri kalan─▒na g├ÂreÔÇŁ ├╝st├╝nl├╝─če sahip olan kom├╝nistlerin rol├╝ ├╝zerine ├žekmekteydi.[57] ├ťstelik MarxÔÇÖa g├Âre ÔÇťburjuvazinin ├Ânemli bir kesimi, ├Âzellikle de tarihin genel geli┼čimini [hareketini] kavramsal a├ž─▒dan anlama d├╝zeyine y├╝kselmi┼č olan burjuva ideolog kesimi proletaryadan yana ge├žmekteydi.ÔÇŁ Yani proletarya bu hassas g├Ârevinde iyice desteklenmi┼č durumdayd─▒.[58]

Marksizmin kapitalist ├╝retim tarz─▒n─▒n savunulmas─▒ ve a├ž─▒klamas─▒ olarak de─čil sadece, ├╝stelik ÔÇôgelecek bir can ├žeki┼čmenin bo─čucu s─▒k─▒nt─▒lar─▒na adayÔÇô burjuva toplumun devam─▒n─▒ elde etmesinden ├Ânce geli┼čmesinde uyumlu bi├žimde yer alacak yenilik├ži bir ideoloji olarak da ortaya ├ž─▒kmas─▒ i┼čte bu ko┼čullarda olur.

Proletarya davas─▒ i├žin Marx taraf─▒ndan d├╝┼č├╝n├╝len bu ÔÇťdestekÔÇŁ, onun d├Âneminde ├╝zerinde hemfikir olmaktan ├žok uzakt─▒ÔÇŽ S├Âz gelimi Birinci EnternasyonalÔÇÖin Cenevre Kongresi s─▒ras─▒nda (3ÔÇô8 Eyl├╝l 1866), ba┼čkalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra Malon, Varlin ve FribourgÔÇÖdan da olu┼čan frans─▒z delegasyonu, ÔÇôbirli─čin [EnternasyonalÔÇÖin] amac─▒na yabanc─▒ kendi ama├žlar─▒ i├žin onu bir ara├ž h├óline getirmeyi isteyecek parti adamlar─▒ ve muhterisler taraf─▒ndan istil├ó edilmeye b─▒rakmak zorunda kal─▒nmas─▒ tehlikesinden ka├ž─▒nmak ├╝zereÔÇô ÔÇťd├╝┼č├╝nce i┼č├žileriÔÇŁnin EnternasyonalÔÇÖden ├ž─▒kart─▒lmalar─▒n─▒ ve proleter s─▒fat─▒n─▒ kol emek├žileriyle s─▒n─▒rlamay─▒ ├Ânermi┼čti. Alman temsilciler de, ÔÇôsanki i┼č├ži ona yara┼č─▒r de─čilmi┼č├žesine yahut onu takdir etmeyi bilmiyormu┼č├žas─▒naÔÇô bunun bir bak─▒ma ÔÇťbilimin mahk├╗m edilmesiÔÇŁ olaca─č─▒n─▒ s├Âyleyerek s├Âz konusu ├Âneriye kar┼č─▒ ├ž─▒km─▒┼člard─▒.

Sonu├ž olarak frans─▒z ├Ânerisi kabul edilmedi. Bu durumda Frans─▒zlar [frans─▒z delegeler], liberal mesleklere ba─čl─▒ insanlar─▒n veya kapitalistlerin bile kongrelerde i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├ž─▒karlar─▒na ayk─▒r─▒ d├╝┼č├╝nceleri bask─▒n ├ž─▒kartabilecekleri korkusuyla, hep bu kayg─▒yla emek├žilerin uluslararas─▒ Birli─či (UEB) kongrelerine delege se├žilebilme olana─č─▒n─▒n en az─▒ndan i┼č├žilere mahsus olmas─▒n─▒ isteyerek bir ba┼čka ├Âneride bulunmu┼člard─▒. Hatta Tolain, bu kongrede, ayr─▒cal─▒kl─▒ s─▒n─▒flardan gelen ├╝yeleri ya sermaye ad─▒na ya da diplomal─▒ s─▒fat─▒yla has─▒m olarak bile g├Ârm├╝┼čt├╝.[59]

1872ÔÇÖdeki La Haye KongresiÔÇÖnden k─▒sa bir s├╝re sonra UEBÔÇÖnin [─░svi├žreÔÇÖnin frans─▒zca konu┼čulan b├Âlgesindeki] Cenevre romand komitesi, Britanya federal konseyine yazd─▒─č─▒ bir mektupta Londra eski Genel KonseyiÔÇÖni ┼čiddetle ele┼čtirmi┼č, hatta ÔÇťs├Âzde d├╝┼č├╝nce emek├žileriÔÇŁnin ├ž─▒kart─▒lmalar─▒n─▒ ─▒srarla isteyerek, MarxÔÇÖa g├Âre (bkz. SorgeÔÇÖa yazd─▒─č─▒ 27 Eyl├╝l 1873 tarihli mektup) ÔÇťJural─▒lardan daha ├ÂteyeÔÇŁ bile gitmi┼čti.

ÔÇťEmek├žilerin kurtulu┼ču, emek├žilerin kendilerinin eseri olacakt─▒rÔÇŁ ┼čiar─▒n─▒n UEBÔÇÖnin d├╝sturu olmu┼č oldu─čunu da hat─▒rlatmak isteriz bu noktada.

B├Âylece MakhayskiÔÇÖnin s├Âz konusu giri┼čimi, ÔÇťkol emek├žili─činden yanaÔÇŁ e─čilimle olan tam devaml─▒l─▒─č─▒ i├žinde t├╝m belirginli─čini kazan─▒r. Ayr─▒ca ve ├Âzellikle SibiryaÔÇÖda ge├žirdi─či g├╝nler boyunca BakuninÔÇÖin yaz─▒lar─▒yla da i├žli d─▒┼čl─▒ olmu┼č olmal─▒yd─▒. Marksizm ve sosyal-demokrasi ele┼čtirileri, BakuninÔÇÖin ele┼čtirilerine de dayan─▒r ku┼čkusuz. Bu y├╝zden, burada bakuninci ele┼čtiriler ├╝zerinde durmak uygun olacakt─▒rÔÇŽ

BakuninÔÇÖin ele┼čtirileriÔÇŽ

 

Bakunin, MarxÔÇÖ─▒n siyas├« kavramlar─▒na yani as─▒l olarak ÔÇťemek├ži s─▒n─▒flar─▒n b├╝y├╝k g├ÂreviÔÇŁ ve ÔÇťproletaryan─▒n b├╝y├╝k ├ÂdeviÔÇŁ olarak y├╝celtilen siyas├« iktidar─▒n ele ge├žirilmesi amac─▒na[60] ve proletaryan─▒n ÔÇôBakuninÔÇÖe g├ÂreÔÇô b├╝t├╝n ├╝retim ara├žlar─▒n─▒ ger├žekte ÔÇťulemaÔÇŁ bir az─▒nl─▒k taraf─▒ndan denetlenen devletin ellerinde merkezile┼čtirmeye yol a├žan egemen bir s─▒n─▒f h├ólinde olu┼čumu ilkesine ├žatar her ┼čeyden ├Ânce:

┬źBay MarxÔÇÖ─▒n halk├ž─▒ devletinde ayr─▒cal─▒kl─▒ hi├žbir s─▒n─▒f olmayacakt─▒r deniliyor bize: sadece siyas├« ve hukuk├« a├ž─▒lardan de─čil, dahas─▒ iktisad├« a├ž─▒dan da herkes e┼čit olacak. En az─▒ndan bize vaat edilen buÔÇŽ her ne kadar yap─▒l─▒┼č bi├žimiyle ve izlenmek istenen yolda bu s├Âz├╝n asla tutulamayaca─č─▒ndan enikonu ku┼čku duyuyor olsam da. Orada art─▒k s─▒n─▒f olmayacak ama bir h├╝k├╝met [y├Ânetim] olacak ve bunun ÔÇôbug├╝nk├╝ h├╝k├╝metlerin hepsinin yapt─▒─č─▒ gibiÔÇô y─▒─č─▒nlar─▒ siyas├« olarak y├Ânetmek ve idare etmekle yetinmeyecek ├╝stelik zenginliklerin adil b├Âl├╝┼č├╝m├╝n├╝ ve ├╝retimi, topraklar─▒n ekilip bi├žilmesini, ticaretin ├Ârg├╝tlenip y├Ânetilmesini ve nihayet tek bankac─▒ olan devlet taraf─▒ndan ├╝retimde sermaye kullan─▒lmas─▒n─▒ ellerinde toplayarak y─▒─č─▒nlar─▒ iktisad├« olarak da y├Ânetecek a┼č─▒r─▒ derecede karma┼č─▒k bir y├Ânetim olaca─č─▒na dikkatinizi ├žekmek isterim. T├╝m bunlar, ├žok b├╝y├╝k bir ilim ile bu h├╝k├╝mette yer alacak koca beyinli kafalar gerektirecektir. Bu, b├╝t├╝n y├Ânetimlerin en zadeg├ón haval─▒, en kibirli, en k├╝stah ve ba┼čkalar─▒n─▒ alabildi─čine k├╝├ž├╝mseyen bilimsel akl─▒n h├╝k├╝mranl─▒─č─▒ olacakt─▒r. Burada yeni bir s─▒n─▒f, hem ger├žek hem as─▒ls─▒z yeni bir ulema hiyerar┼čisi olacak ve bu d├╝nya [bu toplum], biri bilim ad─▒na egemen bir az─▒nl─▒k di─čeri de cahil ├žo─čunluk h├ólinde ikiye b├Âl├╝nm├╝┼č olacak. B├Âl├╝nm├╝┼č b├Âl├╝nmemi┼č, ne h├ólseÔÇŽ cahiller her zaman tehlikeli kalacakt─▒r!

B├Âylesi bir y├Ânetim, bu y─▒─č─▒nda ├žok cidd├« ho┼čnutsuzluklara yol a├žmaktan da geri kalmayacak ve Bay MarxÔÇÖ─▒n zihinleri ayd─▒nlatan kurtar─▒c─▒ y├Ânetiminin bu ho┼čnutsuzluklar─▒ bast─▒rmak ├╝zere ÔÇô├Âtekilerden daha az sert olmayanÔÇô sil├óhl─▒ bir g├╝ce de ihtiyac─▒ olacakt─▒r.┬╗[61]

├ľnsezisel bu g├Âr├╝┼č BakuninÔÇÖin yaz─▒lar─▒n─▒n yal─▒t─▒k bir par├žas─▒nda dile getirilmi┼č de─čil sadece; bu g├Âr├╝┼č, bu rus devrimcisinin temel yap─▒t─▒ ÔÇťDevlet├žilik ve Anar┼čiÔÇŁde [ÔÇťDevlet ve Anar┼čiÔÇŁ de─čil!] yo─čun bi├žimde a├ž─▒klanan tav─▒rlar─▒n─▒n mihenk ta┼č─▒n─▒ olu┼čturur:

┬źG├╝n├╝m├╝zde bu ada l├óy─▒k bir devlet, tek bir sa─člam temele yani asker├« ve b├╝rokratik merkezile┼čme temeline sahip olabilir ancak. Mutlak─▒yet [monar┼či] ve en demokratik cumhuriyet aras─▒nda tek bir fark vard─▒r yaln─▒zca: birincide b├╝rokrat tak─▒m─▒, m├╝lk sahibi ve ayr─▒cal─▒kl─▒ s─▒n─▒flar─▒n tam yarar─▒ i├žin, ayn─▒ ┼čekilde kendi ├ž─▒kar─▒ i├žin de kral ad─▒na halk─▒ ezer ve onlar─▒ canlar─▒ndan bezdirir; bu ayn─▒ tak─▒m, cumhuriyet idaresinde yine ayn─▒ cepler ve ayn─▒ s─▒n─▒flar i├žin ve ayn─▒ bi├žimde, ama bu kez halk─▒n iradesi ad─▒na halk─▒ ezer ve can─▒ndan bezdirir. Cumhuriyet idaresinde g├╝ya devlet taraf─▒ndan temsil edilen s├Âzde ulus [yani] yasal ├╝lke, ya┼čayan ve ger├žek halk─▒ bo─čup bunalt─▒yor ve bo─čup bunaltmaya devam edecek. Ama s─▒rt─▒na vurulacak sopan─▒n s─▒fat─▒ halk├ž─▒ oldu─čunda, halk─▒n ya┼čam─▒ yine de daha kolay olmayacak.

(ÔÇŽ) B├Âylece ÔÇôbi├žimleri ne kadar demokratik olursa olsun, hatta halk─▒n temsilcisi diye bilinen ┼ču mutlak yalan anlam─▒nda en k─▒z─▒l en halk├ž─▒ cumhuriyet de olsaÔÇô hi├žbir devlet, halk─▒n ihtiyac─▒ olan─▒ yani ÔÇôvesayet veya zorlama bi├žimi alt─▒nda m├╝dahale olmaks─▒z─▒nÔÇô kendi ├ž─▒karlar─▒n─▒ a┼ča─č─▒dan yukar─▒ya serbest├že d├╝zenlemesini [├Ârg├╝tlemesini] verecek g├╝├žte [nitelikte] de─čildirÔÇŽ zira devletin t├╝m├╝, en cumhuriyet├ži ve demokratik olan─▒ bile, hatta Bay Marx taraf─▒ndan d├╝┼č├╝n├╝ld├╝─č├╝ gibi s├Âzde halk├ž─▒ olan─▒ bile ÔÇôhalk─▒n ger├žek ├ž─▒karlar─▒n─▒ halk─▒n kendisinden g├╝ya daha iyi bilenÔÇô ulema dolay─▒s─▒yla ayr─▒cal─▒kl─▒ bir az─▒nl─▒k taraf─▒ndan y─▒─č─▒nlar─▒n yukar─▒dan a┼ča─č─▒ya do─čru y├Ânetilmelerinden ba┼čka bir ┼čey de─čildir ├Âz├╝nde.┬╗[62]

ÔÇťHalk─▒n ger├žek ├ž─▒karlar─▒n─▒ halk─▒n kendisindenÔÇŁ g├╝ya daha iyi bilen ÔÇťall├óme bir az─▒nl─▒─č─▒nÔÇŁ egemenli─či alt─▒ndaki devletin, hatta ÔÇťi┼č├žiselÔÇŁ, olabildi─čince ÔÇťk─▒z─▒lÔÇŁ devletin bu tahlilinin do─črulu─čunu tarihsel tecr├╝benin ─▒┼č─▒─č─▒nda g├Ârebiliriz.

En ilginci, MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťDevlet├žilik ve Anar┼čiÔÇŁnin ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝ne y├Ânelik notlar bi├žimindeki elyazmalar─▒n─▒ okuyarak ├Â─črenebilmemizin k─▒sa bir s├╝re ├Ânce olanakl─▒ olmu┼č olmas─▒d─▒r. MarxÔÇÖ─▒n Rusya i├žin b├╝y├╝k bir ilgi g├Âsterdi─či ve rus├ža belgelerden daha iyi faydalanabilmek amac─▒yla rus├ža ├Â─črendi─či bilinir. S├Âz konusu notlar, Birinci Enternasyonal i├žindeki ├╝nl├╝ b├Âl├╝nmeden sonra 1874-75ÔÇÖe do─čru yaz─▒lm─▒┼člard─▒. Marx, bu d├Ânemde, Bakunin konusunda pek az s─▒cakkanl─▒yd─▒ sanki (bu y├╝zden baz─▒ g├Âr├╝┼člerini abartacak derecede daha az samimi).

BakuninÔÇÖin ÔÇťE─čer proletarya egemen s─▒n─▒f h├óline gelirse, “kime egemen olacak” diye sorulacakt─▒r; bu, bu yeni egemen s─▒n─▒fa, bu yeni egemen devlete t├óbi bir s─▒n─▒f, h├ól├ó bir s─▒n─▒f kalacak demektir ├ÂyleyseÔÇŁ[63] ┼čeklindeki sorusuna [itiraz─▒na] Marx ┼ču yan─▒t─▒ verir:

┬źBu, di─čer s─▒n─▒flar ├Âzellikle de kapitalistler s─▒n─▒f─▒ var olduk├ža, ÔÇôproletaryan─▒n iktidara geli┼čiyle d├╝┼čmanlar─▒ ve toplumun eski ├Ârg├╝tlenmesi hen├╝z ortadan kalkmam─▒┼č olacaklar─▒ i├žinÔÇô proletarya kapitalistler s─▒n─▒f─▒na kar┼č─▒ m├╝cadele etti─či s├╝rece, zor ├Ânlemlerinin dolay─▒s─▒yla h├╝k├╝met [y├Ânetim] ├Ânlemlerinin kullan─▒lmalar─▒ gerekir demektir: kendisi h├ól├ó bir s─▒n─▒f olarak duruyorsa, s─▒n─▒f m├╝cadelelerinin ve s─▒n─▒flar─▒n varl─▒─č─▒n─▒n dayand─▒─č─▒ iktisad├« ko┼čullar hen├╝z ortadan kalkmam─▒┼člarsa, bu ko┼čullar─▒n zor yoluyla tasfiye edilmeleri ya da de─či┼čtirilmeleri gerekir ve bu de─či┼čim s├╝reci zor arac─▒l─▒─č─▒yla h─▒zland─▒r─▒lmal─▒d─▒r.┬╗[64]

MarxÔÇÖ─▒n d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝ bu ÔÇťzor ├Ânlemleri, h├╝k├╝met ├ÂnlemleriÔÇŁ nelerdi? ÔÇť─░ktisad├« ko┼čullarÔÇŁ─▒ tasfiye etmek veya d├Ân├╝┼čt├╝rmek, bu d├Ân├╝┼č├╝m s├╝recini h─▒zland─▒rmak zorunda olan bu zor neyin nesiydi?

Bu s├Âzleri, ÔÇťiktisad├« geli┼čmenin belli tarihsel ko┼čullar─▒ÔÇŁna ba─članmas─▒ gereken toplumsal bir devrim, ÔÇťbu ko┼čullar─▒n ├Ânc├╝llerini olu┼čturduklar─▒ÔÇŁ toplumsal bir devrim anlay─▒┼čla dengelenir: ÔÇťO h├ólde bu devrim, kapitalist ├╝retimin ÔÇôhalk y─▒─č─▒n─▒ i├žinde en az─▒ndan ├Ânemli bir yer tutanÔÇô s─▒na├« bir proletaryayla bulu┼čtu─ču yerde olanakl─▒d─▒r ancak.ÔÇŁ Bu anlay─▒┼č, ÔÇôiktisad├« durum ne olursa olsun yeter ki ÔÇťproleterÔÇŁ parti taraf─▒ndan ele ge├žirilmi┼č olsunÔÇô iktidar─▒n ele ge├žirilmesi ve iktidar─▒n korunmas─▒ leninci anlay─▒┼č─▒na ters d├╝┼čer, hatta itibar─▒n─▒ be┼č para eder.

Bakunin devam eder: ÔÇťDevletten s├Âz eden, ka├ž─▒n─▒lmaz olarak egemenlikten dolay─▒s─▒yla k├Âlelikten s├Âz eder; [zira] ister kabul edilmi┼č ister gizlenmi┼č olsun, bask─▒ uygulamayan bir devlet, anlams─▒z bir sa├žmal─▒kt─▒r. Devletin d├╝┼čmanlar─▒ olmam─▒z, i┼čte bu y├╝zden.ÔÇŁ

Bakunin sorar: ÔÇťEgemen s─▒n─▒f olarak ├Ârg├╝tlenmi┼č proletarya ne demek? Bu, proletarya t├╝m├╝yle kamu i┼člerinin ba┼č─▒nda olacak demek mi acaba?ÔÇŁ MarxÔÇÖ─▒n bu sorular kar┼č─▒s─▒ndaki ele┼čtirel yorumu pek bir ├Â─čreticidir do─črusu: ÔÇťBir sendikan─▒n y├╝r├╝tme komitesi, bu sendikay─▒ tek ba┼č─▒na m─▒ olu┼čturmaktad─▒r? Bir fabrikadaki b├╝t├╝n i┼čb├Âl├╝m├╝, bu b├Âl├╝nmeden kaynaklanan ├že┼čitli i┼člevlerle birlikte ortadan kald─▒r─▒labilir mi? Ve BakuninÔÇÖin ┼ču “a┼ča─č─▒dan yukar─▒ya” ┼čemas─▒na g├Âre, a┼ča─č─▒da hi├žbir ┼čey [hi├ž kimse] yokken her ┼čey [herkes] “yukar─▒ya” oturtulabilir mi?ÔÇŁ

Bir sendikan─▒n hele hele ÔÇťproleterÔÇŁ bir partinin ÔÇťy├╝r├╝tme komitesiÔÇŁnin herkesin ├╝st├╝nde ve her ┼čey i├žin onlar ad─▒na kararlar alarak t├╝m ├╝yelerini temsil edebilmesinden bu yana de─čil yaln─▒zca, ├╝stelik ÔÇťyukar─▒ÔÇŁn─▒n onu tek ba┼č─▒na olu┼čturan ÔÇť├žok de─čerliÔÇŁ tek bir ├╝yenin ┼čahs─▒nda toplanabilmesinden beri de ÔÇťa┼ča─č─▒ÔÇŁn─▒n elinden art─▒k bir ┼čey gelmedi─či g├Âr├╝ld├╝.

Devletin ba─čr─▒ndaki ÔÇôb├╝rokratik ve sosyalistÔÇô bir az─▒nl─▒─č─▒n oynayaca─č─▒ bu ay─▒r─▒c─▒ i┼člev konusunda MarxÔÇÖ─▒n kavramazl─▒─č─▒n─▒ [k├Ârl├╝─č├╝n├╝] saptamak, do─črusu ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒. Bu kavramazl─▒k, BakuninÔÇÖin izleyen sat─▒rlar─▒ konusunda daha bir a┼čik├ór:

┬źHalk y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n ├žok b├╝y├╝k ├žo─čunlu─čunun ayr─▒cal─▒kl─▒ bir az─▒nl─▒k taraf─▒ndan y├ÂnetilmesiÔÇŽ Ama bu az─▒nl─▒k, der marksistler, i┼č├žilerden olu┼čacak. Evet, ku┼čkusuz, ama halk─▒n y├Âneticileri ve temsilcileri durumuna gelir gelmez i┼č├ži olmaktan ├ž─▒k─▒┼č─▒p [emirlerine amade] proleter d├╝nyaya devletin tepesinden bakmaya ba┼člayacaklar ve art─▒k halk─▒ temsil etmeyecekler, fakat bizzat kendilerini ve y├Ânetme tutkular─▒n─▒ temsil edecekler. Bundan ku┼čku duyan, insan do─čas─▒n─▒ tan─▒mayand─▒r. Buna kar┼č─▒n bu se├žilmi┼čler, inan├žl─▒ sosyalistler, dahas─▒ all├ómeler[65] olacaklar.┬╗

Marx, ┼čakayla kar─▒┼č─▒k bir yan─▒t verir ona: ÔÇťbug├╝n bir fabrikat├Âr belediye meclisi ├╝yesi olmas─▒ y├╝z├╝nden ne denli kapitalist olmaktan ├ž─▒k─▒┼č─▒yorsaÔÇŁ [y├Ânetici] i┼č├žiler de o ├Âl├ž├╝de i┼č├ži olmaktan ├ž─▒k─▒┼čacakt─▒r.

Ard─▒ndan, hep ayn─▒ sat─▒rlarla ilgili olarak ┼čunlar─▒ ekler: ÔÇť┼×ayet Bay Bakunin, i┼č├ži kooperatifi imal├óthanesindeki bir y├Âneticinin durumunu bilmi┼č olsayd─▒, beyzadelere yara┼č─▒r t├╝m ┼ču malihulya da cehennemin dibini boylard─▒. Olana─č─▒n─▒ bulabilseydi, ÔÇômadem b├Âyle adland─▒rmaktan ho┼član─▒yorÔÇô ┼ču i┼č├ži devletindeki idar├« i┼člevlerin hangi bi├žimleri alacaklar─▒n─▒ kendi kendine sorard─▒.ÔÇŁ

Bakunin ÔÇťall├ómelerin egemenlik y├ÂnetimiÔÇŁni ÔÇťolabilecek en k─▒r─▒c─▒ ve k├╝├ž├╝mseyici, en a─č─▒rÔÇŁ s├Âzlerle su├žlad─▒─č─▒nda Marx, [ayra├ž i├žinde] ┼čunu not eder: ÔÇťAmma da say─▒klama ha!ÔÇŁ ÔÇťDuymazl─▒ktanÔÇŁ gelmekte ─▒srar etti─či ve ÔÇťproleterÔÇŁ veya ÔÇťsosyalistÔÇŁ sorumlular bak─▒m─▒ndan ya da onlar ad─▒na konu┼čan veya i┼č├ži kooperatiflerinde siyas├« g├Ârevleri ellerinde tutan bir az─▒nl─▒k bak─▒m─▒ndan ÔÇôdaha da fazlaÔÇô b├╝rokratik ve zorba [diktat├Ârce] bozulman─▒n en ufak olana─č─▒n─▒ kabul etmeyi reddetti─či g├Âr├╝l├╝yor. ─░ktidar sayesinde bu bozulma, ona bir yan─▒lg─▒ [ger├že─či g├Ârmeme] ve ÔÇťbeyzadelere yara┼č─▒r bir malihulyaÔÇŁ gibi g├Âr├╝n├╝yor. Ne demeli, tuhaf.

Marx, Bakunin ÔÇťall├ómelerin bu egemenlik y├ÂnetimiÔÇŁnin olas─▒ ge├žici ─▒ras─▒ ├╝zerinde kendi kendini sorgulad─▒─č─▒nda da bu sa─č─▒r monologunu s├╝rd├╝r├╝r: ÔÇťHay─▒r dostum! Eski d├╝nyan─▒n direnen tabakalar─▒ ├╝zerinde i┼č├žilerin s─▒n─▒f egemenli─či, s─▒n─▒flar─▒n varl─▒─č─▒n─▒n iktisad├« temelleri ortadan kald─▒r─▒lm─▒┼č olmad─▒klar─▒ s├╝rece devam edebilir.ÔÇŁ Ele┼čtirel yorumunu BakuninÔÇÖin ÔÇťi┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n a┼ča─č─▒dan yukar─▒ya ├Âzg├╝r ├Ârg├╝tlenmeleriÔÇŁ konusunda en belirsizlerinden bir s├Âzc├╝k yani ÔÇťbudalal─▒kÔÇŁ s─▒fat─▒yla bitirdi─či i├žin, t├╝m istismarc─▒ yorumlara kap─▒y─▒ a├ž─▒k b─▒rakan ve ┼ču ÔÇťs─▒n─▒f egemenli─čiÔÇŁnin do─čas─▒ hakk─▒nda yanl─▒┼č anlamalar─▒ koruyup s├╝rd├╝ren de bu.

Bu ÔÇťmarksistÔÇŁ tav─▒r, ÔÇťproletaryaÔÇŁ diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n s─▒n─▒f do─čas─▒ ve s├╝resi konusunda oldu─ču gibi, ÔÇťi┼č├žiÔÇŁ devletinin daha sonraki bir bozulma olas─▒l─▒─č─▒ konusunda da en b├╝y├╝k ku┼čkulara yol a├žabilir ancak.

MarxÔÇÖ─▒n proleter s─▒n─▒fa son verme niha├« arzusu ink├ór edilemez, ama ÔÇôideolojisini kendi hesab─▒na kullanacak ├╝├ž├╝nc├╝ bir toplumsal g├╝c├╝ d├╝┼č├╝nmeyi ba┼čarmaks─▒z─▒nÔÇô ┼ču kapitalist/i┼č├ži ├žiftinin esiri olup olmad─▒─č─▒n─▒ sorma me┼čru hakk─▒na da sahibiz. Veya Marx, ola ki tamamen basit├že kendisinden ├Ânceki ├╝topik sosyalistlerin mesih├žili─čini[*] iyice benimsemi┼č ve ÔÇťbilenlerÔÇŁin y├Ânetici rol├╝ de (ki Bakunin buna ÔÇôMarxÔÇÖ─▒n kendisini d├╝┼č├╝nerekÔÇô ÔÇťbilimsel ak─▒lÔÇŁ diyordu), onun i├žin a├ž─▒kt─▒ÔÇŽ yani bilimsel sosyalizmi anlamaya muktedir olanlar, sadece onlar proletaryay─▒ ve t├╝m insanl─▒─č─▒ kom├╝nizm yoluna sokacak ÔÇťyetene─čeÔÇŁ sahip olabilirlerdi. Devlet gibi egemen rolleri de, kafa eme─či ile kol eme─či aras─▒ndaki farkl─▒l─▒klar─▒n ortadan kalkacaklar─▒ g├╝n, ancak belirsiz bir gelecekte ÔÇťbozulmaÔÇŁya mahk├╗mdu. MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťgelece─čin kazanlar─▒ i├žin a┼č tarifleriÔÇŁ vermeyi neden reddetti─čini anlayabiliriz bu durumda.

Bakunin MarxÔÇÖ─▒n bu ele┼čtirisinin ÔÇť├Âzl├╝ maddesiÔÇŁni sa─člam─▒┼čt─▒; MakhayskiÔÇÖnin buna z─▒mnen ba┼čvurmu┼č olmas─▒ olas─▒dan da ├Âte. MakhayskiÔÇÖnin ayn─▒ ┼čekilde KropotkinÔÇÖin ├Âzellikle ÔÇťEkme─či KazanmaÔÇŁda (1892) i├žerilen ele┼čtirilerini okuyup ├Â─črenmi┼č olmas─▒ da kuvvetle muhtemelÔÇŽ

┬źSermayenin h├ólihaz─▒rdaki zilyetleri, bu d├╝zeni (├╝cretlili─či) korumak maksad─▒yla baz─▒ ├Âd├╝nler vermeye haz─▒rlar: ├Ârne─čin k├órlar─▒n─▒n bir b├Âl├╝m├╝n├╝ emek├žilerle b├Âl├╝┼čmek ya da kazan├ž artt─▒─č─▒nda ├╝cretleri de artt─▒rmaya zorlayan bir ├╝cretler cetveli haz─▒rlamakÔÇŽ uzun l├óf─▒n k─▒sas─▒, yeter ki sanayii y├Ânetme ve b├Âylece elde edilen k├órlar─▒ alma hakk─▒ hep onlara b─▒rak─▒lm─▒┼č olsun, baz─▒ ├Âzverilere r─▒za g├Âsterirler.

Kolektivizm [marksizm (A. SkirdaÔÇÖn─▒n notu)], bilindi─či gibi, bu sisteme [├╝cretlilik d├╝zenine] ├Ânemli de─či┼čiklikler getirirÔÇŽ yine de ├╝cretlili─či koruyarak. Tek ba┼č─▒na devlet yani ÔÇôulusal veya beldeselÔÇô y├Ânetim patronun yerini al─▒r. Bu ki┼čiler, ulusun veya beldenin temsilcileri ile onlar─▒n ÔÇôsanayinin y├Âneticileri h├óline gelenÔÇô delegeleri ve memurlar─▒d─▒r. ├ťretimin sa─člad─▒─č─▒ art─▒-de─čeri herkesin ├ž─▒kar─▒ i├žinde kullanma hakk─▒n─▒ kendilerine ay─▒ranlar da onlar. Ayr─▒ca bu sistemde el emek├žisinin i┼čiyle, daha ├Ânce ├Â─črenim g├Ârm├╝┼č ki┼činin eme─či aras─▒nda ├žok ince ama a─č─▒r sonu├žlar─▒ olan bir ayr─▒m d├╝┼členir: el emek├žisinin i┼či [eme─či], kolektivistin [marksistin] g├Âz├╝nde sadece basit bir emektir; ├Âte yandan sorumlu, m├╝hendis, ├ólim vesair de, MarxÔÇÖ─▒n karma┼č─▒k emek dedi─čini ger├žekle┼čtirirler ve daha y├╝ksek bir ├╝cret alma hakk─▒na sahiptirler. Fakat herkes devletin ÔÇť├╝cretlisiÔÇŁdir, herkes ÔÇťmemurÔÇŁdurÔÇŽ hap─▒ kolayca yutturmak i├žin b├Âyle denilmekte ┼ču son g├╝nlerde.┬╗

Daha sonra Kropotkin, ku┼čkusuz basit ama maalesef t├╝m├╝yle g├╝ndemde olan bir ger├že─či hat─▒rlat─▒yordu: ÔÇťMadem ├Âyle, gelecek devrimin insanl─▒─ča verebilece─či en b├╝y├╝k hizmet, ├╝cretlili─čin i├žinde imk├óns─▒z ve uygulanamaz h├óle gelece─či ve ├╝cretlili─čin olumsuzlanmas─▒n─▒n [yani] kom├╝nizmin kabul edilebilir tek ├ž├Âz├╝m olarak kendini dayataca─č─▒ bir durum [bir toplum] yaratmak olacakt─▒r.ÔÇŁ[66]

B├Âylece MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirisinin ├Âyle pek yeni olmad─▒─č─▒n─▒ g├Âr├╝yoruz; ama bunu MarxÔÇÖ─▒n yetkinlik alan─▒nda, iktisat alan─▒nda derinle┼čtirme liyakatine sahipti yine de. Ayr─▒ca o d├Ânemin baz─▒ marksistleri de, ├Âyle pek ufak tefekleri de─čil, ustaca kurulmu┼č bu b├╝y├╝k yap─▒n─▒n [marksist iktisat kuram─▒n─▒n] kimi gediklerini t─▒kamaya ├žal─▒┼čm─▒┼člard─▒: ÔÇťSermaye BirikimiÔÇŁnde Rosa LuxembourgÔÇÖun sergiledi─či katk─▒, bu bak─▒mdan en ilginciymi┼č gibi geliyor bizeÔÇŽ ├Âzellikle de al─▒┼č─▒lm─▒┼č yollar─▒ terk etti─či ve biriktirilebilir art─▒-de─čerin ger├žekle┼čtirilmesi sorunun ├╝cretliler/kapitalistler ├žiftinin d─▒┼č─▒nda ortaya koydu─ču zaman. Ama bu g├Âz├╝ pekli─či a├ž─▒kt─▒r ki bu noktada kal─▒r ve ÔÇť├╝├ž├╝nc├╝ yoluÔÇŁ onu d├╝nya pazar─▒n─▒n kapitalist olmayan kesimlerine ve de kapitalizmin emperyalist stratejisinin ke┼čfine g├Ât├╝r├╝r yaln─▒zca.

O d├Ânemden bu yana bu konuda ├žok yaz─▒l─▒p ├žizildiÔÇŽ yine de sorunun ├ž├Âz├╝m├╝n├╝ ger├žekten ilerletmeksizin. Bu konuda hat─▒rlatmak isteriz ki, basit el eme─činin ve karma┼č─▒k kafa eme─činin ├╝cretleri aras─▒ndaki farka ili┼čkin Marx taraf─▒ndan yap─▒lan tahlil, d├╝ped├╝z 19. y├╝zy─▒l sosyalizminin ortak varl─▒─č─▒n─▒n bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturur. Ger├žekte ÔÇôyararl─▒, gerekli, ho┼član─▒lan, nitelikli veya de─čil, daha d├╝┼č├╝k ya da daha y├╝ksek vs.ÔÇô ortalama eme─čin ├Âl├ž├╝lmesi OwenÔÇÖda, FourierÔÇÖde, RodbertusÔÇÖta ve o d├Ânemin di─čer d├╝┼č├╝n├╝rlerinde de─či┼čmez bir ilgi konusuydu. Nitel ve nicel ├Âl├ž├╝ k─▒staslar─▒ ├žok ├že┼čitliydi. O g├╝nd├╝r bu g├╝nd├╝r bu alan─▒n pek kaygan, her t├╝rl├╝ yoruma a├ž─▒k oldu─ču ve Louis BlancÔÇÖ─▒n ÔÇť├žal─▒┼čma hakk─▒ÔÇŁndan taylorcu par├ža ba┼č─▒na ├╝cretlere ya da ┼ču stalinci ├╝nl├╝ stakhanovizm de─či┼čkesine, bu karikat├╝r├╝ms├╝ de─či┼čkesine ├žabucak kay─▒labilece─či [ge├žilebilece─či] g├Âr├╝ld├╝. Ve t├╝m bunlar, i┼č├žinin iktisad├« yabanc─▒la┼čmadan kurtar─▒lmas─▒n─▒n [├Âzg├╝rle┼čtirilmesinin] kar┼č─▒t kutbunda yer al─▒rlar.

Emek g├╝c├╝n├╝n de─čerinin ÔÇťonu ortaya koyan ki┼či i├žin gerekli ge├žim [var olu┼č] ara├žlar─▒n─▒n tam de─čeridirÔÇŁ ┼čeklinde Marx taraf─▒ndan verilen tan─▒m─▒,[67] daha o zaman derecelendirilmi┼č [hiyerar┼čik bir d├╝zene sokulmu┼č] ├╝cretleri hakl─▒lamaya, dolay─▒s─▒yla MakhayskiÔÇÖnin sav─▒n─▒ do─črulamaya izin veriyordu. ÔÇťBilimselÔÇŁ sosyalistler i├žin hep bir nakarat olmaya yaram─▒┼č olan sen-simoncu form├╝l yani ÔÇťherkese yetene─čine g├Âre, herkese yapt─▒─č─▒ i┼č kadarÔÇŁ [68] s├Âylemi de her t├╝rl├╝ yoruma a├ž─▒kt─▒r ve en a├ž─▒k e┼čitsizlikleri me┼črula┼čt─▒rabilir.

Sorunun t├╝m├╝, M. RubelÔÇÖin anla┼čmazl─▒k noktalar─▒n─▒ sayd─▒─č─▒ ÔÇťMarx tart─▒┼čmas─▒ÔÇŁ karma┼č─▒kl─▒─č─▒n─▒n bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturur. S├Âz konusu anla┼čmazl─▒k noktalar─▒ ┼č├Âyle: 1) emek-de─čer kuram─▒ 2) toplumsal bak─▒mdan gerekli emek zaman─▒ kavram─▒ 3) karma┼č─▒k eme─čin ortalama ve basit eme─če indirgenmesi [ortalama ve basit emek ÔÇťcinsindenÔÇŁ ifade edilmesi] 4) iktisad├« ulamlar─▒n tarihsel niteli─či 5) metan─▒n ve paran─▒n ÔÇťfeti┼čizmiÔÇŁ 6) insan─▒n ┼čeyle┼čmesi 7) emtia fiyatlar─▒ yoluyla parasal dola┼č─▒m olanaklar─▒n─▒n belirlenmesi ve 8) art─▒-de─čer kuram─▒.[69]

MakhayskiÔÇÖnin soruna katk─▒s─▒ÔÇŽ

 

Makhayski bu tart─▒┼čmaya belirleyici bir katk─▒da, maalesef uzun y─▒llar bilinmeden kalan bir katk─▒da bulunmu┼čtu. ├ľnemli olan, hatal─▒ ve a┼č─▒lm─▒┼č ya da tart─▒┼čmal─▒ iktisad├« kavramlar─▒n k─▒l─▒ k─▒rk yaran bitip t├╝kenmez yorumlar─▒ ├╝zerinde durmak de─čil. MarxÔÇÖ─▒n yan─▒lm─▒┼č olmas─▒ bug├╝n pek az ├Ânemli asl─▒nda, zira s├Âz konusu olan sadece o de─čil. Makhayskici katk─▒n─▒n ger├žek ├Âzg├╝nl├╝─č├╝, s─▒na├«le┼čmi┼č ve s─▒na├«le┼čme yolundaki bir toplum ├žer├ževesinde sosyalizmin tan─▒m─▒ ve bizzat erekli─či ├╝zerinde toplanm─▒┼č olmas─▒d─▒r. Bu sosyalizm, egemen y├╝kselen yeni bir s─▒n─▒f─▒n yani ÔÇťbilgi kapitalistleriÔÇŁnin ├ž─▒karlar─▒n─▒ daha iyi temsil eden ideoloji h├óline gelecekti.

Karl Kautski (1854ÔÇô1938), kendi zaman─▒nda bu g├Âr├╝ng├╝n├╝n iyice bilincindeydi. Ne var ki k─▒l─▒ k─▒rk yaran i├žeriksiz [skol├óstik] kavramlar─▒na saplan─▒p kald─▒─č─▒ndan bu g├Âr├╝ng├╝n├╝n s─▒n─▒f do─čas─▒n─▒ ay─▒rt edememi┼čti. ├ťnl├╝ bir metninde, ayr─▒ca Makhayski i├žin de kar┼č─▒t [├želi┼čik] esin kayna─č─▒ olmu┼č olan bir metninde Kautski, entellicansiya [ayd─▒nlar] sorununu ve onun i┼č├ži hareketiyle olan ili┼čkileri konusunu koyar ortaya. Ve MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťtarihsel hareketin b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde kuramsal anlay─▒┼č─▒na varm─▒┼č burjuva ideologlarÔÇŁ konusundaki s├Âzlerine, ayn─▒ ┼čekilde burjuva ayd─▒nlar─▒n sosyalist demokrasi i├žindeki varl─▒klar─▒n─▒n me┼črulu─čunu ├Âne s├╝rmek maksad─▒yla bilimsel sosyalizmin kurucular─▒n─▒n (Marx, Engels ve Lassalle) bu s─▒n─▒f─▒n ├╝yeleri olduklar─▒ olgusuna ba┼čvurur. Ona g├Âre ÔÇť├╝cretlilerin (emek├žilerin) davas─▒n─▒n yaln─▒zca ├╝cretliler taraf─▒ndan iyi ┼čekilde temsil edilebilece─či d├╝┼č├╝ncesiÔÇŁ, sadece proletaryan─▒n en geri kesimi[70] veya kendileri de entellicansiyadan gelen ve ÔÇťelleri nas─▒rl─▒ proletaryaÔÇŁya ├ža─čr─▒da bulunma ihtiyac─▒n─▒ duyan baz─▒ ho┼čnutsuzlar taraf─▒ndan savunulmu┼čtu. Daha sonraki sat─▒rlar─▒nda ÔÇťpartinin hizmetindeki ayd─▒n emek├žilerin proleter ya┼čama de─čil ama g├Âsteri┼čsiz burjuva bir ya┼čama uygun d├╝┼čenÔÇŁ bir duruma sahip olmalar─▒ i├žin ÔÇťpartinin akl─▒ ba┼č─▒nda insanlar─▒ÔÇŁn─▒n hemfikir olduklar─▒n─▒ yazar.

Anl─▒ksal [entelekt├╝el] eme─čin her zaman ayr─▒cal─▒l─▒klar─▒n i┼či olmu┼č oldu─čunu, fakat bir de─či┼čikli─čin ger├žekle┼čmekte oldu─čunu hat─▒rlat─▒r: genel olarak kapitalist s├Âm├╝r├╝yle do─črudan ilgili olmayan (do─čas─▒ gere─či zorunlu olarak ilgili olmayan) belirli bir s─▒n─▒f─▒n ├žok ├Âzel g├Ârevi h├óline geliyor, bilgilerini ve ├Âzel yeteneklerini de─čerlendirerek ya┼čayan s├Âzde ayd─▒n s─▒n─▒fa d├Ân├╝┼č├╝yor.

Ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒ basit meta ├╝retimiyle d├╝┼č├╝mde┼čen bu s─▒n─▒f, bug├╝ne kadar s├Âm├╝r├╝c├╝lerin kendilerine ay─▒rd─▒klar─▒ anl─▒ksal ├žal─▒┼čmalar─▒ hep daha fazla ona aktaran ve her ge├žen g├╝n ona yeni faaliyet alanlar─▒ yaratan kapitalist ├╝retimde h─▒zla y├╝kselmekte.[71]

Kapitalizm [eski] mesleklerin yerine sanayii ge├žirir ve ona ba─čl─▒ ├žok say─▒da i┼č [meslek] yarat─▒r: m├╝hendisler, m├╝te┼čebbisler, kimyagerler vs. Devlet g├Ârevleri de b├╝rokrasinin h─▒zla b├╝y├╝mesine yol a├žarak geli┼čirler. Gazetecilerin, avukatlar─▒n ve sanat├ž─▒lar─▒n say─▒s─▒yla birlikte toplumsal ya┼čam─▒n b├╝y├╝d├╝─č├╝ g├Âr├╝l├╝r. Bu s─▒n─▒f─▒ t├╝m├╝yle proletarya davas─▒na kazanmak s├Âz konusu olmayacak, ama onlara ÔÇťproletaryan─▒n amac─▒n─▒n tarihsel hakl─▒l─▒─č─▒n─▒ ve ba┼čar─▒s─▒n─▒n ka├ž─▒n─▒lmazl─▒─č─▒n─▒ kavratarakÔÇŁ ancak baz─▒ yal─▒t─▒k ├╝yeleri kazan─▒labilecektir. Bu, en ÔÇťb├╝y├╝k anl─▒ksal kesinli─čin ger├že─či ke┼čfetmede, yans─▒z d├╝┼č├╝nce alan─▒nda, ka├ž─▒n─▒lmaz olarak daha b├╝y├╝k bir g├╝├ž [kapasite] anlam─▒na geldi─čiÔÇŁnden daha fazla d├╝┼č├╝n├╝lebilecektir. Kautski, ÔÇťanla─č─▒n, s─▒n─▒flar─▒n de─či┼čen ├ž─▒karlar─▒na g├Âre ger├že─či gizleme ve ba┼čkalar─▒n─▒ aldatma g├╝c├╝n├╝n ger├že─či ke┼čfeden ve yayan─▒nki kadar b├╝y├╝k olabilece─čiÔÇŁni ├Ânceden bildirme ├Ânlemini ald─▒─č─▒ i├žinÔÇŽ kendi ├želi┼čkileri i├žinde kendi diliyle yakalan─▒r ve Makhayski de bundan azam├« ┼čekilde yararlan─▒r. Yani ÔÇťyans─▒z ger├že─či ke┼čfetmekÔÇŁ i├žin ÔÇťayd─▒nlar, kapitalist s─▒n─▒fa kar┼č─▒ kendilerini proletaryaya ba─čl─▒ bulurlar. Bu insanlar proletaryan─▒n ├ž─▒karlar─▒na ba─čl─▒ de─čil, ama kapitalist s├Âm├╝r├╝de de do─črudan ├ž─▒karlar─▒ yoktur.ÔÇŁ[72]

Anlayabilene a┼čk olsun! Entellicansiya, s─▒n─▒f m├╝cadelesinden uzakta, ÔÇťger├žekÔÇŁin ┼ču biricik esirimsi havas─▒nda y├╝zmek zorundaym─▒┼č! Karars─▒zl─▒k, her ┼čeye ra─čmen KautskiÔÇÖyi biraz daha fazla ger├žek├žili─če g├Ât├╝r├╝r: ÔÇťger├žekte entellicansiyan─▒n pek ├žok ├╝yesinin kapitalist s├Âm├╝r├╝y├╝ savunmak gibi bir i┼člevi oldu─čuÔÇŁnu ve ÔÇťg├Ârevinin tam da mevcut durumu savunmak ve aklamak oldu─čuÔÇŁnu kabul eder: ÔÇťOnlara bunun i├žin para ├Âdenmektedir.ÔÇŁ Bunun da ├Âtesinde, ÔÇťayr─▒cal─▒kl─▒ bir s─▒n─▒f s─▒fat─▒yla entellicansiyan─▒n ÔÇôt├╝m ayr─▒cal─▒klar─▒n d├╝┼čman─▒ÔÇô proletarya i├žin bir sevmezli─če [d├╝┼čmanl─▒k duygusuna] sahip olmas─▒ gerekti─činiÔÇŁ ve b├Âylece ÔÇťentellicansiya kitlesinin proletarya ve m├╝lk sahibi s─▒n─▒flar aras─▒ndaki m├╝cadelede yans─▒z kalmas─▒ gerekti─čini, yine de m├╝lk sahibi s─▒n─▒fa e─čilimli oldu─čunuÔÇŁ tam zaman─▒nda hat─▒rlar.[73] Ama bu kitle, gene de ÔÇťm├╝cadelenin daha az devrimci ve y─▒k─▒c─▒ oldu─ču bi├žimlerle s─▒n─▒rl─▒ ve bu bi├žimlerde i├žerilen s├Âm├╝r├╝ÔÇŁye uygundur ve ÔÇťhem bug├╝nk├╝ toplumu kurtarman─▒n hem de proletaryan─▒n ba┼čar─▒s─▒n─▒ engellemeninÔÇŁ yeg├óne arac─▒n─▒ g├Âr├╝r bu noktada. Niyet anla┼č─▒l─▒yor: uygarl─▒─č─▒n [mevcut toplumun] ├ž─▒karlar─▒ ├žer├ževesinde ve m├╝lk sahibi s─▒n─▒flar─▒n kendi g├╝venlikleri i├žin proletaryan─▒n en acil istemlerinin kar┼č─▒lamas─▒n─▒n gereklili─činin giderek daha a├ž─▒k olmas─▒ gibi ÔÇťelleri nas─▒rl─▒ÔÇŁ proletarya tehlikesi kar┼č─▒s─▒nda ÔÇťtoplumun, bu ayn─▒ burjuva toplumun kapitalizmin kadiri mutlakl─▒─č─▒n─▒ s─▒n─▒rlamas─▒ÔÇŁ giderek zorunlu h├óle gelmekte. Proletarya giderek daha da g├╝├žlenmekte ve istedi─či her ┼čeyi hatta en ─▒l─▒ml─▒ olanlar─▒n─▒ bile reddetmek, durmadan daha tehlikeli h├óle geliyor.[74] Bu ÔÇťbarbarÔÇŁ tehlike kar┼č─▒s─▒nda Kautski, harika bir savu┼čturma yolu bulur: ÔÇť─░┼č├žiler i├žin bir ┼čeyler yapmak l├óz─▒m.ÔÇŁ[75] Bu bir ┼čeyler, ÔÇťsermayeyi su├žlamak ve proletarya i├žin sempatisini a├ž─▒klamakÔÇŁtan ibaret olacak ve o d├Ânemde ÔÇť┼×imdi biz hepimiz sosyalistizÔÇŁ[76] diye il├ón etmek ÔÇťmodaÔÇŁ h├óline gelecekti. A├ž─▒k kapat─▒lm─▒┼čt─▒r. ÔÇťBilimsel sosyalizmÔÇŁin kurucu pirlerinin miras├ž─▒s─▒ s─▒fat─▒yla t├╝m bir ku┼ča─č─▒n b├╝t├╝n sosyal-demokrat hareketini ve LeninÔÇÖi besleyen atalar─▒ KautskiÔÇÖnin bu sorunu a├ž─▒k├ža sergilemeyi bildi─čini unutmayal─▒m. Ayr─▒cal─▒klar─▒ tehdit alt─▒nda olan ve kapitalist s├Âm├╝r├╝den pay alan entellicansiya mensuplar─▒n─▒n [ayd─▒nlar─▒n], toplumsal bir patlamaya kar┼č─▒ ├Ânlemlerini almada ve ÔÇťsosyalist demokrasiÔÇŁye kat─▒lmada iyiden iyiye ├ž─▒karlar─▒ vard─▒. Buna ikna olmak i├žin son bir diyalektik ka├žamak [cambazl─▒k, f─▒r─▒ldak] yeter: geni┼č ayd─▒n tabakalar─▒n─▒n giderek artan proleterle┼čmeleriÔÇŽ bu proleterle┼čme, hem her iki tarafla temas─▒ korumaya yarar hem daha g├╝venlidir.

Marksizmi RusyaÔÇÖya sokan ve de ÔÇťyasal marksizmÔÇŁin kurucu piri Piotr Struve, ÔÇťrus toplumsal ya┼čam─▒n─▒n devrimci unsuru s─▒fat─▒ylaÔÇŁ entellicansiyan─▒n ÔÇťKazaklar─▒n[*] yerini ald─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ d├╝┼č├╝n├╝yordu.[77] Alman sosyal-demokrasisinin ender i┼č├ži k├Âkenli y├Âneticilerinden biri olan BebelÔÇÖin ayd─▒nlar─▒n kalabal─▒k say─▒lar─▒na bir ba┼čka ├ž├Âz├╝m buldu─ču do─čru: proleterle┼čme yolundaki entellicansiyan─▒n ÔÇťb├╝y├╝k bir b├Âl├╝m├╝ÔÇŁn├╝n ÔÇťzengin kad─▒nlarla evlenmeyi hedeflemelerini, zengin bir evlilik yapmay─▒ en son ama├ž h├óline getirmelerini bileÔÇŁ [aynen b├Âyle! (A. SkirdaÔÇÖn─▒n notu)] iyi g├Âzle g├Âr├╝yordu.[78] Bu ayn─▒ hatip [Bebel], ÔÇťdevrimÔÇŁ s├Âzc├╝─č├╝n├╝ tel├óffuz ederek dinleyicilerinin y├╝reklerine su serpiyordu: ÔÇťBu s├Âzc├╝kten korkmay─▒n, d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝m├╝z ┼čey t├╝fekler, dirgenler fil├ón de─čil.ÔÇŁ der ve ┼čiddetli devrim yanl─▒s─▒ su├žlamalar─▒na kar┼č─▒ kendini savunur.

FransaÔÇÖda bu sorun ├Âzellikle Dreyfus olay─▒ndan, ayd─▒nlar─▒n sosyalist ├Ârg├╝tlere ak─▒n─▒na ┼čahit olan bu olaydan sonra ├ž─▒kar ortaya. Sosyalist ve sendikalist belli ba┼čl─▒ ideologlardan biri olan ve kafas─▒ i┼člere ÔÇťbilimselÔÇŁ bir ├žeki d├╝zen vermeye ├žal─▒┼čmakla me┼čgul Hubert Lagardelle, can─▒ g├Ân├╝lden ba┼čvurdu─ču KautskiÔÇÖnin ele ald─▒─č─▒ konular─▒ ÔÇôsaflara yeni kat─▒lan ayd─▒nlar─▒ biraz ha┼člayarakÔÇô yeniden ele al─▒r ve ayd─▒nlara KautskiÔÇÖden biraz daha sert├že sald─▒r─▒r daha ba┼čtan: ÔÇťOkumu┼č s─▒n─▒f, sadece bu s─▒n─▒f─▒n ayr─▒cal─▒kl─▒ bir e─čitim ve y├╝ksek ├Â─črenim g├Ârm├╝┼č olmas─▒ nedeniyle bu d├╝┼č├╝nen s─▒n─▒f, toplumsal ├žat─▒┼čmalardan ba─č─▒ms─▒z oldu─čunu, toplumun genel ├ž─▒karlar─▒n─▒ yaln─▒zca kendisinin temsil etti─čini ve bir ayd─▒n aristokrasisi olu┼čturdu─čunu d├╝┼č├╝n├╝r kolayl─▒kla. Ayd─▒nlar─▒n ├žo─ču, kol i┼č├žilerini az ya da ├žok k├╝├ž├╝mserler ve her ┼čeyi anlamada en becerikliler, her ┼čeyi y├Ânetmede en yetenekliler, her ┼čeyi idare etmeye en l├óy─▒k ki┼čiler olduklar─▒n─▒ zannederler rahat├ža. [K─▒sacas─▒] emek i┼č├žilere, iktidar okumu┼člara! Toplumsal hiyerar┼čiyi i┼čte b├Âyle anl─▒yorlar.ÔÇŁ[79] Bu insanlar geleneksel olarak her zaman devleti y├ÂnettilerÔÇŽ ÔÇťDi─čer s─▒n─▒flar─▒n hesab─▒na y├Ânettiler, ama y├Ânettiler.ÔÇŁ

Fakat Lagardelle, ÔÇťproletaryaÔÇŁ oldu─ču i├žin sosyalist harekete gelen ÔÇťiyiÔÇŁ ayd─▒nlar─▒n─▒ da yani ÔÇťayd─▒n proletaryaÔÇŁy─▒ bulur: bunlar, ÔÇťanl─▒ksal emek g├╝├žlerini pazarda d├╝┼č├╝k fiyatla satan, s─▒na├« ├ževreyle ve i┼č├ži s─▒n─▒f─▒yla do─črudan temas h├ólinde bulunan ve onlar─▒ giderek daha fazla proletaryaya ba─člayan ├ž─▒kar toplulu─čunu hissetmeyi ÔÇôbir ├Âl├ž├╝deÔÇô ba┼čarabilmi┼č ÔÇťteknisyenler, m├╝hendisler, tar─▒m-bilimciler [agronomlar] ve benzerleriÔÇŁdir.[80] Bu y├╝zden s─▒n─▒f bilin├žleri kolayca uyanmak zorundad─▒r. Bu, ÔÇťayd─▒n proletaryan─▒n sa─čl─▒kl─▒ b├Âl├╝m├╝ÔÇŁd├╝r. Bunlar─▒n tersine ÔÇťi┼čsiz diplomal─▒lar, diki┼č tutturamayanlar, k├╝sk├╝nler, d├╝┼č k─▒r─▒kl─▒─č─▒na u─čram─▒┼č ikbal avc─▒lar─▒ g├╝ruhundan, burjuva toplumun [bile] istemedi─či bu insanlar─▒n hepsinden kesinlikle ka├ž─▒nmak gerekir, zira bunlar, toplumun “d├Âk├╝nt├╝leri”dir.ÔÇŁ

Lagardelle, ÔÇťproletaryan─▒n zarar─▒na ayd─▒nlara ├Ânemli mevkiler yaratan devlet sosyalizmiÔÇŁ konusundaki g├╝vensizli─čini de belirtir.[81] ÔÇťSosyalizme varmak gayesiyleÔÇŁ proletaryadan ÔÇťbir ara├žÔÇŁ olarak yararlanma e─čiliminde olan sosyalist ┼čefleri ele┼čtirerek s├Âzlerini biraz sertle┼čtirir. ├ç├Âz├╝m, ÔÇťonlar─▒ [ayd─▒nlar─▒] denetlemek ve y├Ânlendirmek ├╝zere yeterince g├╝├žl├╝ÔÇŁ bir proleter ├Ârg├╝t kurmaktan ibaret olacakt─▒r [ona g├Âre]. Bu ├Ârg├╝tteki ayd─▒nlar─▒n i┼člevi, ÔÇťproleter hareketin dileklerinin ve kararlar─▒n─▒n s├Âzc├╝leri ve gramofonlar─▒ olmak olacakt─▒r.[82] Lagardelle s─▒n─▒f hareketinin ├Âzerk g├╝c├╝ne, kendi g├Âz├╝nde zorunlu ÔÇťuzman yetkililerÔÇŁ ve bilgeler olan ayd─▒nlar─▒ ├Âz├╝mlemesi, e─čitmesi ve de─či┼čtirmesi gereken ├Âzerk g├╝c├╝ne g├╝veniyordu.

Bu y─▒llar─▒n bir di─čer ├Ânemli kuramc─▒s─▒ Georges Sorel de, bu ayn─▒ konuyu incelemek i├žin Kautski taraf─▒ndan ├žizilen yolu tutmu┼čtu ayn─▒ ┼čekilde. Ne var ki Sorel, ÔÇť├╝retim ara├žlar─▒n─▒n toplumsalla┼čt─▒r─▒lmas─▒ÔÇŁn─▒n gereksiz h├óle gelmi┼č ├žok say─▒da entelekt├╝el i┼čin ÔÇôona g├ÂreÔÇô ÔÇť├žok b├╝y├╝k ├žapta lokavtÔÇŁ─▒yla kendini a├ž─▒─ča vuracak olmas─▒ nedeniyle, ayd─▒nlar─▒n sosyalizmden hangi ├Âzel yararlar─▒ ├žekip alabileceklerini pek anlam─▒yordu. Proleter cennete g├Ât├╝rmesi gereken uzun ve a─č─▒r ÔÇťge├ži┼č safhalar─▒ÔÇŁn─▒n ve bu safhalar boyunca serpilip boy atacak ├žok say─▒da arpal─▒─č─▒ ve ÔÇťsorumluÔÇŁ g├Ârevleri basit├že es ge├žiyordu.

ÔÇťUygun olmayan ayd─▒n proleter teriminin kullan─▒m─▒n─▒ esinleme d├óhiyane fikriÔÇŁni ak─▒l etmi┼č olanlar─▒ hi├žbir ho┼čg├Âr├╝ g├Âstermeksizin yarg─▒l─▒yordu, zira ÔÇťbu insanlar, b├Âylece uransal proletaryan─▒n saflar─▒na kolayca s─▒zabileceklerdi.ÔÇŁ[83] Onlar hakk─▒ndaki bu tavr─▒, neredeyse ezici bir k├╝├ž├╝mseme derecesindeydi: ÔÇťAyd─▒nlar, s─▒k├ža denildi─či gibi d├╝┼č├╝nen insanlar de─čildir; bunlar, d├╝┼č├╝nmeyi meslek h├óline getiren ve bu mesle─čin asaleti nedeniyle asillere yara┼č─▒r bir ├╝cret alan ki┼čilerdir.ÔÇŁ[84] Proletaryadan yana tak─▒nd─▒─č─▒ tav─▒r, ÔÇťi┼č├žileri, ├ž─▒karlar─▒n─▒n kendilerini iktidara getirmek ve emek├žileri siyas├« insanlar─▒n y├Ânetimi alt─▒na sokan yetenekler hiyerar┼čisini kabul etmek oldu─čuna inand─▒rmay─▒ isteyenÔÇŁ[85] ayd─▒nlara y├Ânelik d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ artt─▒r─▒yordu.

Bu ko┼čullarda, epeyce prudhonculukla kar─▒┼č─▒k olmas─▒na ra─čmen sorelci bu tahlilin, SorelÔÇÖde bir de─či┼čmez olan MarxÔÇÖa g├Ândermelerin d─▒┼č─▒nda, MakhayskiÔÇÖnin tahliline kat─▒ld─▒─č─▒n─▒ anl─▒yoruzÔÇŽ

┬źSosyalist d├╝┼č├╝ncede ger├žekle┼čmi┼č olan de─či┼čimi iyi anlamak i├žin ├ža─čda┼č devletin yap─▒s─▒n─▒n [bile┼čkesinin] ne oldu─čunu anlamak gerekir. Bu, kamu i┼člerinin getirece─či ├ž─▒karlar─▒ kapmaya hevesli ba┼čka ayd─▒n gruplar─▒n─▒n devlete y├Ânelik giri┼čtikleri sald─▒r─▒lara kar┼č─▒ kendilerini savunmak maksad─▒yla siyas├« denilen ara├žlara sahip ve ayr─▒cal─▒klarla donat─▒lm─▒┼č ayd─▒nlardan olu┼čan bir yap─▒d─▒r. Bu i┼člerin [makamlar─▒n] ele ge├žirilmesi i├žin partiler kurulur ve bu partiler de devlete benzerler. O h├ólde ÔÇťKom├╝nist Parti ManifestosuÔÇŁnda MarxÔÇÖ─▒n koydu─ču tez a├ž─▒klanabilir: ÔÇťBug├╝ne kadarki b├╝t├╝n toplumsal hareketler, der, az─▒nl─▒klar taraf─▒ndan veya az─▒nl─▒klar─▒n yarar─▒na ger├žekle┼čmi┼člerdi.ÔÇŁ Biz de, t├╝m siyas├« buhranlar─▒m─▒z─▒n baz─▒ ayd─▒nlar─▒n yerine ba┼čka ayd─▒nlar─▒n ge├žirilmesinde yer ettiklerini s├Âyleyece─čiz; yani bu krizler, ├ž─▒kar ortaklar─▒n─▒n say─▒lar─▒n─▒ artt─▒rarak devleti koruyup s├╝rd├╝rmenin hatta kimi zaman kuvvetlendirmenin sonu├žlar─▒ oldular her zaman.┬╗[86]

Proleter devrim, ÔÇť┼ču ayd─▒n kalelerini, devlet ve siyas├« partiler olan ayd─▒n kalelerini ortadan kald─▒rmaÔÇŁy─▒ kapsamal─▒yd─▒. Sorel, devrimin ÔÇťb├╝y├╝k sanayinin at├Âlyelerinin y├Ânetimine al─▒┼č─▒k ayd─▒nlar─▒ sadece i┼č├žiler, m├╝mk├╝n mertebe az say─▒da zorlu i┼čleri yerine getiren [basit] i┼č├žiler d├╝zeyine indiren ├╝reticilerÔÇŁ[87] taraf─▒ndan ger├žekle┼čti─čini g├Ârmeyi isteyerek MarxÔÇÖ─▒ kendi tarz─▒nda yeniden ele al─▒r. Ama ne yaz─▒k ki akl─▒n bu g├╝zel g├Âr├╝┼č├╝, olgularda hi├žbir zaman ger├žekle┼čmedi ger├žekte: devrimler s─▒ras─▒nda basit i┼č├žilerin de─čil, ama sayg─▒de─čer ÔÇťsorumlularÔÇŁ─▒n yeteneklerini ispatlamak maksad─▒yla m├╝mk├╝n mertebe ├žok say─▒da ÔÇťzorlu i┼člerÔÇŁ yaratan ÔÇťi┼č├žilerÔÇŁ [b├╝rokratlar] g├Âr├╝l├╝r her zaman.

D├╝┼č├╝ncelerinin di─čer yank─▒lar─▒ÔÇŽ

 

1905 rus devrimi, MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirel tahlillerini iyice g├Âstermenin vesilesi oldu. D├Ânemin sosyal-demokrat bir tarih├žisine, GorevÔÇÖe g├Âre bu d├╝┼č├╝nceler, marksizmin etkisiyle ba─č─▒nt─▒l─▒ bi├žimde ifade edilmi┼čler ve yanda┼člar─▒n─▒n ├žo─ču da zaten sosyal-demokrat i┼č├žilerdi.[88] ÔÇťAyd─▒nlar kar┼č─▒t─▒ÔÇŁ kampanya ve sosyalizme kar┼č─▒ y├╝r├╝t├╝len k─▒zg─▒n m├╝cadele, ┼ču ÔÇťbeyefendilerÔÇŁe ├Âzellikle de ÔÇťkomitarlarÔÇŁa kar┼č─▒ ├žok say─▒da i┼č├žinin sezgisel g├╝vensizliklerinde verimli bir alan bulmu┼člard─▒. Bu kampanya, do─črudan m├╝cadeleden kopar─▒lm─▒┼č devrimciler yani mahpus, s├╝rg├╝n, g├Â├žmen vb. devrimciler aras─▒nda daha etkili olmu┼čtu (ama Gorev bunun s├Âz├╝n├╝ etmez).

Potemkin z─▒rhl─▒s─▒ isyanc─▒lar─▒n─▒n ├Ânderi Afanasiy Matiu┼čenko sayesinde bunun m├╝kemmel bir ├Ârne─či var elimizdeÔÇŽ RomanyaÔÇÖya ayak bast─▒─č─▒nda,[89] yerel sosyal-demokrasinin ba┼č─▒ Christian Rakovski, ona burjuva denilen ├Âzg├╝rl├╝klerden yararlanan ÔÇť├Âzg├╝rÔÇŁ bir ├╝lkeye ho┼č geldin diyen Rakovski taraf─▒ndan [huzura] kabul edilmi┼čti (Matiu┼čenkoÔÇÖnun kendisi de sosyal-demokratt─▒).

Rakovski, Potemkin m├╝rettebat─▒n─▒n ÔÇťb├Âylesi bir ├Âzg├╝rl├╝kÔÇŁ i├žin isyan etmedi─či yan─▒t─▒n─▒ veren Matiu┼čenkoÔÇÖya ukal├óca ┼ču yan─▒t─▒ verir: ÔÇťPeki, ne bekliyordunuz? Sosyalizm mi? Hay─▒r yi─čidim, do─ča, mutlak─▒yet h├╝k├╝mranl─▒─č─▒ndan ├Âzg├╝rl├╝k h├╝k├╝mranl─▒─č─▒na s─▒├žramak i├žin b├Âylesi taklalar atmaz; geli┼čmenin b├╝t├╝n a┼čamalar─▒ndan tedricen, teker teker ge├žmek gerekir ve ne yap─▒l─▒rsa yap─▒ls─▒n burjuva y├Ânetimden ka├ž─▒lamayacakt─▒r; bu, bilimsel sosyalizmin yasas─▒!ÔÇŁ[90]

Matiu┼čenko bu cevap kar┼č─▒s─▒nda ┼ča┼č─▒r─▒r ve saf├ža sorar: ÔÇťHangi s─▒├žramalar? Hangi yasa? Ni├žin bir burjuva y├Ânetim, neden sosyalist de─čil? Burjuva, ├Âzg├╝rl├╝kten yararlanmaya mecbur da, ni├žin i┼č├ži de─čil?ÔÇŁ O zaman Rakovski, ÔÇťh├ól├ó haddinden fazla bilin├žsiz oldu─čunu, h├ól├ó ├žok ┼čey ├Â─črenmesi gerekti─čini ve bunun i├žin ├žok okumas─▒ gerekti─čini, ancak o zaman anlayaca─č─▒n─▒ÔÇŁ s├Âyleyerek ona tats─▒z tuzsuz hamasi bir nutuk ├žeker.

Kafas─▒ kar─▒┼čan Matiu┼čenko, RakovskiÔÇÖnin ├Â─č├╝d├╝n├╝ tutar: ├žok okur, ama k├Âktenci anlay─▒┼člar─▒ hi├žbir bak─▒mdan de─či┼čmez; buna kar┼č─▒n, o g├╝ne kadar ona basit g├Âr├╝nen her ┼čey anla┼č─▒lmaz ve karma┼č─▒k bir h├ól al─▒r. O s─▒ralar bir sosyal-demokrat ona MarxÔÇÖ─▒n ÔÇťKapitalÔÇŁini ├Âd├╝n├ž verir ve ona bu kitapta arad─▒─č─▒ a├ž─▒kl─▒─č─▒ bulaca─č─▒n─▒ vaat eder. Bu durumda Matiu┼čenko ÔÇťKapitalÔÇŁi okumaya koyulursa da, ├žok say─▒da bilmedi─či yabanc─▒ kelime y├╝z├╝nden ve kavrayamad─▒─č─▒ cebirsel i┼člemler nedeniyle okumay─▒ b─▒rak─▒r.

Bu deneyimi sayesinde ÔÇťKapitalÔÇŁi okuyabilmek ve anlayabilmek i├žin ├Ânceden ├žok ┼čey bilmek gerekti─čini g├Âr├╝r; her g├╝nk├╝ on saatlik zorlu ├žal─▒┼čmas─▒ y├╝z├╝nden i┼č├ži bunun ihtiyac─▒n─▒ duymaz; ├╝stelik pahal─▒ bir kitap. Bu kitab─▒n i┼č├žilere hi├žbir ┼čey vermeyece─či sonucuna var─▒r. Ona bu kitab─▒n, onu ÔÇťanlayanÔÇŁ insanlar─▒n ÔÇôdaha sonra halka aktard─▒klar─▒ÔÇô bilgilerini ald─▒klar─▒ ÔÇťbitip t├╝kenmez bir bilgi kayna─č─▒ÔÇŁ, ÔÇťsuyu ├žekilmez bir kuyuÔÇŁ oldu─ču s├Âylendi─čindeÔÇŽ habire ÔÇťbekle!ÔÇŁ, ÔÇťsabretÔÇŁ, ÔÇť┼čunu yapma, bunu yapmaÔÇŁ, ÔÇťkendili─činden herhangi bir ┼čeye kalk─▒┼čmaÔÇŁ, ÔÇťsadece bize g├╝ven, biz senin i├žin gerekeni yapar─▒zÔÇŁ ya da iyi olan yaln─▒zca sosyal-demokrasi, ├Âteki gruplar─▒n hepsi k├╝├ž├╝k-burjuvalardan, muhbirlerden veya ka├ž─▒klardan olu┼čmaktaÔÇŁ[91] t├╝r├╝nden nasihatler ve emirlerle kar┼č─▒la┼č─▒lan ÔÇťhalk i├žin yaz─▒lm─▒┼čÔÇŁ bu yaz─▒lara kar┼č─▒ sert bir yarg─▒y─▒ dile getirir.

Kendisini hi├žbir ┼čey ÔÇťanlamamakÔÇŁla su├žlayan ve ┼čayet KantÔÇÖlardan, MarxÔÇÖlardan veya di─čer ├╝nl├╝ ki┼čilerden yararlanmam─▒┼č olursa bir ÔÇťmaymunÔÇŁ olarak kalaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen bir sosyal-demokrata ┼ču kar┼č─▒l─▒─č─▒ verir: ÔÇť┼×ayet kendisi gibi insanlar olmasayd─▒ Kant, Marx ve t├╝m ┼ču ├╝nl├╝ ┼čah─▒slar k├Âpekler gibi a├žl─▒ktan gebermi┼č olurlard─▒.ÔÇŁ ÔÇťEski e─čitimcileriÔÇŁne kar┼č─▒ kaleme ald─▒─č─▒ mektubunu, yazd─▒─č─▒ tek bir kelime i├žin bir i┼č├žinin bir g├╝nl├╝k ├╝creti kadar para ald─▒─č─▒ h├ólde burjuvay─▒ bir vampir olarak g├Âren GorkiÔÇÖyi nas─▒l adland─▒rmas─▒ gerekti─čini sorarak bitirir.

A─čac─▒ meyvesine g├Âre yarg─▒layan Matiu┼čenko, marksizmden uzakla┼č─▒r ve bir anarko-sendikalist olur. Avrupa ve AmerikaÔÇÖda bir s├╝re gezindikten sonra m├╝cadele etmek ├╝zere 1907ÔÇÖde UkraynaÔÇÖya d├Âner, [ama] ├žar polisi taraf─▒ndan yakalan─▒p ├Âld├╝r├╝l├╝r.

O g├╝ne kadar ÔÇťmaksimalistÔÇŁ[92] devrimci sosyalist e─čilimli olan ve MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirisini yeniden ele alan Evgeni LozinskiÔÇÖnin yaz─▒lar─▒ ├ž─▒kar bu ayn─▒ sene RusyaÔÇÖda. Lozinski, MakhayskiÔÇÖyi sistem d├╝┼č├╝ncesinden yoksun olmakla, b├Âylece ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒ bir y├Ântembilimden mahrum ederek ├ža─čda┼č toplumsal bilim gibi kuram─▒ da a┼č─▒r─▒ derecede ihmal etmekle su├žlam─▒┼čt─▒ yaz─▒lar─▒nda.[93] Makhayski gibi ona g├Âre de, ayd─▒nlar [entellicansiya] el emek├žilerinin ├Âdenmemi┼č eme─činden beslenen ayr─▒cal─▒kl─▒ ve s├Âm├╝r├╝c├╝ bir s─▒n─▒ft─▒ (bir yandan s├Âm├╝r├╝c├╝ ├Âte yandan s├Âm├╝r├╝len bir Janus-s─▒n─▒f─▒[*] s├Âz konusu de─čildi art─▒k onun i├žin). MakhayskiÔÇÖdeki y├Ântembilimsel hatay─▒ tel├ófi eden Lozinski, k─▒sacas─▒ yeterince ÔÇťmarksistÔÇŁ ┼ču ├Âl├ž├╝tlerden itibaren yani 1) gelir kaynaklar─▒n─▒n ortak k├Âkenleriyle 2) temel iktisad├« ├ž─▒karlar─▒n─▒n tutarl─▒ toplulu─čuyla ve 3) t├╝m di─čer iktisad├« gruplarla olan ÔÇôaz ├žok ├želi┼čikÔÇô ili┼čkilerinin ├Âzde┼člikleriyle ayd─▒nlar─▒ bir s─▒n─▒f olarak tan─▒mlar.[94]

Ona g├Âre ayd─▒nlar s─▒n─▒f─▒n─▒n ├ž─▒karlar─▒, MarxÔÇÖ─▒n manev├« deste─či alt─▒ndaki sosyalist y├Ânelimli ├žok b├╝y├╝k bir yaz─▒n taraf─▒ndan daha iyi temsil ediliyor ve savunuluyordu. Bu konuda makhayskici tezi yani marksizmin temel s─▒n─▒f ├želi┼čkilerini ortadan kald─▒rmaya ├žal─▒┼čmad─▒─č─▒n─▒, [aksine] eskisinin yerine yeni bir egemen s─▒n─▒f─▒, daha ince ama daha az etkili olmayan yeni bask─▒ ko┼čullar─▒n─▒ ge├žirmeye ├žal─▒┼čmaktan ba┼čka bir ┼čey yapmad─▒─č─▒n─▒ [s├Âyleyen] tezi yineler.

Lozinski, ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁnin ikinci k─▒sm─▒nda ÔÇťKapitalÔÇŁin ikinci cildinin ÔÇômill├« h├ós─▒lan─▒n ├Ânemli bir b├Âl├╝m├╝n├╝ ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n toplumsalla┼čt─▒r─▒lmas─▒ bi├žimi alt─▒nda kendi yarar─▒na gizleyenÔÇô entellicansiyan─▒n sosyalist y├Ânetimindeki egemenli─čini hakl─▒lamay─▒ ama├ž edindi─čini g├Âstermi┼č oldu─ču i├žin MakhayskiÔÇÖyi sayg─▒yla anar. Makhayski taraf─▒ndan MarxÔÇÖa ve sosyalizme indirilen bu darbe, LozinskiÔÇÖye g├Âre kesindiÔÇŽ Marx ve sosyalizm, yalan s├Âyleyip dolamba├žlar─▒ yollara ba┼čvurmad─▒klar─▒ s├╝rece, bellerini zorlukla do─črultabileceklerdi.[95]

Anl─▒ksal eme─čin y├╝ksek ├╝creti hakkaniyetli ve normal bulundu─ču andan itibaren ayd─▒nlar─▒n art─▒k hi├žbir toplumsal devrimden korkmalar─▒ gerekmez.[96] Zira bunu kabul ederek ÔÇťimal├óthaneler, fabrikalar, topraklar, maden ocaklar─▒ vs. art─▒k ├Âzel m├╝lkiyet olmayacak, ama devletin veya topluluklar─▒n zilyetlikleri h├óline gelecektir. Bu andan itibaren b├╝t├╝n ├╝lke ├žap─▒nda toplumsal ├╝retimin do─črudan ├Ârg├╝tlenmesine, de─či┼čime ve b├Âl├╝┼č├╝me ge├žmek gerekecektir. Hacmi ve zorluklar─▒yla bu devasa i┼č, ├žok b├╝y├╝k bir anl─▒ksal g├╝├žler, bilgi, yetenek ve bilim insanlar─▒ ihtiyac─▒ yaratacakt─▒r. Merkez├« ya da yerel t├╝m idar├«, ├Ârg├╝tsel ve y├Ânetim g├Ârevleri, yeni toplumun b├╝t├╝n hayat├« d├╝─č├╝m noktalar─▒ ka├ž─▒n─▒lmaz olarak ayd─▒n emek├žiler, entellicansiya taraf─▒ndan i┼čgal edilecektir. (ÔÇŽ) Bu i┼či ├╝stlenecek olanlar i┼č├žiler de─čildir, [zira] onlar bu i┼čten bir nebze olsun anlamazlar. (ÔÇŽ) “Gelecek”te, “├╝retimin teknik ko┼čullar─▒” buna elverece─či g├╝n i├žin, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒na e┼čitlik s├Âz├╝ verilecektir, ama ┼čimdilik onlara ak─▒ll─▒ca [uysalca] beklemeleri emredilecektir. Daha sonra ÔÇôtekelindeki kal─▒tsal mal─▒n─▒n (bilginin) zilyetli─čini g├╝venceye alanÔÇô ayd─▒n emek├žiler s─▒n─▒f─▒n─▒n yeni d├Ânemi ba┼člayacakt─▒rÔÇŽ tek bir s├Âzc├╝kle bu, onlarca y─▒ld─▒r o kadar ├žok arzu edilmi┼č, b├Âylesin ├žok ├Âv├╝lm├╝┼č ÔÇťsosyalizmÔÇŁin [yani] entellicansiyan─▒n egemenli─činin geli┼či olacakt─▒r.[97] (ÔÇŽ) B├Âylelikle toplumsal devrimin hemen ertesinde entellicansiya, proletaryan─▒n [yani] kalifiye olmayan i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n temsilcisi, gizli genel oy temelinde “├Âzg├╝rce se├žilmi┼č” temsilcileri s─▒fat─▒yla d├╝meni ele ge├žirecektir.ÔÇŁ[98]

Ayd─▒nlar t├╝m devlet ├žark─▒n─▒ elde tutacak, toplumsal mekanizmalar─▒ tasarrufunda bulunduracak, ama ayr─▒ca ÔÇťi┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n tam g├╝veniÔÇŁnden de yararlanacakt─▒r.

Lozinski, entellicansiya ve sosyalizm ├╝zerine olan bu y─▒k─▒c─▒ kavramlar─▒n─▒n zorlu bir muhalefete yol a├žaca─č─▒ndan, t├╝m ÔÇťbilimÔÇŁ ve ÔÇťfelsefeÔÇŁnin onlara kar┼č─▒ ├Âd├╝ns├╝z bir sava┼č a├žacaklar─▒ndan ku┼čku duymuyordu.

LozinskiÔÇÖye kar┼č─▒ her g├Âr├╝┼čten sald─▒r─▒lar gelmi┼čti ger├žekte. O da sadece MakhayskiÔÇÖden a┼č─▒rma yapt─▒─č─▒ su├žlamas─▒n─▒, ÔÇťmikrop ├Âld├╝r├╝c├╝ tedbirleriÔÇŁni ald─▒ktan sonra, onun bu konudaki ├Ânceli─čini asla saklamad─▒─č─▒n─▒ s├Âyleyerek yan─▒tlam─▒┼čt─▒. Daha sonra d├╝ped├╝z MakhayskiÔÇÖyle ve ÔÇťmakhayevskicilikÔÇŁle bir tutuldu.

Bat─▒ÔÇÖda ve RusyaÔÇÖdaki i┼č├ži hareketlerinin bir bil├ón├žosu ve olas─▒ gelecekleri i├žin alabildi─čine ilgin├ž bir kitap yay─▒mland─▒ 1909ÔÇÖda.[99] Bu kitapta, ├╝lke ├╝lke i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ve ÔÇťtemsilcileriÔÇŁnin durumlar─▒ inceleniyor, ard─▒ndan iyice karamsar genel bir bil├ón├žo ├ž─▒kart─▒l─▒yordu: teknik ve bilimsel ilerleme, i┼č├žilerin sefil ya┼čamlar─▒nda hi├žbir ┼čeyi d├╝zeltmemi┼čti; bu ilerleme, daha ziyade s├Âm├╝r├╝lerini a─č─▒rla┼čt─▒rd─▒; asker├« ve bask─▒c─▒ g├╝├žleri ve genel olarak ┼čartland─▒rma ara├žlar─▒n─▒ g├╝├žlendirip m├╝kemmelle┼čtirdi; mutlak ve g├Âreli i┼čsizli─če[*] yol a├žt─▒ (genellikle i┼č├žilerin sa─čl─▒klar─▒n─▒n bozulmas─▒n─▒n nedeni olan makinelerin ve makinele┼čmenin ilerlemesine ba─čl─▒ bir olay); ├╝r├╝nlerin fiyatlar─▒ artt─▒; sanayiciler kendi aralar─▒nda ├Ârg├╝tlendi; t├╝m bas─▒n, s├Âz vs. s├Âzde h├╝rriyetleri, bunlardan yararlanabilecek olanlar─▒n, okumu┼člar ├óleminin, b├Âylece bu ├Âzg├╝rl├╝klerin ÔÇťetkisiÔÇŁni kullanabilen yani s├Âm├╝r├╝len y─▒─č─▒nlar─▒ aptalla┼čt─▒rabilen sosyalist entellicansiyan─▒n i┼čine yar─▒yorlard─▒; kapitalist fabrikan─▒n ÔÇôMarxÔÇÖa g├ÂreÔÇô ÔÇť├Ârg├╝tleyiciÔÇŁ rol├╝n├╝n, tersine, i┼č├žilerin k├Âlele┼čtirilmelerinin g├╝├žl├╝ bir arac─▒ oldu─ču ├ž─▒kt─▒ ortaya. Lozinski, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n daha b├╝y├╝k bir s├Âm├╝r├╝s├╝n├╝n yarat─▒c─▒s─▒ kapitalist geli┼čmeyi i┼čte b├Âyle ele┼čtiriyordu.

Pek ├žok belgeye dayanan bu incelemesi, proletaryan─▒n b├╝t├╝n parti ve sendikalar─▒n d─▒┼č─▒nda ├Âzerk m├╝cadelesinin olas─▒ g├Âr├╝n├╝mleri [perspektifleri] ├╝zerinde bitiyordu; bu g├Âr├╝n├╝mler, tastamam MakhayskiÔÇÖde oldu─ču gibi ÔÇôher derde deva grevin d─▒┼č─▒ndaÔÇô epeyce puslu, belirsiz kal─▒yorlard─▒. Ku┼čkusuz bu, her ikisi i├žin de, kendilerini yeni ideologlar [ak─▒ldaneler] olarak dayatmama isteklerinden kaynaklan─▒yordu. Onlar─▒n g├Âz├╝nde proleter hareket, ÔÇôbelirli tav─▒rlar─▒n bir asgarisinden itibarenÔÇô kendini, m├╝cadele ara├žlar─▒n─▒ ve m├╝cadelenin erekli─čini bi├žimlendirme g├╝c├╝nde olmal─▒yd─▒.[100]

Ba┼čka tepkiler, ba┼čka ele┼čtirilerÔÇŽ

 

Ele┼čtiricileri aras─▒nda yer alan ─░vanov-Razumnik edebiyat├ž─▒ m├╝sveddesinin tepkisi, halk├ž─▒ rus ayd─▒nlar─▒n─▒n tepkilerini simgeler m├╝kemmelen. Bu zat, makhayev├žinaya y├Ânelik yazd─▒─č─▒ dolgun bir kitapta,[101] bu tepkilerin ana hatlar─▒n─▒ sad─▒kane tarzda a├ž─▒kl─▒yordu. Ona g├Âre s├Âz konusu olan, konu┼čmac─▒lar─▒ aras─▒nda [makhayevskici d├╝┼č├╝ncenin] temsilcilerinden birinin bulunmad─▒─č─▒ pek az toplant─▒s─▒ olan [rus] i┼č├ži hareketinin tipik bir e─čilimiydi.

Entellicansiya teriminin rus├žaya 1860ÔÇÖl─▒ y─▒llarda Boborykin taraf─▒ndan sokulmu┼č oldu─čunu, daha sonra PissarevÔÇÖin[102] de ÔÇťd├╝┼č├╝nen proleterÔÇŁi, k├╝├ž├╝k memuru[103] betimlemek i├žin bu s├Âzc├╝─č├╝ kullanm─▒┼č oldu─čunu hat─▒rlat─▒r. Entellicansiya, emek g├╝c├╝n├╝ satm─▒┼č olmas─▒na kar┼č─▒n yine de burjuvazinin bir bile┼čeniydi. ─░vanov-RazumnikÔÇÖe g├Âre ger├žekte s├Âz konusu olan bir s─▒n─▒f de─čil, ama t├Âresiyle [eti─čiyle] nitelenen s─▒n─▒f d─▒┼č─▒ bir gruptur. Bu grup, bilgilerinin d├╝zeyiyle belirleniyordu (ayr─▒ca ├Â─čretimi de k├╝lt├╝rden ay─▒rt etmek gerekiyordu), ama ÔÇôtoplumsal veya iktisad├« i┼člevinden ziyadeÔÇô bilinciyle ve ÔÇô├Âzel ├Âl├ž├╝t├╝ MakhayskiÔÇÖyi u├žurumun kenar─▒na g├Ât├╝rm├╝┼č olanÔÇô b├╝t├╝n bir t├Âresel ÔÇťi├žÔÇŁ belirtileriyle [i┼čaretleriyle] tan─▒mlan─▒yordu.

Deveku┼ču siyasetine benzeyen bu tav─▒r, halk─▒n ÔÇťkutsalÔÇŁ davas─▒ u─čruna ve bu dava taraf─▒ndan kurban edilmi┼č ve de ÔÇťkutsalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼čÔÇŁ uzun y─▒ld─▒rgan-┼čehit listelerinin ve halk├ž─▒lar─▒n miras├ž─▒lar─▒ olan sosyalist-devrimcilerin tavr─▒d─▒r. Onlar i├žin ayd─▒nlar, y─▒─č─▒nlardan daha bilin├žli ve g├Âz├╝ pek ├Ânc├╝ olarak kalacakt─▒ her zaman. Makhayevskici ele┼čtirinin, ÔÇťg├Âky├╝z├╝ ve yery├╝z├╝ÔÇŁ aras─▒nda yer alan bu grubu s─▒k─▒ca kavramay─▒ ba┼čarmaks─▒z─▒n onlar ├╝zerinde en ufak bir etki yaratmam─▒┼č olmas─▒, bu ko┼čullarda ┼ča┼č─▒rt─▒c─▒ de─čil. As─▒l kuramc─▒lar─▒ Viktor ├çernov, ÔÇôher ne kadar y├╝ksek bir bilgi d├╝zeyinin daha nitelikli bir eme─če ve buna uygun bir ├╝crete tekab├╝l etmesini normal bulsa daÔÇô bu sorunun ├ž├Âz├╝m├╝n├╝n ├╝cretsiz ├Â─čretimin genelle┼čtirilmesinden ibaret oldu─čunu ve bilgi konusunda bu kadar g├╝r├╝lt├╝ koparman─▒n gerekli olmad─▒─č─▒n─▒ d├╝┼č├╝necekti. ├ťcretlerin [basit] eleme─či d├╝zeyinde e┼čitlenmelerinin, ÔÇťbu durumda en b├╝y├╝k iyili─čin sefalet i├žinde e┼čitlik demek olmas─▒ÔÇŁna g├Ât├╝rece─čini yazarak i┼či alaya d├Âk├╝yordu.[104]

Anar┼čistlere gelince, onlar sorunu daha dar bir a├ž─▒dan g├Âr├╝yorlard─▒ÔÇŽ Bir i┼č├ži ile ayd─▒n bir proleter aras─▒nda kuvvetli bir kar┼č─▒tl─▒k oldu─čunu kabul ederler. ─░kincinin ├žal─▒┼čma ko┼čullar─▒ ├žok daha iyi, g├╝nl├╝k ├žal─▒┼čma s├╝resi daha k─▒sa ve ├╝creti daha elveri┼člidir. D─▒┼č g├Âr├╝n├╝┼čleri, fark─▒ derh├ól ortaya koyar: ayd─▒n emek├ži daha iyi giyinir; elleri kaba saba de─čil daha naziktir; bir el emek├žisinden kolayl─▒kla ay─▒rt edilir; ├╝creti kimi zaman baz─▒ i┼č├žilerinkinden d├╝┼č├╝k bile olsa, ki┼čili─činin daha az ezilmi┼č oldu─čunu g├Ârme ├╝st├╝nl├╝─č├╝n├╝ korur. K─▒sacas─▒ bu makalenin yazar─▒ Vetrov, ger├žek sorunu g├Âstererek onu ele┼čtirel anlamda ele almay─▒ terk etmekle ba┼člar i┼če.[105] ─░┼č├ži kitlesini bitli bir piyade alay─▒ gibi d├╝┼č├╝nen devrimci ayd─▒nlar─▒n her ┼čeyi y├Ânetmeye, devrimin ├╝st d├╝zey g├Ârevlerini i┼čgal etmeye can atmalar─▒ nedeniyle, i┼č├žiler bu ayd─▒nlara k─▒zmakta epeyce hakl─▒d─▒r. ├ťstelik bu ├ževrede, s─▒radan i┼č├žiler i├žin anla┼č─▒lmaz ve hatta ÔÇôe─čer d├╝┼čman de─čillerseÔÇô alabildi─čine yabanc─▒ manev├« ilgiler, fikirler ve bir tart─▒┼čma havas─▒ h├ókimdir genellikle. Bu i┼č├žiler, devrimin canl─▒ eserinden [├Âz├╝nden] ayr─▒ld─▒klar─▒n─▒, ┼ču ayd─▒n saplant─▒lar─▒na [me┼čguliyetlerine] saplan─▒p kald─▒klar─▒n─▒ hissediyorlard─▒ sezgisel olarak. Vetrov, entellicansiyan─▒n her zaman kapitalistlerin ve devletin hizmetinde bulunmu┼č oldu─čunu ve ÔÇô├Âzellikle bilim ve sanat dehalar─▒ aras─▒nda yer alanÔÇô ancak ├žok az say─▒da ├╝yesinin i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒n─▒ ezmek ├╝zere h├ókim s─▒n─▒flar─▒n ellerindeki uysal bir ara├ž hizmeti g├Ârmedi─čini kabul etmeye kadar vard─▒r─▒r anlay─▒┼č─▒n─▒.

VetrovÔÇÖun sempatisi bu noktada biter. Proleter devrimi ona kar┼č─▒ y├Âneltmeyi ├Âneren LozinskiÔÇÖnin g├Âsterdi─či gibi entellicansiyay─▒ mutlak ve sinsi bir d├╝┼čman olarak d├╝┼č├╝nmeyi, ÔÇôhi├žbir toplumsal devrim, hi├žbir zaman kol i┼č├žilerine ger├žekten yard─▒m edemeyece─či i├žinÔÇô reddeder. Tersine, Vetrov dikkatleri ger├žek d├╝┼čmanlar yani sermaye ve devlet yerine kurgusal [uyduruk] bir d├╝┼čman ├╝zerine ├žekmekle su├žlar onu. Y─▒─č─▒nlar─▒ ger├žek hedeflerinden sapt─▒rmay─▒ isteyerek tastamam gerici bir l├óf ebeli─čine [demagojiye] d├╝┼čmekle bile su├žlar. Ve Vetrov, akla ayk─▒r─▒ bi├žimde [paradoksal olarak] LozinskiÔÇÖyi marksizmin alan─▒nda kalmakla, toplumun s─▒n─▒fl─▒ yap─▒s─▒na hapsolup kalmakla da su├žlar. Onun i├žin toplumsal devrim ├╝lk├╝s├╝, bu devrimin g├Ârevlerini anlayabilecek ve kendilerini onun i├žin feda etmeye haz─▒r artan say─▒da insan taraf─▒ndan benimsenmi┼č olmak zorunda. Onun i├žin entellicansiya hi├ž de iktisad├« ya da sosyolojik bir g├Âr├╝ng├╝ de─čil, ama sadece ki┼čilerin ruh h├óline ba─čl─▒ [psikolojik] bir olayd─▒r: t─▒pk─▒ anarko-sendikalist i┼č├židen ayr─▒lan ÔÇťsar─▒ÔÇŁ i┼č├ži gibi, baz─▒lar─▒ s├Âm├╝r├╝c├╝lerden yanad─▒r, di─čerleri de toplumsal devrimden. Anar┼čist-kom├╝nist bir toplumda ÔÇť”ak─▒l sahipleri”nin etkisinin sadece manev├« olaca─č─▒n─▒ ve hi├ž kimseye zarar vermeyeceklerini; insanl─▒─č─▒n ger├že─čin, iyinin ve g├╝zelin yolunda ilerlemeye devam edece─činiÔÇŁ s├Âyleyerek bitirir s├Âzlerini. E─čer bunun entelekt├╝el oldu─ču kabul edilirse, ÔÇťb├╝t├╝n insanl─▒k ona d├Ân├╝┼č├╝rken, ├╝st├╝n k├╝lt├╝rel yetene─či hi├ž ku┼čkusuz tam da burada yer etmektedirÔÇŁ.

Bir ba┼čka anar┼čist yorumcu, Maxime Raevsky de ayn─▒ tavr─▒ benimserÔÇŽ ├ľnce sosyal-demokrasi ile ├Âzde┼čle┼čtirilmeyi reddeder, ard─▒ndan anar┼čist toplulukta ÔÇôilkesi ÔÇťherkesten yetene─čine g├Âre, herkese ihtiyac─▒ kadarÔÇŁ olaca─č─▒ i├žinÔÇô hi├ž kimsenin ma─čdur olmayaca─č─▒n─▒ ├Âne s├╝rer. Entellicansiyan─▒n insanc─▒ ÔÇťs─▒n─▒f d─▒┼č─▒ÔÇŁ rol├╝n├╝ yeniden savlar ve ÔÇťdo─čal yans─▒zl─▒─č─▒ÔÇŁn─▒n alt─▒n─▒ ├žizer.[106]

Her ┼čeye ra─čmen belli bir g├╝vensizlik s├╝r├╝p gitmi┼č, dolay─▒s─▒yla ayd─▒nlar─▒ i┼č├ži hareketinden uzak tutmak ├Ânerilmi┼čti. Ola ki devrimden sonra ÔÇťegemenlerÔÇŁi oynamaya heveslenirse, i┼č├ži y─▒─č─▒nlar─▒ gerekti─činde onlar─▒ yeniden daha iyi d├╝┼č├╝ncelere getirmeyi bilecektir.

Yine de her ┼čey ├ž├Âz├╝l├╝p halledilmemi┼čti, zira KropotkinÔÇÖin bir tilmizi, Orgeani, 1912ÔÇÖde, a├ž─▒k├ža ayn─▒ kan─▒tlar─▒ [arg├╝manlar─▒] yeniden ele alarak entellicansiyaya bir kitap├ž─▒k ay─▒rm─▒┼čt─▒. Onun tek katk─▒s─▒, ÔÇô├Âzg├╝rl├╝k├ž├╝ [liberter] kom├╝nizmin ve ger├žek e┼čitlik├žili─čin tam kar┼č─▒tlar─▒ olanÔÇô iktidar─▒n, merkezile┼čmenin ve eme─če ├╝cret ├Âdenmesinin ana ├Â─čelerini koruyan Makhayski ve LozinskiÔÇÖnin e┼čitlik├žiliklerini ele┼čtirmekten ibaretti.[107]

├ľzetlersekÔÇŽ Her ne kadar entellicansiya sosyalist devrimler i├žin ÔÇťasilÔÇŁ esinlerle [├Âzlemlerle] dolu idiyse de, anar┼čistler, bu g├Âr├╝ng├╝n├╝n t├╝m├╝ konusunda ÔÇômakhayskici ele┼čtirinin berisinde ve devrimci ama├žlar─▒n ├ÂtesindeÔÇô farkl─▒ ve ayr─▒nt─▒larda daha belirgin bir tutumu benimsemi┼člerdi.

R. MichelsÔÇÖin tezleriÔÇŽ

 

Rus sosyal-demokrasisinin tavr─▒na gelinceÔÇŽ o da KautskiÔÇÖnin tahliline sad─▒k kal─▒yordu: ayd─▒nlar, ne ┼či┼č yans─▒n ne kebap misali ne s├Âm├╝r├╝c├╝ s─▒n─▒ft─▒r ne de ├Âzel [├Âzg├╝n] bir s─▒n─▒f, ama daha ziyade proletaryayla burjuvazi aras─▒nda yer alan, siyas├« a├ž─▒dan k─▒smen birinden k─▒smen di─čerinden yana olmay─▒ benimseyerek birincinin yarar─▒ndan yana olmaya e─čilimli b├Âl├╝nm├╝┼č bir alt-s─▒n─▒ft─▒r.[108]

Robert MichelsÔÇÖin (1876ÔÇô1936) demokrasilerin tak─▒m erkine y├Ânelik [oligar┼čik] e─čilimleri ├╝zerine denemesinin ├ž─▒k─▒┼č─▒, bu ayn─▒ d├Ânemde olur. ├ľzellikle alman sosyal-demokrasisi ├Ârne─činden hareketle siyas├« grup ve partilerin bu toplumbilimsel incelemesi, bizi ilgilendiren temay─▒ dikkate de─čer tarzda i├žermekteÔÇŽ

Olgular─▒n ─▒┼č─▒─č─▒nda ┼čunu tespit eder: ÔÇť├ľrg├╝tten s├Âz eden, tak─▒m erkine e─čilimden s├Âz eder.ÔÇŁ ├ľrg├╝t├╝n ÔÇťb├╝t├╝n bir partiyi veya mesleki t├╝m bir sendikay─▒ y├Ânetici bir az─▒nl─▒k ve y├Ânetilen bir ├žo─čunluk h├ólinde b├Âlmek gibi bir sonucu vard─▒r.ÔÇŁ[109]

Yaln─▒zca basit bir y├╝r├╝tme organ─▒ olmas─▒ gereken y├Ânetici az─▒nl─▒k, MichelsÔÇÖin adland─▒rmas─▒na g├Âre ÔÇť┼čeflerÔÇŁ, durmadan taban─▒n denetiminden uzakla┼č─▒rlar: ÔÇťAma kitlenin [├žo─čunlu─čun] kabul edilmi┼č denetleme hakk─▒, ger├žekte ├Ârg├╝t b├╝y├╝d├╝k├že giderek daha aldat─▒c─▒ h├óle gelir. ├ťyeler, b├╝t├╝n i┼čleri y├Ânetmekten hatta izlemekten bile vazge├žmek zorunda kal─▒rlar. Bu g├Ârevi emin ki┼čilere, ├╝cretleri ├Ârg├╝t taraf─▒ndan ├Âdenen g├Ârevlilere emanet etmeye mecbur kald─▒klar─▒n─▒ g├Âr├╝rler. Kitle, k─▒san─▒n k─▒sas─▒ yazanaklarla yetinme veya denetleme kurullar─▒na ba┼čvurma derekesine d├╝┼č├╝r├╝lm├╝┼čt├╝r.[110]

G├Ârevlerinin i├žerdi─či sorumluluklar, gerekti─činde ÔÇťkonu d─▒┼č─▒, dolamba├žl─▒ l├óflar ve gereksiz terminolojik incelikler sayesinde d├╝nyan─▒n en basit ve en do─čal sorunundan ÔÇôanahtar─▒na sadece kendilerinin sahip olduklar─▒ÔÇô ola─čan├╝st├╝ bir gizem yaratmay─▒ bilen ┼čeflerin kafalar─▒n─▒ ├Âzel bilgiler ve ├Âzel bir beceriyle donat─▒r.ÔÇŁ[111] B├Âylelikle bu ┼čefler, taban ve kendileri aras─▒nda faaliyetlerinin taban taraf─▒ndan denetlenmesini engelleyen bir duvar ├Ârerler. Bu, iktidarlar─▒n─▒ g├╝├žlendirmeye ve onlar─▒ yerleri doldurulamaz h├óle getirmeye yard─▒m eder: ÔÇťAl─▒nacak karar─▒n ├Âzel bilgileri ve belirli bir yetki uygulamas─▒n─▒ gerektirdi─či b├╝t├╝n idar├« ve taktik i┼člerde belirli derecede bir zorbal─▒─č─▒ [despotizmi] dolay─▒s─▒yla halis demokrasinin [ideal, kusursuz demokrasinin] ilkelerinden belli bir sapmay─▒ kabul etmek zorunda kal─▒n─▒r. Demokratik bak─▒┼č a├ž─▒s─▒ndan bu, belki bir kusur, ama ka├ž─▒n─▒lmaz bir kusur. Sosyalizm her ┼čey halk taraf─▒ndan [yap─▒lacak] anlam─▒na gelmez, ama her ┼čey halk i├žin demektir.ÔÇŁ[112]

Yani y├Âneticiler, bir ├že┼čit ÔÇťen iyilerin y├ÂnetimiÔÇŁne, en yeteneklilerin se├žkin erkine [aristokrasisine] d├Ân├╝┼čerek y─▒─č─▒nlar─▒n yeteneksizliklerinden [bilgisizliklerinden] ve kendi yetenekliliklerinden fiil├« egemenliklerinin kuramsal hakl─▒lanmas─▒n─▒ ├ž─▒kart─▒rlar (bu noktada Michels, daha ├Ânce g├Ârd├╝─č├╝m├╝z gibi, sosyalizmin Saint-SimonÔÇÖun kavramlar─▒ taraf─▒ndan etkilenmi┼č ├Âzg├╝n ├Âz├╝ne varmakta). Bu y├Âneticilerin nitelikli ve ├ódeta ÔÇťdo─čalÔÇŁ temsilciler s─▒fat─▒yla y─▒─č─▒nlar─▒n ba┼č─▒na ge├žme hakk─▒n─▒ de─čil sadece, ama ├Âdevini de kendilerinde g├Ârmeleri bu y├╝zden.

S├Âz konusu y├Ânetici az─▒nl─▒─č─▒n, ÔÇťkuramsal sorunlar─▒ ele al─▒p a├ž─▒nd─▒rman─▒n ve g├╝nl├╝k k─▒lg─▒sal siyaseti y├Ânetmenin sorumlulu─čuÔÇŁnu ├╝stlenen ├╝yelerinin ÔÇô├Âzellikle demesek deÔÇô burjuvazinin ├╝yelerinden olu┼čtu─ču ├žok a├ž─▒kÔÇŽ burada ÔÇťmodern ├╝retimin ├Ârg├╝tlenmesiÔÇŁnin bir sonucunu g├Ârmek gerekir.[113]

Michels, bu g├Âr├╝ng├╝n├╝n [fenomenin] as─▒l nedenini verir:

┬źProletarya i├žin h├ól├ó k├╝lliyen eksik olana yani siyas├« e─čitimini ger├žekle┼čtirmek ├╝zere zamana ve ara├žlara, bir yerden bir ba┼čka yere gidebilmenin madd├« ├Âzg├╝rl├╝─č├╝ne ve ya┼čam─▒n─▒ s├╝rd├╝rebilmenin ge├žimsel ba─č─▒ms─▒zl─▒─č─▒na, yokluklar─▒nda kelimenin tam ve ger├žek anlam─▒nda siyas├« bir m├╝cadele y├╝r├╝tmesinin d├╝┼č├╝n├╝lemeyece─či ├Âzg├╝rl├╝k ve ba─č─▒ms─▒zl─▒─ča sahip olan sadece burjuva k├Âkenli sosyalisttir.

E─čer proletarya bug├╝n h├ól├ó belli ├Âl├ž├╝de burjuva d├Ânmelerin buyru─ču alt─▒ndaysa, bu ko┼čullarda bunda ┼ča┼č─▒lacak bir ┼čey yoktur.┬╗[114]

Daha ilerde Michels, kolektif iktidar─▒n ara├žlar─▒na sahip olan toplumsal bir grubun ÔÇťbu ara├žlar─▒ korumak i├žin elinden geleniÔÇŁ yapmas─▒n─▒n tamamen m├╝mk├╝n olmas─▒n─▒, bir ilke [├Ângerek] olarak ileri s├╝rer. MichelsÔÇÖin makhayskici tezlerle bulu┼čmas─▒ ka├ž─▒n─▒lmazd─▒ÔÇŽ hem de ilk elde Marx konusunda:

┬źMarx, kapitalist toplumun y─▒k─▒lmas─▒ ve kom├╝nist toplumun kurulmas─▒ aras─▒nda devrimci bir ge├ži┼č d├Âneminin, ÔÇťbu d├Ânem boyunca devletin proletaryan─▒n devrimci diktat├Ârl├╝─č├╝nden ba┼čka bir ┼čey olamayaca─č─▒ÔÇŁ iktisad├« bir d├Ânemin yer alaca─č─▒n─▒ iddia eder; ya da daha az dolayl─▒ ve yumu┼čat─▒lm─▒┼č bi├žimde [dobra dobra] s├Âylemek gerekirse, can ├žeki┼čen burjuvazinin ellerinden sosyalizm ad─▒na kopar─▒p alman─▒n kurnazl─▒─č─▒na [dolap├ž─▒l─▒─č─▒na] ve g├╝c├╝ne sahip olmu┼č olacak ┼čeflerin diktat├Ârl├╝─č├╝ne, egemenli─čin h├╝k├╝mranl─▒─č─▒na ┼čahit olmaktay─▒z bu durumda.┬╗[115]

Ve daha sonra MakhayskiÔÇÖnin tahlilinin ana noktas─▒n─▒ ele al─▒r: ÔÇťToplumsal devrimin, sahte e┼čitlik maskesi alt─▒nda i┼č g├Âren halk avc─▒s─▒ [demagojik] ve gizli bir tak─▒m erkini ÔÇôg├╝n├╝m├╝zde var olan ve a├ž─▒k├ža davrananÔÇô s─▒n─▒f egemenli─či yerine koymas─▒ndan korkmak gerekir.ÔÇŁ[116]

Bu ├žok tutarl─▒ [mant─▒kl─▒] sonu├ž, toplumbilimsel bir yasay─▒ dile getirmesine elverir: ÔÇťBu, toplulu─čun ÔÇôeme─čin b├Âl├╝nmesinden [ÔÇťi┼čb├Âl├╝m├╝ndenÔÇŁ] do─čanÔÇô b├╝t├╝n organlar─▒ sa─člamla┼č─▒r sa─člamla┼čmaz, kendinde ve kendisi i├žin var olan bir ├ž─▒kar─▒n yarat─▒ld─▒─č─▒ ka├ž─▒n─▒lmaz toplumsal bir yasad─▒r. L├ókin ├Âzel ├ž─▒karlar, hemen umum├« ├ž─▒karla kar┼č─▒tl─▒─ča d├╝┼čmeksizin kolektif organ─▒n i├žinde var olamazlar. Bitmedi, dahas─▒ var: farkl─▒ i┼člevler g├Âren toplumsal tabakalar kendi i├žlerine kapanmaya, ├Âzel ├ž─▒karlar─▒n─▒ savunmaya muktedir organlar edinmeye ve sonu├žta farkl─▒ s─▒n─▒flara d├Ân├╝┼čmeye e─čilimlidirler.ÔÇŁ[117]

B├Âylece toplumsal devrim, y─▒─č─▒n─▒n [├žo─čunlu─čun] i├žyap─▒s─▒na ├Ânemli hi├žbir de─či┼čiklik getirmeyecektir. ÔÇťZaferÔÇŁi, yeni bir tak─▒m erkinin geli┼čini belirleyecektir yaln─▒zca.

Michels i├žin ├Ârg├╝t├╝n kendisi, kesin engel niteli─čindeki bir bi├žim kusuru i├žerir yani se├žilenlerin se├ženler, vekillerin vek├ólet verenler, delegelerin delegeliklerini yapt─▒klar─▒ ki┼čiler ├╝zerindeki egemenli─čiÔÇŁne g├Ât├╝rebilir ancak.[118] Var olan, var olmas─▒ gerekeni bask─▒ alt─▒nda tutar.

K├╝ll├« k├Ât├╝mserlikten ka├ž─▒nmak ere─čiyle salt demokrasi i├žin ├žizilmi┼č ama├žlar [perspektifler], bir denge hareketine tutunurlar: bir yandan birey nezdinde ele┼čtiriye ve denetime y├Ânelik anl─▒ksal yetene─či uyand─▒rmak; ├Âte yandan giderek daha da karma┼č─▒k ve farkl─▒la┼čm─▒┼č yani bir az─▒nl─▒─č─▒n an─▒kl─▒─č─▒ [kompetans─▒] ├╝zerinde temellenmi┼č ├Ârg├╝tler yaratma e─čiliminden sak─▒nmak.

Bu denemesi MichelsÔÇÖi ┼ču sosyalist ÔÇťmilletÔÇŁ aras─▒nda ├žok ├╝nl├╝ k─▒lmad─▒ ku┼čkusuz, ama belli bir yank─▒ uyand─▒rmas─▒n─▒ da engellemediÔÇŽ ne var ki k─▒sa bir s├╝re sonra 1914 k─▒y─▒m─▒yla [birinci denilen d├╝nya sava┼č─▒yla] duyulmaz h├óle getirdi.

Ve LeninÔÇŽ

 

Makhayskici ele┼čtirinin toplumsal-ideolojik ├ževresinin bu betimlemesinde ÔÇôayd─▒nlar konusunda ┼ču karma ve ÔÇťzenginle┼čtirilmi┼čÔÇŁ marksizmin [yani] bol┼čevizmin kurucusuÔÇô LeninÔÇÖin genel anlay─▒┼člar─▒ndan [e─čilimlerinden] s├Âz etmemi┼č olsayd─▒k e─čer, betimlememiz eksik kalm─▒┼č olacakt─▒.

Olay, Lenin i├žin anla┼č─▒lm─▒┼čt─▒r: ona g├Âre ÔÇťy─▒─č─▒nlar─▒n kendileri taraf─▒ndan haz─▒rlanm─▒┼čÔÇŁ sosyalist bir ideoloji s├Âz konusu olamazd─▒.[119] Lenin, ÔÇôÔÇťbug├╝n sosyalist bilincin sadece derin bir bilimsel bilgi temelinden ├ž─▒kabilece─čini, (ÔÇŽ) oysa bilimin ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒n─▒n proletarya olmad─▒─č─▒n─▒, ama burjuva ayd─▒nlar oldu─čunu; ├ža─čda┼č sosyalizm bu ulam─▒n [uleman─▒n] baz─▒ fertlerinin beyninde do─čdu ve bu sosyalizm, daha sonra onlar [ulema tak─▒m─▒] taraf─▒ndan proletarya m├╝cadelesine sokulmu┼č ve ko┼čullar─▒n izin verdi─či yerde anl─▒ksal bak─▒mdan geli┼čmi┼č proleterlere iletilmi┼čti; o h├ólde sosyalist bilin├ž proletaryan─▒n s─▒n─▒f m├╝cadelesine b├Âylece d─▒┼čar─▒dan ta┼č─▒nm─▒┼č bir unsurdurÔÇŁ diyerekÔÇô ÔÇťtarihin genel hareketinin kuramsal anlay─▒┼č─▒ d├╝zeyine y├╝kselmi┼č burjuva ideologlar konusundaÔÇŁ kendisi MarxÔÇÖtan esinlenmi┼č olan KautskiÔÇÖnin ÔÇťson derece do─čru ve anlaml─▒ s├ÂzleriÔÇŁnden esinlenir.[120]

Yani sosyalizm, ÔÇťm├╝lk sahibi s─▒n─▒flar─▒n okumu┼č temsilcileri taraf─▒ndan, ayd─▒nlar taraf─▒ndanÔÇŁ haz─▒rlanm─▒┼čt─▒. Bizzat Marx ve Engels de, toplumsal konumlar─▒ nedeniyle bu burjuva ayd─▒nlar ulam─▒na aitlerdi.[121] Proudhon ve Weitling gibi baz─▒ ÔÇťgeli┼čmi┼čÔÇŁ i┼č├žilerin her ne kadar s├Âylenecek s├Âzleri olmu┼č idiyse de, amprio-kritisizmle ya da nefret etti─či ┼ču men┼čeviklerle haddinden fazla me┼čgul LeninÔÇÖin, g├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi, MakhayskiÔÇÖyi veya LozinskiÔÇÖyi okumaya ne ihtiyac─▒ vard─▒ ne de zaman─▒. ├ľyleyse ayd─▒nlar─▒n (sosyalizmin b├╝t├╝n sorunlar─▒ konusunda var olan bu biricik uzman az─▒nl─▒─č─▒n) rol├╝, ÔÇťpartiyi terk etmeleriÔÇŁnin d─▒┼č─▒nda, [Lenin i├žin] a├ž─▒kt─▒r; terk etmeleri durumunda da tepkisi, onlar─▒ karg─▒┼člamakt─▒r: ÔÇťKarayel alas─▒ pis herifler! Parti, b├Âylece ┼ču k├╝├ž├╝k-burjuva d├Âk├╝nt├╝lerden kurtulmu┼č oldu.ÔÇŁ[122]

├ľfke ge├žer, huy a─č─▒r basar: ÔÇť┼×u aptal sendikac─▒lar gibi “ayd─▒nlar─▒ kovmak” ya da i┼č├ži hareketine gerekli olduklar─▒n─▒ yads─▒mak niyetinde de─čilim.ÔÇŁ[123] MichelsÔÇÖin s├Âz├╝n├╝ etti─či iktidar y├╝z├╝nden bozulma, LeninÔÇÖin kafas─▒n─▒ hi├ž de kar─▒┼čt─▒rmaz; ÔÇťse├žkin y├ÂneticilerÔÇŁ, 1917 ├ž─▒k─▒┼čl─▒ iktidar─▒ gasp edecekleri zaman, b├╝y├╝k bir ba┼čar─▒ya aday ┼ču acayip filiz, ÔÇťprofesyonel devrimciÔÇŁ kavram─▒ nedeniyle bunu [iktidar taraf─▒ndan bozulmay─▒] g├╝venle istemeye e─čilimliydiler daha ziyade. Bu, o zamanlar ÔÇôbug├╝n h├ól├ó hayretler i├žinde b─▒rakanÔÇô ÔÇťdiyalektikÔÇŁ taklalar d├Ânemi olacakt─▒. G├Ârelim bakal─▒m ne demi┼č: ÔÇťHay─▒r. Sosyalizmi yaratman─▒n veya kurman─▒n tr├Âst ├Ârg├╝tleyicilerinin okuluna ba┼člamaks─▒z─▒n olanaks─▒z oldu─čunu anlayanlar, sadece onlar kom├╝nist adland─▒rmas─▒na l├óy─▒klar. ├ç├╝nk├╝ sosyalizm bir icat de─čil; bu, tr├Âstler taraf─▒ndan yarat─▒lm─▒┼č olan─▒n iktidar─▒ ele ge├žiren proletaryan─▒n ├Ânc├╝s├╝ taraf─▒ndan ├Âz├╝mlenmesi ve uygulanmas─▒d─▒r. Biz, proletaryan─▒n partisi, tr├Âstler misali b├╝y├╝k ├žapta ├╝retimi tr├Âstler gibi ├Ârg├╝tleme sanat─▒n─▒ hi├žbir yerde edinemeyizÔÇŽ bunu kapitalizmin en nitelikli uzmanlar─▒ d├╝zeyinde aramaya gitmedi─čimiz s├╝rece hi├žbir yerde ele ge├žiremeyiz.ÔÇŁ[124]

B├Âylece i┼č├žinin ┼ču fabrika denilen okulunun, ├╝retimi ├Ârg├╝tlemek ├╝zere ona gerekli bilgi da─čarc─▒─č─▒n─▒ kazand─▒rmada yeterli olmad─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yordu.

ÔÇťEn nitelikli uzmanlarÔÇŁ da, leninci iktidar─▒n en iyi muamelelerine hak kazanm─▒┼člard─▒: d├Ârt d├Ârtl├╝k toplumsal sayg─▒y─▒ hesaba bile katmaks─▒z─▒n, ├Âdenen y├╝ksek ├╝cretler ve ├Âzenceler [primler] vs.

LeninÔÇÖin s├╝r├╝kleyici [karizmatik] n├╝fuzunun ├Âzellikle etkili oldu─čuna inanmak gerekiyorÔÇŽ zira partisinin 1922ÔÇÖdeki 11. kongresinin kat─▒l─▒mc─▒lar─▒na a┼ča─č─▒daki ┼ču cambazv├óri tan─▒tlamay─▒ el├žabuklu─čuyla yutturmay─▒ becerebilmi┼čti:

┬źBizim toplumumuz kapitalist raydan ├ž─▒kt─▒; hen├╝z yeni bir yola girmi┼č de─čil, ama devleti y├Âneten art─▒k burjuvazi de de─čil, proletarya. ÔÇťDevletÔÇŁ dedi─čimiz zaman bu devletin biz oldu─čunu, proletarya oldu─čunu, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ├Ânc├╝s├╝ oldu─čunu anlamak istemiyoruz. S─▒n─▒rlar─▒n─▒ belirlemeyi bilece─čimiz devlet kapitalizmi, s─▒n─▒rlamay─▒ bilece─čimiz bir kapitalizmdir; bu devlet kapitalizmi devlete ba─čl─▒d─▒r, ama devlet i┼č├žilerdir, i┼č├žilerin ileri b├Âl├╝m├╝d├╝r, ├Ânc├╝d├╝r, devlet biziz.┬╗[125]

LeninÔÇÖin panay─▒r cambazlar─▒ gibi s├Âzc├╝klerle oynamaktan ho┼čland─▒─č─▒ g├Âr├╝l├╝yor. ┼×ayet rus proletaryas─▒ kobay yerine koyulmam─▒┼č olsayd─▒, bu ip cambazl─▒─č─▒ talimleri hi├ž kimse i├žin zararl─▒ olmayacakt─▒. Rus i┼č├žilerinin ya┼čam ko┼čullar─▒n─▒ iyile┼čtirmek maksad─▒yla Kron┼čtad ayaklanmas─▒ndan sonra 1921ÔÇÖde ba┼člat─▒lan ┼ču ├╝nl├╝ ÔÇťyeni iktisad├« siyasetÔÇŁ (NEP) ├žer├ževesinde LeninÔÇÖin ni├žin ├Âzel kapitalizmi yeniden canland─▒rd─▒─č─▒n─▒ ve ÔÇôkendilerine c├Âmert├že imtiyazlar sunulanÔÇô yabanc─▒ kapitalistlere neden g├╝vendi─čini b├Âylece daha iyi anl─▒yoruz.

MakhayskiÔÇÖnin tezleri ve olgularÔÇŽ

 

1917 devrimi MakhayskiÔÇÖnin kayg─▒lar─▒n─▒ [├Âng├Âr├╝lerini] do─črulad─▒. ─░lk halk ayaklanmas─▒n─▒n ard─▒ndan entellicansiya, ister Kerenski ge├žici h├╝k├╝metinde olsun ister ÔÇťtepeÔÇŁlerinde ÔÇôger├žekteÔÇô ├žok say─▒da 1917 ├Âncesi devrimci militanlar─▒ toplayan sovyetlerin bizzat i├žinde olsun ba┼člat─▒lm─▒┼č s├╝recin devaml─▒l─▒─č─▒n─▒ g├╝venceye al─▒p sa─člamla┼čt─▒rd─▒, hareketin siyas├« s├Âylemini de tekeline ald─▒.

Militan ÔÇťsermayeÔÇŁnin, ├╝st├╝nl├╝─č├╝ tam da bu s─▒rada kazand─▒─č─▒ a├ž─▒k. A─čz─▒ l├óf yapmay─▒ ÔÇťiyiÔÇŁ bilenler, d├╝┼č├╝ncelerini yaz─▒ya d├Âkmeyi, ├Ârg├╝tlemeyi ve denetlemeyi ÔÇťiyiÔÇŁ bilenler, yaln─▒zca onlar, g├╝c├╝ t├╝kenen eski yetkililerin yerine kendilerini ├Ânerebilmi┼čler ve de onlar─▒n yerini alabilmi┼člerdi. ─░┼čin daha ├žarp─▒c─▒ yan─▒, bu ayn─▒ ÔÇťmilitanlarÔÇŁ─▒n ÔÇôdaha ├Ânce ├žo─čunun muhalif oldu─ču, ama art─▒k onlardan vazge├žmek, onlara ald─▒rmamak i├žin yeterince sa─člamla┼čaca─č─▒ g├╝ne kadar sadakatle destekledikleriÔÇô bol┼čevik iktidara yo─čun bi├žimde kat─▒lm─▒┼č olmalar─▒d─▒r.[126]

─░dare etmek ve y├Ânetmek i├žin belli bir ├Â─črenim, belirli bir zihinsel ├žal─▒┼čma al─▒┼čkanl─▒─č─▒, genelle┼čtirme ve sonu├ž ├ž─▒kartabilme yetenekleri gerekiyordu ki, bu da ancak beyin i┼č├žilerinin, ayd─▒nlar─▒n i┼či olabilirdi. Ve RusyaÔÇÖda bu d├Ânemin belli ba┼čl─▒ ├Ânderlerinin ├Âzge├žmi┼čleri incelendi─činde, anl─▒ksal e─čitimli profesyonel devrimcilerle (yay─▒nc─▒, ├Â─čretim g├Ârevlisi, m├╝hendis, ├╝niversitelerin eski ├Â─čretim ├╝yeleri, memurlar vs.) ve olsa olsa ├Âz├Â─črenimli birka├ž i┼č├žiyle kar┼č─▒la┼č─▒r─▒z yaln─▒zca. Bu ├ževre, k─▒rlar─▒n ve kentlerin proleterlerinin g├╝nl├╝k ya┼čamlar─▒ndan ve anlay─▒┼člar─▒ndan ├žok uzakt─▒; dolay─▒s─▒yla proletaryan─▒n ger├žek ve somut istemlerini ifade etmesi ÔÇôimk├óns─▒z de─čil idiyse deÔÇô ├žok zordu, onlar─▒ temsil etmeleri daha da zor. Ve bu ├ževre, ya eski y├Ânetimi [├žarl─▒─č─▒] ya da kendi yazg─▒lar─▒n─▒ ellerine almak ├╝zere iyi y├╝reklilikle [saf├ža] onlar─▒n [okumu┼č tak─▒m─▒n─▒n] hizmetlerinden vazge├žmeyi isteyen ┼ču anla┼č─▒lmaz [├Ânemsiz] y─▒─č─▒nlar─▒ temsil eden her ┼čeye kar┼č─▒ bir blok olu┼čturmaya vard─▒ en sonunda. Yani entellicansiyan─▒n s─▒n─▒f ├ž─▒karlar─▒ a─č─▒r basm─▒┼čt─▒. ─░deolojilerin ancak tali [ek] bir rol oynam─▒┼č olmalar─▒n─▒ ve daha az temiz g├╝d├╝leri gizleyen paravanalardan ba┼čka bir ┼čey olmam─▒┼č olmamalar─▒n─▒ a├ž─▒klayan da bu.

Halk─▒n [y─▒─č─▒nlar─▒n] enayi olmad─▒─č─▒na inanmak gerekir: yazar Paustovski, bu d├Âneme ait an─▒lar─▒nda, ÔÇôg├Âzl├╝kle simgelenenÔÇô ayd─▒nlara y├Ânelik gizli bir kinden s├Âz ederÔÇŽ An─▒lar─▒n─▒n a┼č─▒r─▒ miyop ki┼čilerinden biri, y├╝r├╝mek i├žin bir ba┼čkas─▒na dayanmak zorundaym─▒┼č ama yine de g├Âzl├╝k takmay─▒ reddediyormu┼č, ziraÔÇŽ e─čer bunu yapm─▒┼č olsa ÔÇťhi├ž kimse yoksulluklar─▒na inanmazm─▒┼č. Bu kar─▒┼č─▒k d├Ânemde g├Âzl├╝kl├╝ insanlara ku┼čkuyla bak─▒l─▒yordu. G├Âzl├╝kl├╝ b├╝t├╝n ki┼čiler, bir numaral─▒ d├╝┼čman addediliyor ve bu insanlardan deh┼četle nefret ediliyordu.ÔÇŁ Paustovski, bir ara ÔÇťg├Âzl├╝kl├╝ insanlara y├Ânelik mevcut ku┼čkunun o ana kadar korundu─čunu ve “g├Âzl├╝kl├╝ler” k├╝├ž├╝mseyici l├ókab─▒na yol a├žt─▒─č─▒n─▒ÔÇŁ not ederek sorunu yeniden g├╝ndeme getirir.[127]

Yeni y├Ânetimin do─čas─▒, kurulu┼čundan itibaren epeyce f─▒rt─▒nal─▒ bir tart─▒┼čmay─▒ beslemeye ara vermemi┼čti. Lenin i├žin bu y├Ânetimin, tuhaf bir mahl├╗te yani araya soku┼čturulan parti arac─▒l─▒─č─▒yla proleter y├Ânetimli bir devlet kapitalizmi oldu─čunu biliyoruz; b├╝rokratla┼čmaya do─čru g├╝├žl├╝ bir e─čilim oldu─čunu da genellikle kabul ediyordu. Kafas─▒n─▒ kurcalayan son saplant─▒, bu k├Ât├╝l├╝─če [b├╝rokrasiye] kar┼č─▒ bir ├žare bulmaya ├žal─▒┼čmak olmu┼čtu: partinin merkez komitesine ve siyas├« b├╝rosuna ÔÇťd├╝r├╝stl├╝kleri ve fedak├órl─▒klar─▒ kesinlikle s─▒nanm─▒┼čÔÇŁ[128] birka├ž d├╝zine s─▒radan i┼č├ži ve k├Âyl├╝n├╝n kat─▒lmas─▒n─▒ ├Ânermi┼čti.[129] [Ama] bunu yaparak ├Ânceki kuramlar─▒n─▒n tersine davranm─▒┼č ve giri┼čiminin a├ž─▒k ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ kabul etmi┼čti. Maalesef art─▒k ├žok ge├žti: k─▒sa bir s├╝re sonra ÔÇôonu ├Âl├╝me g├Ât├╝renÔÇô hastal─▒─č─▒n─▒n son safhas─▒na girecekti. ÔÇťMarksizm-leninizmÔÇŁin kesin olarak uygulamay─▒ ├Â─črencileri ├╝stlenmi┼čti. Lukacs, ÔÇťproletaryan─▒n s─▒n─▒f bilincinin, tarihsel g├Ârevinin bilincinin ta┼č─▒y─▒c─▒s─▒ÔÇŁ partinin rol├╝n├╝ hakl─▒lamaya daha o zaman giri┼čmi┼čti.[130]

├ľte yandan bu y├Ânetime muhalif olanlar─▒n neredeyse tamam─▒, ┼ču anlamda pek boldu: her ne kadar partinin diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝, bask─▒c─▒ a┼č─▒r─▒l─▒klar─▒n─▒ ve elbette totaliter ─▒ras─▒n─▒ mahk├╗m etmi┼č olsalar da, sorunun k├Âklerini tahlil etmeyi reddetmi┼člerdi.

Bol┼čeviklerin ÔÇôdaha sonra d├╝┼čmana d├Ân├╝┼čenÔÇô s├╝tkarde┼čleri men┼čeviklerin tavr─▒ ├Âzellikle bu olmu┼čtu. Liderleri Dan 1932ÔÇÖde h├ól├ó ┼čunlar─▒ s├Âyl├╝yordu: ÔÇťBol┼čevik yanl─▒s─▒ y├Ânetim alt─▒nda devrimin b├╝y├╝k tarihsel kazan─▒mlar─▒n─▒ ink├ór etmek partimizin [men┼čevik partinin] akl─▒ndan bile ge├žmez; tersine, bu kazan─▒mlar─▒, bol┼čevik yanl─▒s─▒ diktat├Ârl├╝─č├╝ bir ÔÇťkar┼č─▒-devrimÔÇŁ olarak il├ón eden veya onu fa┼čizmle bir tutan herkesin kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kartaca─č─▒z. (ÔÇŽ) RusyaÔÇÖdaki toplumsal g├╝├žler ili┼čkisine uygun ÔÇťbilin├žli az─▒nl─▒─č─▒nÔÇŁ bol┼čevizm yanl─▒s─▒ diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n rus devriminin seyri i├žinde ka├ž─▒n─▒lmaz ve zorunlu tarihsel bir a┼čama oldu─ču ├ž─▒kt─▒ ortaya.ÔÇŁ[131]

DanÔÇÖa g├Âre proletarya i├žin tehlikeli burjuva bir engel olu┼čturan k├Âyl├╝l├╝kt├╝! Diktat├Ârl├╝─č├╝n yozla┼čmas─▒ ve b├╝rokrasinin b├╝y├╝mesi, ÔÇťkorunma i├žg├╝d├╝leriÔÇŁyle a├ž─▒klanm─▒┼čt─▒! ÔÇť├ťretken olmayan harcamalarÔÇŁ (aynen b├Âyle!), b├Âylece b├╝t├╝n iktisad├« ve siyas├« ya┼čama yans─▒yordu; ve bu, y─▒─č─▒nlar─▒n artan ho┼čnutsuzluklar─▒na yol a├ž─▒yor, bu ho┼čnutsuzluk da iktidar─▒n ÔÇťa├ž─▒k ┼čiddetÔÇŁ siyasetine neden oluyordu![132]

ÔÇť─░┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n diktat├Ârl├╝─č├╝ olmayanÔÇŁ bol┼čevik diktat├Ârl├╝k, halk y─▒─č─▒nlar─▒n─▒n i├žinden ├ž─▒kan ayr─▒cal─▒kl─▒ yeni bir tabakan─▒n giderek diktat├Ârl├╝─č├╝ne d├Ân├╝┼čt├╝─č├╝ h├ólde, [yine de] ÔÇťdevrimciÔÇŁ olarak kal─▒yordu.[133] Hil├óf─▒m─▒z yok, aynen b├Âyle! Bu ho┼čnutluk y─▒l─▒nda [1932ÔÇÖde] ÔÇťyumu┼čam─▒┼čÔÇŁ rus marksist beyninin ipe sapa gelmez bi├žimde yazabildikleri i┼čte b├Âyle. Yukar─▒da belirtilen ÔÇťengelÔÇŁ, ┼ču k─▒┼čla-kolhozlara kar┼č─▒ ├ž─▒kan k├Âyl├╝lerin sistemli soyk─▒r─▒m─▒ olan ÔÇťkulaks─▒zla┼čt─▒rmaÔÇŁ[*] b├╝y├╝k kampanyas─▒yla soluk ald─▒rmaks─▒z─▒n kald─▒r─▒lm─▒┼č olacak─▒. ÔÇťAyr─▒cal─▒kl─▒ yeni tabakaÔÇŁ da, 1936ÔÇô1939 aras─▒nda ibi─činin [doru─čunun, en tepedeki y├Âneticilerinin] yenilendi─čini g├Ârecekti. Bu geli┼čme, ├Âzel tepkilere yol a├žmaks─▒z─▒n RusyaÔÇÖda sosyalizmin il├ón─▒yla d├╝┼č├╝mde┼čecekti. Sosyalizmin abecesi her zaman ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n kolektif sahiplenilmesiyle tan─▒mlanm─▒┼č oldu─čundan, asl─▒nda bu, bu adland─▒rmay─▒ mazur g├Âstermek [me┼črula┼čt─▒rmak] i├žin yeterdi.

Tro├žkiÔÇÖyi ÔÇôtahlilini ├želi┼čkili k─▒lacak derecedeÔÇô b├╝y├╝lemi┼č olan da bu ayn─▒ ├╝retim ili┼čkileriydi. Ona g├Âre ÔÇťi┼č├ži devletiÔÇŁ, stalinci b├╝rokrasi taraf─▒ndan tutulan ÔÇťyanl─▒┼čÔÇŁ y├Ân nedeniyle yozla┼čm─▒┼čt─▒. B├╝rokratlar─▒n ayr─▒cal─▒klar─▒, gene ona g├Âre, ÔÇôgelirler aras─▒ndaki orans─▒zl─▒─č─▒n ├žok b├╝y├╝k olmas─▒na ra─čmenÔÇô sadece ÔÇťsuiistimallerÔÇŁden ibaretti: 1939 sonunda yay─▒mlanm─▒┼č bir makalesinde n├╝fusun y├╝zde on veya on biri ulusal gelirin yakla┼č─▒k yar─▒s─▒n─▒ al─▒yordu ve bu, resm├« say─▒mlamalara [istatistiklere] g├Âre b├Âyleydi. Stalinci sapman─▒n sadece k├Âyl├╝l├╝─č├╝n toplumsal ├╝st├╝nl├╝─č├╝ ve kapitalist ku┼čatma y├╝z├╝nden oldu─čunu s├Âyleyen teze varmak i├žin, alabildi─čine ┼ča┼č─▒ olmas─▒ gerekiyordu. Dahas─▒ var: b├╝t├╝n ihtiyatl─▒l─▒─č─▒na ra─čmen, y├Ânetim ÔÇôonun g├Âz├╝ndeÔÇô yine de proleter ve sosyalist ─▒ras─▒n─▒ koruyorduÔÇŽ

┬źUlusalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č ├╝retim ara├žlar─▒ temelinde ekonominin ve k├╝lt├╝r├╝n geli┼čmesini g├╝venceye ald─▒─č─▒ ve bu ayn─▒ nedenle b├╝rokrasinin ve toplumsal e┼čitsizli─čin tasfiye edilmesi yoluyla emek├žilerin ger├žek kurtulu┼čunun ko┼čullar─▒n─▒ haz─▒rlad─▒─č─▒ i├žin sovyet devletinin ÔÇôak─▒l almaz b├╝rokratik bozulmaya ra─čmenÔÇô yine de i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n tarihsel sil├óh─▒ olarak kalmas─▒n─▒ sa─člad─▒k ayn─▒ zamanda. (ÔÇŽ) Sovyetlerin b├╝rokratla┼čmas─▒, toplumsal ├želi┼čkilerin yani kentle k─▒r aras─▒ndaki, proletarya ile k├Âyl├╝l├╝k aras─▒ndaki (bu iki ├želi┼čki hi├žbir bi├žimde uyu┼čmaz), ulusal cumhuriyetlerle onlar─▒n alt b├Âl├╝mleri aras─▒ndaki, k├Âyl├╝l├╝─č├╝n de─či┼čik gruplar─▒ aras─▒ndaki, proletaryan─▒n farkl─▒ tabakalar─▒ aras─▒ndaki, ├že┼čitli t├╝ketici gruplar─▒ aras─▒ndaki ve nihayet b├╝t├╝nl├╝─č├╝ i├žinde sovyet devletiyle kapitalist ku┼čatma aras─▒ndaki ├želi┼čkilerin ├╝r├╝n├╝d├╝r.┬╗[134]

Bu akrobatik taklalar, Tro├žkiÔÇÖnin bu y├Ânetimin ─▒ras─▒n─▒ ┼č├Âyle de─čerlendirmesini engellemiyordu: ÔÇťB├╝rokratik diktat├Ârl├╝─č├╝n toplumsal i├žeri─či, proleter devrimin sa─člad─▒─č─▒ ├╝retim ili┼čkileri taraf─▒ndan belirlenmi┼čtir. Proletarya diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n bu b├╝rokrasi diktat├Ârl├╝─č├╝nde bozuk ama apa├ž─▒k ifadesini buldu─čunu ÔÇôbu anlamdaÔÇô s├Âylemenin tam hakk─▒na sahibiz.ÔÇŁ[135] (Aynen b├Âyle!)

Tro├žki, alabildi─čine bir polis devleti olan bu y├Ânetimi ┼ču ya da bu bi├žimde me┼črula┼čt─▒rman─▒n [mazur g├Âstermenin] ihtiyac─▒n─▒ duyuyordu: devrimin ÔÇôgasp├ž─▒ b├╝rokrasiyi ille de devirmek zorunda olanÔÇô sovyet emek├žilerinin bilincinde gene de ya┼čayaca─č─▒n─▒ s├Âyleyerek, rus proletaryas─▒n─▒ k─▒sk─▒vrak ba─člay─▒p bu b├╝rokrasiye teslim etmi┼č olmas─▒n─▒n ÔÇôta┼č─▒d─▒─č─▒ÔÇô sorumlulu─čunu ├Ânemsiz gibi g├Âstermeye ├žal─▒┼č─▒yordu.

Bu b├╝rokrasinin bir di─čer temsilcisi, kendisinden daha etkili bir temsilci taraf─▒ndan d─▒┼članm─▒┼č oldu─čunu bir t├╝rl├╝ hazmedemiyordu. Sofu bir leninci olmadan ├Ânce ┼ču parlak ÔÇťornat├ž─▒l─▒kÔÇŁ[**] kuram─▒n─▒ ayd─▒nl─▒─ča ├ž─▒kartm─▒┼č oldu─čunu da unutuyordu: ÔÇťParti ├Ârg├╝t├╝ partiyi, merkez komitesi parti ├Ârg├╝t├╝n├╝ ve sonu├žta diktat├Âr de merkez komitesini ornatmaya [yerini almaya] var─▒yordu.ÔÇŁ[136] O d├Ânemde bu ele┼čtirinin hedefi ÔÇťMaximilienÔÇŁ LeninÔÇÖdi.

Rus halk─▒n─▒n ve ekonomisinin ÔÇťgeri kalm─▒┼čl─▒─č─▒ÔÇŁ kan─▒t─▒, baz─▒ a├ž─▒klamalar gerektiriyorÔÇŽ Her ┼čeyden ├Ânce, 1914 sava┼č─▒n─▒n ├Âng├╝n├╝nde b├Âylesine yayg─▒n bu d├╝┼č├╝ncenin tersine, ├žarl─▒k RusyaÔÇÖs─▒ tart─▒m─▒ [ritmi] ancak Birle┼čik DevletlerÔÇÖin geli┼čme tart─▒m─▒yla k─▒yaslanabilecek ├žok h─▒zl─▒ bir geli┼čme ya┼č─▒yordu ve ÔÇôsava┼č ve devrimci kar─▒┼č─▒kl─▒k olmam─▒┼č olsayd─▒ÔÇô RusyaÔÇÖn─▒n b├╝y├╝k bir kapitalist g├╝├ž h├óline gelece─či tastamam kesindi.[137] ├ťstelik ÔÇôve bu daha ├žok bilinirÔÇô AvrupaÔÇÖn─▒n bu─čday ambar─▒ Rusya, b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de bir tar─▒m ├╝lkesiydi ve k├Âyl├╝lerinin yakla┼č─▒k be┼čte d├Ârd├╝ ÔÇôtopra─č─▒n ortak sahipli─čiyle ─▒ralananÔÇô k─▒rsal topluluklarda [mir] toplan─▒yordu. Bu [mir], ilkel kom├╝nizm diye adland─▒r─▒lan─▒n bir kal─▒nt─▒s─▒yd─▒.[138] Marx, k─▒rsal toplulu─čun varl─▒─č─▒n─▒ ÔÇťRusyaÔÇÖda toplumsal yeniden canlanman─▒n dayanak noktas─▒ÔÇŁ olarak d├╝┼č├╝n├╝yordu. [139] 1917ÔÇÖdeki ÔÇťtoprak k├Âyl├╝lereÔÇŁ slogan─▒n─▒n anlam─▒, ├žarl─▒k hanedan─▒n─▒, ruhban s─▒n─▒f─▒ [ortodoks kilisesi] ve b├╝y├╝k toprak sahipleri taraf─▒ndan tutulan en iyi topraklar─▒n ortak m├╝lk edinilmesine tekab├╝l ediyordu. Lenin ve bol┼čevikler gibi burada yaln─▒zca k├╝├ž├╝k m├╝lk sahibi olma iste─čini g├Ârmek, RusyaÔÇÖda k├Âyl├╝ sorunu konusunda tam bir bilisizli─či ve en kat─▒ ÔÇťmarksistÔÇŁ ├Ânyarg─▒lardan kaynaklanan bir k├Ârl├╝─č├╝ g├Âsterir.

ÔÇťGeri kalm─▒┼čl─▒kÔÇŁ, ger├žekte bir aldatma olarak i┼čler, zira ÔÇťgeriÔÇŁ ve ÔÇťgericiÔÇŁ, marksist-leninist ilm├« il├óhide e┼čanlaml─▒ olduklar─▒ndan, her ┼čey (soyk─▒r─▒m gibi zul├╝mler) m├╝mk├╝n [kabul edilebilir] h├óle gelirÔÇŽ yeter ki neden [d├╝rt├╝] ÔÇťilericiÔÇŁ olsun. En korkun├ž su├žlar, ÔÇťilerlemeÔÇŁnin tahta ├ž─▒k─▒┼č─▒yla, uygarl─▒─č─▒n veya ÔÇť├╝st├╝nÔÇŁ addedilen bir k├╝lt├╝r├╝n (ger├žekte yaln─▒zca ├╝st├╝n asker├« ara├žlarla donanm─▒┼č bir k├╝lt├╝r├╝n) geli┼čiyle hakl─▒ g├Âsterilmi┼člerdi her zaman.

Tro├žki, b├╝rokrasinin s─▒n─▒f do─čas─▒ konusunda ├žok fazla utanga├žt─▒: t─▒pk─▒ Dan gibi, burada sadece ÔÇťhalk y─▒─č─▒n─▒ndan gelme ayr─▒cal─▒kl─▒ bir tabakaÔÇŁ, partinin ve sendikalar─▒n s├╝rekli ├žal─▒┼čanlar─▒ndan, ÔÇť├çekaÔÇŁc─▒lardan, di─čer uzman ve ideologlardan [ak─▒ldanelerden], devasa devlet i┼čletmelerinin [tr├Âst] y├Âneticilerinden, ÔÇťduygu m├╝hendisleriÔÇŁnden (parayla sat─▒n al─▒nan kalem erbab─▒ndan) ve ÔÇťduygusuz m├╝hendislerÔÇŁden (stakhanovculardan), ÔÇťproleterciÔÇŁ teknisyen ve bilim zevat─▒ndan ve de y├Ânetimin di─čer yiyicilerinden olu┼čan bir tabakay─▒ g├Ârm├╝┼č olan Dan gibiÔÇŽ o da burada [h├ól├ó] proletaryan─▒n ├Ânc├╝s├╝n├╝ g├Ârmekte diretiyordu.

Bu yeni burjuvazinin ├Ârg├╝t├ž├╝ ve y├Ânetici yeteneklerinin de─čerlendirilmeleri, y─▒─č─▒nlar─▒n ÔÇťgeri kalm─▒┼čl─▒─č─▒ÔÇŁ ├Âl├ž├╝s├╝nde ku┼čkusuz daha kolayd─▒.

Tro├žkiÔÇÖnin baz─▒ tilmizleri, sa─č─▒r sultan─▒n bile bildi─či bir s─▒rr─▒ yani SSCBÔÇÖde ├╝retim ara├žlar─▒na kolektif olarak sahip olan ve proletaryay─▒ kendi hesab─▒na s├Âm├╝ren yeni bir egemen s─▒n─▒f─▒n varl─▒─č─▒n─▒ ke┼čfetmi┼člerdi.[140] Burnham ÔÇť├Ârg├╝t├ž├╝ler ├ža─č─▒ÔÇŁn─▒ ba┼člatan yeni bir ÔÇťmenecerlerÔÇŁ s─▒n─▒f─▒n─▒n s├Âz konusu oldu─čunu a├ž─▒klam─▒┼č,[141] daha sonra Djilas da bu s─▒n─▒f─▒n ÔÇôi├žeriden g├Âr├╝lenÔÇô gelenek ve g├Âreneklerini betimlemi┼čti.[142]

KominternÔÇÖde ├žal─▒┼čmak ├╝zere MoskovaÔÇÖya gelen ve bu vesileyle 1926ÔÇÖdan 1935ÔÇÖe kadar SSCBÔÇÖde ya┼čam─▒┼č olan h─▒rvat kom├╝nisti Anton CiligaÔÇÖn─▒n daha ├Ânceki tahlili, bu y├Ânetimin ger├že─či konusunda yaz─▒lm─▒┼č olanlar─▒n en a├ž─▒─č─▒ ve en ayd─▒nlat─▒c─▒s─▒. ─░┼č├ži s─▒n─▒f─▒na l├óy─▒k g├Âr├╝len durum konusundaki tan─▒kl─▒─č─▒ ├Âzellikle ├Ânemli:

┬źSSCBÔÇÖde i┼č├žinin a┼ča─č─▒lanmas─▒n─▒n a├ž─▒k├ža g├Âr├╝ld├╝─č├╝ bir durum var h├ól├ó: bu, ├Âzellikle g├Âzde bir i┼č s├Âz konusu oldu─čunda, i┼če alma s─▒ras─▒nda olurÔÇŽ B├╝y├╝k ve orta boy i┼čletmelerin m├╝d├╝rleri, kadrolar─▒n─▒ yani m├╝hendislerini, ustaba┼člar─▒n─▒ ve muhasebecilerini ÔÇôbu ki┼čiler ayr─▒ca bir ├╝st makam taraf─▒ndan kendilerine zoraki tavsiye edilmedikleri ├Âl├ž├╝deÔÇô yaln─▒zca kendileri se├žip i┼če al─▒rlar. Bu kadrolar da, ihtiya├ž duyduklar─▒ i┼č├žileri ve k├╝├ž├╝k memurlar─▒ kendileri se├žerler. ─░┼č├žilerin, i┼če al─▒nmak amac─▒yla nas─▒l al├žalmak, boyun e─čmek hatta hediyeler sunmak, r├╝┼čvet vermek zorunda kald─▒klar─▒n─▒ g├Ârmek gerekir.┬╗[143]

Ciliga, sistem konusunda a─č─▒zlarda dola┼čan tuhaf bir kelime oyununu anlat─▒r: ÔÇťBizde, RusyaÔÇÖda s─▒n─▒flar yok, ama sadece farkl─▒ yurtta┼č ulamlar─▒ var.ÔÇŁ Bu ÔÇťulamlarÔÇŁ aras─▒nda yer alan as─▒l ikisi, rus proleterleri taraf─▒ndan ÔÇťonlarÔÇŁ ve ÔÇťbizÔÇŁ s├Âzc├╝kleriyle ├Âzetlenmi┼čti.

Bu form├╝l, toplumun iki s─▒n─▒f h├ólinde b├Âl├╝nmesini yans─▒t─▒yordu: neticede kendisi i├žin hi├žbir ┼čeyin de─či┼čmedi─či proletarya ve iktidardaki s─▒n─▒f. Proleter bilgelik, NEP d├Âneminden (1921) ba┼člayarak ┼ču ├╝nl├╝ m├╝lkiyet ili┼čkileri hakk─▒nda bunu daha ├Ânce de kullanm─▒┼čt─▒: o d├Ânemde rus proleterleri ÔÇťtoprak “biz”e ait, bu─čday “onlar”a; Bak├╗ “biz”e ait, petrol “onlar”a; fabrikalar “biz”e, ├╝rettikleri de “onlar”aÔÇŁ ait diyorlard─▒.[144]

Proleter mizah, g├╝nl├╝k ya┼čamda ┼ču ├╝nl├╝ ili┼čki konusuna da uygulan─▒yorduÔÇŽ ÔÇťSadece b├╝rokratlar─▒, uzmanlar─▒ ve aile fertlerini [k─▒sacas─▒] kaymak tabakay─▒ ta┼č─▒yanÔÇŁ bir tren g├Âr├╝nd├╝─č├╝nde, demiryolcular ÔÇťi┼č├ži treni istasyona girdiÔÇŁ diyorlard─▒; buna kar┼č─▒n ÔÇťkap─▒ basamaklar─▒na kadar h─▒nca h─▒n├ž dolu, kir pas i├žinde bir i┼č├ži treniÔÇŁ s├Âz konusu oldu─čunda da ÔÇťpatronlar─▒n treni geldiÔÇŁ diye a├ž─▒kl─▒yorlard─▒ alayla.[145]

Bu ├Ârnekler, ÔÇťsosyalist ├╝retim ili┼čkileriÔÇŁ ├╝zerine yaz─▒lm─▒┼č [oturtulmu┼č] t├╝m ┼ču didintilerden ├žok daha anlaml─▒.

CiligaÔÇÖya g├Âre yeni y├Ânetici s─▒n─▒f ba┼čl─▒ca iki ana koldan olu┼čuyordu: kom├╝nist b├╝rokrasi ve ÔÇťuzmanlarÔÇŁ─▒n partisiz ayd─▒n tak─▒m─▒ (1936ÔÇÖdan beri ÔÇôStalin taraf─▒ndan bir kararnameyle buyrulmu┼čÔÇô parti ├╝yeleriyle ayn─▒ siyas├« haklara sahip ÔÇťpartisiz bol┼čeviklerÔÇŁ). ┼×imdi k├Âken genellikle ayn─▒ oldu─ču i├žin,[146] biri ÔÇťsiyas├«ÔÇŁ di─čeri ÔÇťiktisad├«ÔÇŁ iki ba┼č─▒n oldu─čunu s├Âylemeliyiz. Entellicansiyan─▒n bu iki bile┼čeni, bir yandan kumanda g├Ârevlerini tutan ├╝styap─▒s─▒na ├Âte yandan y├Ânergeleri ifa etmekle y├╝k├╝ml├╝ y├Ânetimin altyap─▒s─▒na aittir. ─░lki partinin s├╝rekli g├Ârevlileri ve memurlar─▒, idar├« yap─▒n─▒n ve devlet i┼čletmelerinin y├Âneticilerini, ordu ve polis ├Ârg├╝tlerinin ├╝st y├Âneticilerini [subaylar─▒] kapsar; ikinci de ÔÇôkolhozun basit b├╝rokrat─▒ndan tutun da Yazarlar Birli─činin veya Bilimler Akademisinin bir ├╝yesine kadarÔÇô parti ├╝yesi t├╝m ayd─▒nlar─▒ ve ÔÇťpartisiz bol┼čeviklerÔÇŁi i├žerir.

Sovyet toplumundaki bu egemen i┼čleyi┼č, Sovyetler Birli─či Kom├╝nist Partisi Merkez KomitesiÔÇÖnin genel toplant─▒s─▒ [plenyumu] taraf─▒ndan bir kararnameyle 1963ÔÇÖte kabul edilmi┼čti: ÔÇťParti, sovyet entellicansiyas─▒n─▒ kom├╝nist halk toplumu kavram─▒n─▒ olu┼čturmada ona yard─▒m etmeye ├ža─č─▒r─▒r. T├╝m sovyet halk─▒n─▒n anl─▒ksal [entelekt├╝el] ─▒ras─▒n─▒n daha sonraki geli┼čiminin, ger├žekten insan├« bir toplumun yani kom├╝nizmin kurulu┼čunda ka├ž─▒n─▒lmaz oldu─čundan ku┼čku duyulamaz.ÔÇŁ

┼×u ÔÇťk├╝lt├╝rs├╝zÔÇŁ Kru┼č├ževÔÇÖin d├╝┼čmesinden k─▒sa bir sonra ├╝nl├╝ bir ideolog [ak─▒ldane], bu y├Ânelimin alt─▒n─▒ ├žizmi┼čti: ÔÇťEntellicansiya, toplumumuzda h─▒zla geli┼čen kalabal─▒k toplumsal bir tabakad─▒r ve b├╝t├╝n sovyet emek├žilerinin yakla┼č─▒k be┼čte birini olu┼čturur. (ÔÇŽ) Parti, entellicansiyada b├╝y├╝k yard─▒mc─▒s─▒n─▒ ve sa─člam bir temeli g├Ârmekte; kom├╝nist kurulu┼čun sorunlar─▒n─▒n ├ž├Âz├╝m├╝ i├žin ona b├╝y├╝k umutlar ba─člamakta. (ÔÇŽ) Parti, t├╝m sovyet entellicansiyas─▒n─▒ ve bilgeleri ger├žek ve geli┼čmi┼č bir parti ruhuna ├ža─č─▒r─▒yor ve b├╝t├╝n ├╝lke ├Ân├╝nde onlardaki y├╝ksek sorumluluk duygular─▒na sesleniyor.ÔÇŁ[147]

Bu konuda kaleme al─▒nm─▒┼č bir├žok inceleme yaz─▒s─▒ [monografi], odur budur bu belirgin g├Âr├╝ng├╝ye ayr─▒lm─▒┼čt─▒r. 1968ÔÇÖde yay─▒mlanan bir kitapta, sovyet entellicansiyas─▒n─▒n ba┼člang─▒├žtaki ├žekirde─činin profesyonel devrimcilerden olu┼čtu─ču s├Âylenmi┼čti. Bu ├žekirde─čin halka ve sosyalizme yak─▒n d├╝nya g├Âr├╝┼člerinin ve siyas├« y├Ânelimlerinin cazibesine kap─▒lan eski entellicansiyan─▒n temsilcileri de onlara kat─▒lm─▒┼člard─▒. ─░┼č├žilerin bir b├Âl├╝m├╝n├╝n bilincinde var olan makhayevskici ayd─▒n-kar┼č─▒t─▒ baz─▒ ÔÇťmizah├«ÔÇŁ yakla┼č─▒mlar─▒n olay─▒ daha da karma┼č─▒k [i├žinden ├ž─▒k─▒lmaz] h├óle getirdikleri belirtilmi┼č [ayn─▒ kitapta].[148]

Daha yeni iki ba┼čka kitap, bu g├Âr├╝ng├╝ ├╝zerinde yeniden ve daha ├žok durmaktaÔÇŽ entellicansiya 1917ÔÇÖde yakla┼č─▒k bir milyon ├╝yeyi kapsarken, 1926ÔÇÖda bu say─▒n─▒n 2 725 000 ki┼čiye, 1939ÔÇô1941 aras─▒nda 14 milyon, 1959ÔÇÖda 20,5 milyon, 1965ÔÇÖde 25,3 milyon ve 1977ÔÇÖde de yakla┼č─▒k 37 milyon ki┼čiye ula┼čt─▒─č─▒n─▒ ├Â─čreniyoruz bu kitaplardan. Bir ba┼čka ifadeyle, 60 sene i├žinde ayd─▒n emek├žilerin say─▒s─▒ tam 37 kat artm─▒┼č. Kolhoz ├žal─▒┼čanlar─▒n─▒n (k├Âyl├╝lerin) say─▒s─▒ 1976ÔÇÖda ancak 14,7 milyon emek├žiyi g├Âsterirken, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n da ÔÇôbir kar┼č─▒la┼čt─▒rma yapmak istenirseÔÇô 73 milyon ├╝yesi vard─▒ sadece.

Bunun izah─▒, ÔÇťsosyalizmin yeni t├╝rde bir entellicansiyan─▒n do─čmas─▒na yol a├žm─▒┼č ve ge├žen y├╝zy─▒l─▒n [19. y├╝zy─▒l─▒n] ilerici d├╝┼č├╝n├╝r ve sanat├ž─▒lar─▒ b├╝t├╝n bir halk─▒n ├ž─▒kar─▒ d├óhilinde y├╝r├╝t├╝len ├Âzg├╝r ve severek yap─▒lan bir i┼č d├╝┼člediklerinde, onlar─▒n umutlar─▒n─▒ ve beklentilerini ger├žekle┼čtirmi┼čtiÔÇŁ[149] diyen a├ž─▒klamadan gelecekti. ├ľne s├╝r├╝len bir di─čer a├ž─▒klama da, ÔÇťteknik ve bilimsel geli┼čmenin h─▒zlanmas─▒ÔÇŁ ve ÔÇťsovyet halk─▒n─▒n k├╝lt├╝rel bak─▒mdan zenginle┼čmesiÔÇŁdir. Bu 37 milyon ayd─▒n emek├ži aras─▒nda 24 milyon orta veya y├╝ksek ├Â─črenimli ÔÇťuzmanÔÇŁ─▒n yer ald─▒─č─▒n─▒, ayr─▒ca uygulamaya sokulan onuncu be┼č y─▒ll─▒k pl├ón─▒n da 9,6 milyon yeni uzman─▒ ├Âng├Ârd├╝─č├╝n├╝[150] not etmek ilgin├ž olur.

ÔÇťParti ve EntellicansiyaÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ ve konuya verilen ├Ânemin i┼čareti olarak ortakla┼ča yaz─▒lm─▒┼č bu kitab─▒n yazarlar─▒, entellicansiyan─▒n say─▒sal art─▒┼č─▒n─▒ bahane ederek onu y├Ânetici ÔÇťyeni s─▒n─▒fÔÇŁ gibi kabul eden ÔÇťburjuva propagandas─▒ÔÇŁn─▒n (siz bunu bat─▒l─▒ ÔÇťsovyetologlarÔÇŁ olarak anlay─▒n) bu mesnetsiz kurgular─▒n─▒ ├ž├╝r├╝tmekle u─čra┼č─▒rlar. Partinin ve devlet ├Ârg├╝t├╝n├╝n g├Ârevlerine ├Âzellikle bir kara ├žalma gibi d├╝┼č├╝n├╝len bu propaganda, ÔÇťyeni y├Ânetici se├žkinlerÔÇŁi olu┼čturan sovyet entellicansiyas─▒ i├žinde a├ž─▒k├ža ortaya koyulup sergilenir. Bu ÔÇťpropagandaÔÇŁn─▒n amac─▒, ÔÇťsovyet entellicansiyas─▒n─▒ i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n ve kolhoz k├Âyl├╝l├╝─č├╝n├╝n kar┼č─▒s─▒na ├ž─▒kartmak ve dost├ža ili┼čkilerine fesat kar─▒┼čt─▒rmakt─▒r.ÔÇŁ

Bu yazarlar, yine de kendi aleyhlerine olan veriler sunarlar bize: il├že, b├Âlge ve cumhuriyetler parti ├Ârg├╝tleri merkez komite genel sekreterlerinin % 99,4ÔÇÖ├╝ bir y├╝ksek ├Â─črenim diplomas─▒na sahiptir (yakla┼č─▒k % 70ÔÇÖi m├╝hendis, teknisyen, zira├« iktisat├ž─▒ ve uzmanlar); kentlerin ve bucaklar─▒n yerel parti komite sekreterlerinin % 99,9ÔÇÖu ÔÇôbitirilmi┼č veya bitirilmemi┼čÔÇô bir y├╝ksek ├Â─črenim g├Ârm├╝┼čt├╝r (% 60ÔÇÖ─▒ sanayi ve tar─▒m uzmanlar─▒). Ukrayna ├Âzel bir durum arz eder: kentlerin yerel parti komite sekreterlerinin % 80ÔÇÖi tar─▒m ve sanayi uzmanlar─▒d─▒r; yerel bucak komitelerinde bu oran hafif├že y├╝kselir (% 80,4).[151]

Egemen s─▒n─▒f─▒n yani i┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n temsilcileri (ÔÇťkolhoz ├žal─▒┼čanlar─▒ÔÇŁndan s├Âz bile etmeksizin), muhtemelen hepsi ÔÇťuzmanlarÔÇŁ─▒n emirlerini haddinden fazla izlemekle me┼čgul olduklar─▒ndan, bu i┼člerde yer almamalar─▒yla g├Âze ├žarparlar ├Âzellikle.

Anl─▒ksal eme─čin hi├žbir kapitalist ├╝lkede SSCBÔÇÖdeki kadar b├Âylesine b├╝y├╝k toplumsal ve idar├« bir kabul g├Ârmedi─či de birka├ž sayfa ├Âtede yinelenir. S├Âzgelimi dokuzuncu be┼č y─▒ll─▒k pl├ón d├Âneminde (1971ÔÇô1975) entellicansiyan─▒n 448 temsilcisi ÔÇťsosyalist emek [i┼č] kahraman─▒ÔÇŁ ni┼čan─▒ alm─▒┼čt─▒. Bu ayn─▒ d├Ânemde 1 017 teknisyen ve bilim insan─▒ ile 177 yazar, akt├Âr ve mimar da bir devlet ├Âd├╝l├╝ kazanm─▒┼čt─▒. Yine ayn─▒ d├Ânemde sadece 23 i┼č├ži, bilimsel projelerde bilginlerle ├žal─▒┼čt─▒klar─▒ i├žin bir ├Âd├╝le hak kazanm─▒┼čt─▒. G├Âr├╝ld├╝─č├╝ gibi liy├ókatokrasi herkes i├žin de─čildi.

Bu g├Âr├╝ng├╝, MakhayskiÔÇÖnin tahlilinin do─črulu─čunu ÔÇť├ž─▒plak g├ÂzleÔÇŁ onaylamam─▒za elveriyorÔÇŽ S├Âz konusu g├Âr├╝ng├╝, bu rejimi [y├Ânetimi] devam ettirme [ya┼čatma] sorununun ÔÇôonu polisiye ├žark─▒n ola─čan├╝st├╝ g├╝c├╝yle a├ž─▒klaman─▒n d─▒┼č─▒ndaÔÇô anahtar─▒n─▒ da verir bizlere ├Âzellikle; e─čer eski entellicansiyan─▒n ÔÇôetkin deste─čine de─čilse bileÔÇô yard─▒m─▒na g├╝venemeseydi, daha sonra ÔÇťparti ruhuÔÇŁ i├žinde e─čitilmi┼č yeni bir ayd─▒n ku┼ča─č─▒ [b├Âylece] n├Âbeti devralmam─▒┼č olsayd─▒, bu y├Ânetim 1917ÔÇÖden bu yana asla s├╝r├╝p gelmi┼č olmayacakt─▒. D├╝zenin [sistemin] temelleri bir kez sa─člamca at─▒ld─▒ktan, toplumsal kurumlar bir kez k├Âkle┼čtikten sonra, d├╝zenek [mekanizma], bu toplumdaki uzla┼čmaz s─▒n─▒flar─▒ ÔÇôapa├ž─▒kl─▒─č─▒na kar┼č─▒nÔÇô ortadan kald─▒r─▒lmas─▒n─▒n ve sosyalizmin kurulmas─▒n─▒n ihtiyac─▒n─▒ ├Âne s├╝rerek, rol├╝n├╝ oynamaya devam eder ve giderek daha da katmanla┼čan, alt-├╝st ili┼čkileri kemikle┼čen bir toplumda insan─▒n insan taraf─▒ndan s├Âm├╝r├╝lmesinin s├╝r├╝p gitmesi konusunda her ┼čeye ra─čmen kendilerini sorgulayanlar─▒n g├Âzlerini boyamak maksad─▒yla yak─▒nda kom├╝nizmin gelece─čine dair [yemin bill├óh] s├Âz verilir d├╝zenli olarak.

MakhayskiÔÇÖnin marksizm ve sosyalizm ├╝zerine tezlerinin akla yatk─▒nl─▒klar─▒n─▒n bu a├ž─▒k do─črulamas─▒, ├╝├ž ayr─▒ bask─▒s─▒nda [1938, 1954 ve 1974 bask─▒lar─▒nda] ÔÇťB├╝y├╝k Sovyet AnsiklopedisiÔÇŁ taraf─▒ndan MakhayskiÔÇÖye l├óy─▒k g├Âr├╝len anlaml─▒ yorumlarla da do─črulan─▒rÔÇŽ

Ansiklopedinin ilk bask─▒s─▒nda makhayev├žina, ÔÇťanar┼čistimsi sendikac─▒l─▒─ča yak─▒n gerici k├╝├ž├╝k-burjuva bir ak─▒mÔÇŁ olarak tan─▒mlan─▒r.[152] Bu ansiklopediye g├Âre Makhayski, ÔÇťentellicansiyan─▒n ├Âzel bir gelir kayna─č─▒yla yani bilgileri sayesinde ├Âzel toplumsal bir s─▒n─▒f olaca─č─▒n─▒ ve bu y├╝zden i┼č├žilerin eme─čiyle ya┼čayan ve b├╝t├╝n topluma egemen olmaya can atan bir asalak olarak ortaya ├ž─▒kaca─č─▒n─▒ s├Âyleyen bir kuramÔÇŁ geli┼čtirmi┼čti; [ona g├Âre] ÔÇťsosyalizm, entellicansiyaya ├Âzg├╝ bir ideoloji, b├Âylece i┼č├žileri aldatman─▒n arac─▒ bir ideoloji olacakt─▒, zira entellicansiya, iktidar─▒n bilgiyi ve k├╝lt├╝r├╝ tekellerine alan ki┼čilere ait olaca─č─▒ bir toplumda proletaryay─▒ s├Âm├╝rmekle u─čra┼čacakt─▒.ÔÇŁ

─░kinci bask─▒da h─▒n├ž, so─čuk tahlilin yerini al─▒r ve ├╝sl├╗p sertle┼čir:

┬ź(ÔÇŽ) Marksizme d├╝┼čman anar┼čist bir ak─▒m, (ÔÇŽ) gerici ve kar┼č─▒-devrimci ├Âz├╝, devrimci entellicansiyan─▒n ÔÇôi┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒n d├╝┼čmanl─▒─č─▒n─▒ ona kar┼č─▒ k─▒┼čk─▒rtmak gayesiyleÔÇô kinci ve ├žamur at─▒c─▒ bir iftirayla ├ž─▒kar ortaya. Makhayev├žinan─▒n kimi yal─▒t─▒k d├Ânemlerde sovyet entellicansiyas─▒ hakk─▒nda a┼ča─č─▒lay─▒c─▒ tav─▒r bi├žimi alt─▒nda g├Âr├╝len tezah├╝r├╝ne kar┼č─▒ m├╝cadele edildi. (ÔÇŽ) Parti Merkez Komitesi, 14 Kas─▒m 1938 tarihli karar─▒nda entellicansiyaya kar┼č─▒ olan bu anti-bol┼čevik tavr─▒n vah┼či holigan bir davran─▒┼č oldu─čunu ve devlet i├žin tehlike olu┼čturdu─čunu yazm─▒┼čt─▒. Merkez Komite, entellicansiyaya kar┼č─▒ olan bu anti-leninist tavra son verilmesini buyurdu. Kom├╝nist Parti, sovyet entellicansiyas─▒yla ve onun marksist-leninist e─čitimiyle ├žok b├╝y├╝k ├Âl├ž├╝de ilgilenmekte. Sovyet halk─▒ da, i┼č├ži s─▒n─▒f─▒ ve k├Âyl├╝l├╝kle el ele ÔÇôpartinin y├Ânetimi alt─▒ndaÔÇô kom├╝nizmi kuran entellicansiyas─▒n─▒ takdir eder ve sever.┬╗[153]

G├Âr├╝ld├╝─č├╝ kadar─▒yla bu olay, e─čer bu savunucu tavra bak─▒larak de─čerlendirilirse, pek de istendi─či gibi gitmiyorduÔÇŽ LeninÔÇÖden bu yana ├╝retkenli─či yani s├Âm├╝r├╝y├╝ artt─▒rmakla ve ├žal─▒┼čma temposunu h─▒zland─▒rmakla y├╝k├╝ml├╝ ├žok say─▒da m├╝hendis ve teknisyen, i┼č├žiler taraf─▒ndan s─▒k s─▒k katledilmi┼člerdi.[154] Bu vakalar, 1936ÔÇô1939 aras─▒ stakhanovcu d├Ânemde daha s─▒k olmu┼č olmal─▒.

┼×imdi de ÔÇťB├╝y├╝k Sovyet AnsiklopedisiÔÇŁnin son ve g├╝ncel bask─▒s─▒n─▒n yorumunu, o g├╝n├╝n [1970ÔÇÖlerin] egemen anlay─▒┼člar─▒n─▒n ├Âz├╝n├╝ g├ÂrelimÔÇŽ

┬źEntellicansiyaya, ├Âzellikle devrimci entellicansiyaya kar┼č─▒ d├╝┼čmanca bir s├Âylem ├Â─čreten k├╝├ž├╝k-burjuva anar┼čist bir ak─▒m. Makhayev├žinan─▒n lideri polonyal─▒ sosyalist W. K. Makhayski, (ÔÇŽ) marksizmden toplumun s─▒n─▒fl─▒ yap─▒s─▒ kuram─▒n─▒ ayn─▒ ┼čekilde s─▒n─▒f m├╝cadelesi kuram─▒n─▒ da ├Âd├╝n├ž alarak, bir s─▒n─▒fa aidiyeti ├╝retim ili┼čkileri i├žinde tutulan yere g├Âre de─čil ama gelir bi├žimine g├Âre belirliyordu. O, ÔÇťbilgi tekelini elinde tutanÔÇŁ entellicansiyan─▒n asalak bir s─▒n─▒f olaca─č─▒n─▒ ve ÔÇťgelecekteki k├╝resel egemenli─čiÔÇŁni haz─▒rlayarak i┼č├žilerin eme─činden beslenece─čini s├Âyleyen tezi yaym─▒┼čt─▒; bilimsel sosyalizm teorisini de entellicansiyan─▒n marifetiyle i┼č├žilerin ÔÇťkorkun├ž bir aldat─▒lmas─▒ÔÇŁ olarak il├ón etmi┼čti. Makhayskicilere g├Âre devrimin as─▒l toplumsal temeli, d├╝┼čk├╝n unsurlardan [i┼čsiz g├╝├žs├╝z, evsiz barks─▒z gariban tak─▒m─▒ndan] olu┼čuyordu, zira nitelikli i┼č├žiler s├Âzde ayr─▒cal─▒kl─▒ konumlar─▒n─▒n korunmas─▒yla ilgileniyorlar, i┼č├ži kitlesi de sosyalist propagandan─▒n etkisinde kalacakt─▒. Makhayev├žina, devrimci i┼č├žilerin akl─▒n─▒ ├želiyor ve ÔÇôbu noktada ekonomistleri izleyerekÔÇô onlar─▒ ÔÇťsomut g├╝nl├╝k ihtiya├žlarÔÇŁ i├žin m├╝cadeleye ├ža─č─▒r─▒yordu.┬╗[155]

Bu yineleme ilk ikisinden olduk├ža farkl─▒ÔÇŽ ┼×urada burada daha iyi anlad─▒─č─▒n─▒ iddia ediyorsa da, bir├žok noktada hep hatal─▒ kal─▒yor: [s├Âzgelimi] Makhayski ÔÇťsosyalistÔÇŁ ediliyor; onun entellicansiyay─▒ tan─▒mlamak i├žin tam da ├╝retim ili┼čkilerinde tuttu─ču yer ├╝zerinde temellendi─či ÔÇťunutuluyorÔÇŁ vs. Bir beyinsizle┼čtirme [al─▒kla┼čt─▒rma] ansiklopedisinin her ┼čeye burnunu sokan k├óhya-yazarlar─▒na MakhayskiÔÇÖyi okuyup okumad─▒klar─▒ ve bu konuda bilerek konu┼čup konu┼čmad─▒klar─▒ sorulamayacakt─▒r [ku┼čkusuz]. Ayr─▒ca Makhayski etkisi s├╝rd├╝─č├╝ ├Âl├ž├╝de aforoz a─č─▒r basar: ÔÇťParti, makhayev├žinaya ve kurulu┼č y─▒llar─▒ boyunca ortaya ├ž─▒kan yal─▒t─▒k tezah├╝rlerine kar┼č─▒ her zaman kararl─▒ bir m├╝cadele y├╝r├╝tt├╝.ÔÇŁ[156] Sizin anlayaca─č─▒n─▒z, brejnevci toplum da kom├╝nizme do─čru olan nitel s─▒├žramay─▒ h├ól├ó ger├žekle┼čtiremedi─činden[157]ÔÇŽ bu m├╝cadele g├╝n├╝m├╝zde de s├╝r├╝p gitmekte.

Entellicansiyadan as─▒l yanda┼člar─▒n─▒ ve as─▒l temelini yaratm─▒┼č bir rejimin (bu ele┼čtirinin hedefi bir rejimin) s├╝rekli s─▒k─▒nt─▒lar─▒n─▒ [kayg─▒lar─▒n─▒] kavramak, birbirini izleyen bu g├╝ncelle┼čtirmeler [1938, 1954 ve 1974 bask─▒lar─▒] sayesinde m├╝mk├╝n.

K─▒ssadan HisseÔÇŽ

 

Bug├╝nk├╝ [Aral─▒k 1978] ÔÇťkapitalistÔÇŁ d├╝nyada ekonominin ve meta ili┼čkilerinin durmadan artan karma┼č─▒kl─▒─č─▒, giderek daha fazla uzman eleme─či gerektiriyor. Ayd─▒nlar─▒n itibar─▒ zirvede, d├╝zenin b├╝t├╝n etkin sekt├Ârlerinde kat─▒l─▒mlar─▒ aranmakta. Eme─čin artan b├Âl├╝nmesi, aran─▒lan nitelikteki yetenekleri te┼čvik etmekte. Eme─čin ak─▒lc─▒ y├Ânetimi ve d├╝zenlenmesi, becerileri bu d├╝zene─čin zay─▒fl─▒klar─▒n─▒ [kusurlar─▒n─▒] ├Ârtbas etmek [ge├žici olarak yumu┼čatmak] olan bir ÔÇťtoplumsal emek├žilerÔÇŁ bollu─čunu yaratan s├Âzde insan├« bilimlerin geli┼čmesine yol a├ž─▒yor; sosyolog, psikolog, ┼čehircilik uzmanlar─▒ vs. taburlar─▒ ve insanlar─▒ ┼čartland─▒rman─▒n di─čer uzmanlar─▒ [rekl├ómc─▒ tak─▒m─▒ vs.], proleter y─▒─č─▒nlar─▒n do─čal tepkilerini sapt─▒rarak, y─▒k─▒c─▒ kanallar─▒ t─▒kayarak bu makinenin ya─članmas─▒n─▒ ve de ÔÇťen ufak bir zerreÔÇŁnin bile di┼člilerin aras─▒na girmesini engellemeyi ├╝stleniyorlar.

Y├Ânetim, g├Âzetim ve denetimin ├žo─čalan g├Ârevleri, devletin ve b├╝rokrasinin rol├╝n├╝ artt─▒r─▒yorlar; ayd─▒nlar, iktidardaki oyma─č─▒n [klan─▒n] itaatk├ór kuklalar─▒na d├Ân├╝┼čmekte sab─▒rs─▒zlanarak k├╝├ž├╝k aral─▒klarda v─▒c─▒r v─▒c─▒r kayna┼č─▒yor. T├╝m bu devlet dalkavuklar─▒ y├Âneticilikten, pl├ónlamac─▒l─▒ktan, teknokrasiden ba┼čka ┼čey bilmezler ve ÔÇťgeli┼čmeÔÇŁnin ├že┼čitli modellerini canla ba┼čla kar┼č─▒la┼čt─▒rarak sadece ├╝retim art─▒┼č─▒yla, verimlilikle, rekabet g├╝c├╝yle ilgilenmekteler. Emelleri ÔÇťverimliÔÇŁ ve ÔÇťtoplumsalÔÇŁ olan─▒ ger├žekle┼čtirmeye zorlar onlar─▒, ama belli ki g├╝├žl├╝den yani kendi ├ž─▒karlar─▒ndan yana, zira ┼čef bozuntusu ruhlar─▒ ve yetenekleri ancak ÔÇťsorumluluklarÔÇŁ d├╝zeyinde tatmin olup rahatlar.

Kamu rahat─▒ ve ortak ├ž─▒kar kayg─▒s─▒, ÔÇômant─▒k kurallar─▒na uygun olarakÔÇô kendilerini sosyalist il├ón etmeye g├Ât├╝r├╝yor onlar─▒. Sosyalist olmay─▒ kim istemez? [Ama] bundan daha belirsiz, daha soluk hi├žbir ┼čey yokturÔÇŽ zira ÔÇôsosyalizmden ayr─▒lmaz olanÔÇô ┼ču ilerleme kavram─▒, y├Âneticileri ve y├Ânetilenleri tam bir g├Âr├╝┼č, ├ž─▒kar ve duygu benzerli─čine g├Ât├╝r├╝r ve sonunda kurulu ili┼čkilerin dengeleyici toplumsal bir mutabakat─▒na [konsens├╝s├╝ne] var─▒r. Bu anlamda ├žok bulunmayan [az─▒nl─▒kta kalan] her ┼čey, geri [ters y├Âne giden], gerici ya da hayalci [├╝topik] dolay─▒s─▒yla kendili─činden g├Âzden d├╝┼čen ┼čeyler olabilir ancak.

Bu, ├ž─▒karlar─▒na yani tart─▒┼čma g├Ât├╝rmez bir toplumsal konuma, bir i┼č g├╝vencesine ve topluma yaral─▒ bi├žimde ÔÇťhizmet etmeÔÇŁ buluncuna daha iyi uyan bir d├╝zen i├žin, devlet sosyalizmi i├žin bi├žilmi┼č kaftan olan bir yanda┼člar toplulu─čudur.

FransaÔÇÖda bu e─čilimler, ├Âzellikle ÔÇômerkezile┼čmi┼č devlet yap─▒s─▒n─▒n simgesiÔÇô jakoben modelin ortaya ├ž─▒kmas─▒ndan bu yana var. Ak─▒l (yeni tanr─▒), bu ├╝lkede bir kurtar─▒c─▒ g├Ârevi ├╝slendi. Entellicansiya (elbette solcu olan─▒), d─▒┼č kaynakl─▒ [egzotik] ├že┼čitli tuhaf k─▒v─▒r z─▒v─▒rlar─▒n [gadcelerin] her birinin de─čeri konusunda p├╝r ciddiyet bo┼č l├óf etmekten pek bir ho┼član─▒yor ┼ču s─▒ralar.

Marksist ideoloji, bug├╝ne kadar rakipsiz bi├žimde egemen olduÔÇŽ o h├ólde ciddili─čin i┼čareti ve tutarl─▒ bir ├╝retim art─▒┼č├ž─▒l─▒─č─▒n─▒n [sen-simoncu prod├╝ktivizmin] teminat─▒ marksizm beratlar─▒n─▒n [br├Âvelerinin] ├ž─▒kar─▒lmas─▒ da uygundu.

Frans─▒z sosyal-demokrasisi, ÔÇô├žok say─▒da uydu ÔÇťsolcuÔÇŁ mezheplerini hesaba almaks─▒z─▒nÔÇô rakip iki as─▒l e─čilimi taraf─▒ndan temsil edilir: kapitalist burjuvaziyle geleneksel el alt─▒ndan uzla┼čmalar─▒ bilinen ÔÇťbar─▒┼č├ž─▒ÔÇŁ sosyal-demokrasi [SP ve t├╝revleri] ve ÔÇô├žirkin y├╝z├╝ tehlikeli h├óle gelmesine ra─čmenÔÇô leninci-stalinci modelin kuyru─čundaki sosyal-demokrasi [FKP ve ┼č├╝rek├ós─▒].

Bu iki e─čilim, burjuvazinin miras─▒ i├žin aralar─▒nda ┼čiddetle ├žeki┼čir. Her ne kadar y├Ântemleri farkl─▒ olsa da hedef ayn─▒d─▒r: devlet iktidar─▒n─▒n ele ge├žirilmesi ve meta ekonomisinin ak─▒lc─▒ ve etkili bir y├Ânetimi, farkl─▒ bir ifadeyle, sermayeyi sermayedarlardan [kapitalistlerden] daha iyi y├Ânetmek. Bu y├Ânetme tutkusu, bu g├╝ne kadar ger├žekle┼čtirdikleri bilinen b├╝t├╝n deneyimlerine, fel├óketli de─čilseler de ├žok k├Ât├╝ sonu├žlar ├╝retmi┼č olan deneyimlerine g├Âre de─čerlendirilirse, temelsiz ve bo┼čtur. Bu sosyal-demokrasi i├žin kapitalizmin ÔÇômaalesefÔÇô d├╝┼č├╝nd├╝─č├╝nden daha direngen oldu─ču g├Âr├╝ld├╝; bu, durmadan onun yak─▒n ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝ ├Ânceden haber etmi┼č ├žok say─▒da Diafoirus[*] sosyalist doktora ra─čmen h├ól├ó dipdiri oldu─ču g├Âr├╝len bir can ├žeki┼čmedir. Kapitalizm, kendisi i├žin ├Âl├╝mc├╝l olmas─▒ gereken en b├╝y├╝k engelleri yani genel oy hakk─▒n─▒, sava┼člar─▒, s├Âm├╝rgecilik kar┼č─▒t─▒ ba─č─▒ms─▒zl─▒klar─▒, ├Âzellikle de ÔÇôMarxÔÇÖa g├ÂreÔÇô onun mezar─▒n─▒ kazmas─▒ gereken ├╝retici g├╝├žlerin devasa geli┼čmesi ile artan proleterle┼čmeyi kolayca a┼čmay─▒ bildi. Ve t├╝m bunlar─▒ kazas─▒z bel├ós─▒z ne de ├Ânemli ├želi┼čkiler olmaks─▒z─▒n becerdi. Hatta kapitalizm, yeni bir g├╝rel [dinamik] vermek ├╝zere kendisine y├Ânelik kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člar─▒ tel├ófi etmeyi de becererek s├╝rekli bi├žimde bu kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člardan beslenmi┼čti. S├Âz konusu kar┼č─▒ ├ž─▒k─▒┼člar, modernle┼čmek ve k├ór─▒ artt─▒rmak, ayn─▒ ┼čekilde i├žinden ge├žilen ola─čan [iktisad├«] zorluklar─▒ halk y─▒─č─▒nlar─▒na hat─▒rlatmak ├╝zere (bu, bu y─▒─č─▒nlar─▒ ÔÇôen az─▒ndan partilerin ve ├Ârg├╝tlerin kendi adlar─▒na konu┼čmalar─▒na ve davranmalar─▒na katland─▒─č─▒ s├╝receÔÇô sakin ve m├╝tevekkil k─▒lman─▒n m├╝kemmel bir arac─▒d─▒r) verimsiz ve ├ža─čd─▒┼č─▒ sekt├Ârlerden kurtulmak i├žin yararland─▒─č─▒ iktisad├« durgunluklara, ÔÇťkrizlerÔÇŁe yol a├žmas─▒na da izin verirler ara s─▒ra.

Sosyal-demokrasi militanlar─▒n─▒n iktidar─▒n girift ge├žitlerini topluca ar┼č─▒nlamada, marifetlerini nihayet g├Âsterebilmede sab─▒rs─▒zland─▒klar─▒ ku┼čkusuz; y├╝kselen [yeni] ku┼čaklar de─čerlerini ortaya koymaya can at─▒yor ve b├╝y├╝klerinin ge├žmi┼č ba┼čar─▒s─▒zl─▒klar─▒yla aralar─▒na isteyerek s─▒n─▒r ├žekiyorlar; onlar i├žin ├Ânemli olan, e─čitimlerinin meyvelerini toplamak, yetenek [denilen] “sermayeleri”ni de─čerlendirmektir. Belli ki sab─▒rlar─▒n─▒n bir s─▒n─▒r─▒ var ve belli bir s├╝renin sonunda ÔÇôs─▒ralar─▒n─▒ beklemekten b─▒kk─▒nÔÇô yasak meyveyi di┼člerler ve b├Âylece yeni efendilerinin sad─▒k hizmetk├órlar─▒, esasl─▒ k├╝├ž├╝k kadrolar h├óline gelerek mevcut iktidar─▒n saf─▒na ge├žerlerÔÇŽ al─▒┼č─▒ld─▒k, bildik bir olay.

T├╝m sosyal-demokratlardaki bir di─čer ortak nokta da, ├Âvmeleri gerek yar─▒nlar konusunda, ger├žek kurtulu┼č an─▒ k─▒sacas─▒ kom├╝nist toplum konusunda ÔÇťsanatl─▒ puslu bir belirsizli─čiÔÇŁ besleyip s├╝rd├╝rme yetenekleridir. Ama├žlar─▒, k├╝├ž├╝k ÔÇťsermayeÔÇŁlerini nihayet verimli [k├órl─▒] bi├žimde pazarl─▒k edebilecekleri g├╝n, kendi ÔÇťara├žlarÔÇŁ─▒ ├žer├ževesinde, sosyalist yollar─▒ [ara├žlar─▒] i├žinde y├Ânetmektir yaln─▒zca.

├ça─čda┼č sosyalizm, g├╝n├╝m├╝zde ÔÇťdevrimcilerÔÇŁin a─člama duvar─▒na d├Ân├╝┼čt├╝. Onlardan istenmi┼č olan deneyimler, bask─▒c─▒ y├Ânetimlerin kurulmas─▒nda di─čerleriyle rekabet etti ya da o zamanlar─▒n reformizmi i├žinde b├Âylesine ho┼član─▒lm─▒┼č bu deneyimler, bir ├že┼čit ÔÇťinsan├« y├╝zl├╝ÔÇŁ kapitalizmi temsil etmeye vard─▒lar sonunda. Her h├ól├╝k├órda sosyalizm, kapitalizmin ya┼čat─▒lmas─▒n─▒n ÔÇôalt─▒ hi├žbir zaman yeterince ├žizilmemi┼čÔÇô bariz sorumlulu─čunu ├╝stlenir. ─░┼č├ži s─▒n─▒f─▒n─▒ kurtarma tasar─▒s─▒n─▒n [projesinin] ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒, sermayenin kaderi [gelece─či] ├╝zerine olan anla┼č─▒lmaz [bulan─▒k] kehanetinin ifl├ós─▒na denktir yaln─▒zca.

MakhayskiÔÇÖnin s├Âz konusu ayk─▒r─▒ tahlil ve ├Âng├Âr├╝lerinin tarihsel geli┼čmeler taraf─▒ndan do─čruland─▒klar─▒ g├Âr├╝ld├╝; bunlar, devrimci tasar─▒ i├žin hayat├« iki sorunu yani sosyalizmin ba┼čar─▒s─▒zl─▒─č─▒n─▒ ve SSCBÔÇÖde kurulan y├Ânetimin b├Âylesine uzun ├Âm├╝rl├╝ olmas─▒ muammas─▒n─▒ ayd─▒nlatmaya da yard─▒m ederler. Al─▒┼č─▒lagelen a├ž─▒klama, sosyalizmin temel yetersizli─čini koyar ortaya: yani ÔÇôbelirsiz bir gelece─če ertelenmi┼č hedefler olanÔÇô ne eme─čin b├Âl├╝nmesini [ÔÇťilm├«ÔÇŁ tabiriyle ÔÇťi┼čb├Âl├╝m├╝ÔÇŁn├╝] ne de meta ili┼čkilerini yeniden tart─▒┼čma konusu etmeksizin [hemen masaya yat─▒rmaks─▒z─▒n], her ┼čeyi sadece ├╝retim ara├žlar─▒n─▒n kolektif sahiplenmesiyle g├Âstermeyi istemek. K─▒sacas─▒ sosyalist proje, ÔÇôÔÇťbilgi kapitalistleriÔÇŁ diye adland─▒raca─č─▒m─▒zÔÇô toplumsal yeni muharrik bir g├╝c├╝n ortaya ├ž─▒k─▒┼č─▒na tekab├╝l eder.

MakhayskiÔÇÖnin e┼čitlik├ži ele┼čtirisinin ├Âzg├╝nl├╝─č├╝, emek g├╝c├╝n├╝n ├╝st├╝nl├╝─č├╝, ├Âzelli─či vs. de─čil sadece, ama sahibi i├žin verimli [k├órl─▒], ku┼čaktan ku┼ča─ča aktar─▒labilen sermayele┼čmi┼č bir ├╝retim arac─▒ ve kapitalist ├╝retkenlik art─▒┼č─▒ndan ilk yarar─▒ sa─člayan bilginin bu tan─▒m─▒nda yer eder. Y├Ânetim [y├Ânlendirme] ve idare g├Ârevleri siyas├« karar g├╝c├╝ne [iktidara, devlete] s─▒k─▒ s─▒k─▒ya ba─čl─▒ olduklar─▒ndan, sosyalist ayd─▒nlar da (yeni ek├óbir taifesi de) bu durumda ├Âzel veya kolektif kapitalist ├╝retimi, ama hep metasal [ticar├«] kalan kapitalist ├╝retimi ÔÇôs├Âm├╝r├╝ sistemine dokunmaks─▒z─▒n, ya da daha iyisi, onu m├╝kemmelle┼čtirerek ve s├╝r├╝p gitmesini g├╝venceye alarakÔÇô k├órl─▒ bi├žimde y├Ânlendirmeyi [y├Ânetmeyi] ve idare etmeyi isterler.

Peki bu, ayd─▒nlar─▒n hepsi gizil olarak proleter kar┼č─▒t─▒ anlam─▒na ya da proleter kar┼č─▒t─▒ olacakt─▒r demeye mi gelir? Her ┼čey, ÔÇťyetenekleriÔÇŁni nas─▒l kulland─▒─č─▒na, salt isti┼čar├« ve uygulay─▒c─▒ s─▒n─▒rlanmalar─▒na, ├Âzellikle de karar verici olmayan i┼člevlerine ba─čl─▒d─▒r.

S├Âz konusu olan, bilginin yans─▒z olmay─▒┼č─▒ (hemen her zaman egemen bir g├╝ce ba─čl─▒d─▒r) ve s─▒na├« bir toplumda eme─čin b├Âl├╝nmesinin yol a├žt─▒─č─▒ toplumsal ve siyasal de─či┼čimler ├╝zerinde durmakt─▒r. Bu de─či┼čimler, art─▒k sadece ÔÇťkapitalist-proleterÔÇŁ uzla┼čmaz ├žiftine indirgenemeyen ve bundan b├Âyle as─▒l ÔÇťkafa ve kol emek├žisiÔÇŁ, ÔÇťy├Âneten-uygulayanÔÇŁ ayr─▒lmalar─▒na da uygulanan s─▒n─▒f m├╝cadelesi prati─či ├╝zerinde etkide bulunmu┼člard─▒.

Bu durum kar┼č─▒s─▒nda proletarya, t├╝m edilginli─čin ya da tevekk├╝l├╝n ve b├╝t├╝n ba─č─▒ml─▒l─▒k ili┼čkilerinin d├╝zenli ve ─▒srarl─▒ [sistemli] reddinden itibaren ele┼čtirel ├Âzerk bir yol tutarak ve de ┼ču profesyonel ak─▒ldanelerin [ideologlar─▒n] soru-cevap oyunlar─▒na kar┼č─▒, t├╝m ┼ču denklemle┼čtirmelere kar┼č─▒ kendi iradesini ortaya koyarak, yine ve her zaman yaln─▒zca kendine g├╝venebilir.

Bir ÔÇť├ÂrekaÔÇŁ form├╝l├╝, ka├ž─▒n─▒lmaz ├žare olu┼čturabilecek bir model fil├ón yok; ula┼č─▒lacak ama├žlar─▒n a├ž─▒k bilinci ile tarihsel, ortak, do─črudan ve hemen yap─▒lacak giri┼čimlerdir s├Âz konusu olan.

 

Alexandre SK─░RDA

Aral─▒k 1978



[*] ÔÇťSunu┼čÔÇŁun bu ilki hari├ž t├╝m di─čer ara ba┼čl─▒klar─▒ ├ževiriye aittir.

[1] Marx, Engels ve KautskiÔÇÖnin ├žok say─▒da kitab─▒, 1900ÔÇÖe do─čru rus├žaya ├ževrilmi┼č bulunuyordu; ayr─▒ca almanca RusyaÔÇÖda rahatl─▒kla kullan─▒l─▒yor ve rus ayd─▒nlar─▒ marksizmi ├Âzg├╝n [almanca] bask─▒lardan hareketle ├Â─črenebilmi┼člerdi. Bu konuda bkz: Claudie Weill, ÔÇťMarxistes Russes et Social-D├ęmocratie Allemande (1898ÔÇô1904)ÔÇŁ, Maspero yay─▒nlar─▒, Paris, 1977.

[2] Konunun uzman─▒ ingilizce dergilerde onunla ilgili pek ├žok makale yay─▒mland─▒: Paul Avrich, ÔÇťWhat isMakhaevism“ÔÇŁ, Soviet Studies, Haziran 1965; Marshall Shatz, ÔÇťJ. W. Makhajski: The Conspiracy of the ─░ntellectualsÔÇŁ, Survey, Ôäľ 62, Ocak 1967; ve ─░nternational Rewiev of Social HistoryÔÇÖde ├ž─▒kan ÔÇťThe Makhaevists and the Russian Revolutionary MovementÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ makale, XV. cilt, 2. k─▒s─▒m, 1970. Amsterdam Uluslararas─▒ Toplumsal Tarih Enstit├╝s├╝ taraf─▒ndan bas─▒lm─▒┼č bu sonuncu dergide bkz. Anthony dÔÇÖAgustioÔÇÖnun ÔÇť─░ntelligentsia, Socialism and the WorkerÔÇÖs Revolution: the Views of J. W. MakhajskiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒.

Eski bir makhayskicinin yaz─▒lar─▒n─▒ da belirtmek gerek: Max Nomad, ÔÇťAspects of RevoltÔÇŁ, s. 96ÔÇô117, Waldon Press, New York, 1959; ÔÇťDreamers, Dynamiters and DemagoguesÔÇŁ, s. 103 ve s. 201ÔÇô206, Waldon Press, New York, 1964. M. Nomad, R├ęvolution Prol├ętarienneÔÇÖde (Ôäľ 163, 10 Kas─▒m 1933) ÔÇôMakhayskiÔÇÖnin ad─▒n─▒ zikretmeksizinÔÇô ÔÇťLe Socialisme des ─░ntellectuelsÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda bu konuda bir tan─▒tma yaz─▒s─▒ yay─▒mlam─▒┼čt─▒. Frans─▒zcaya ├ževrilmi┼č makalelerinden bir di─čeri de Le Contrat SocialÔÇÖ─▒n Eyl├╝l 1958 say─▒s─▒nda yay─▒mlanm─▒┼čt─▒: ÔÇťUn M├ęconnu: W. Makha├»ski?ÔÇŁ.

MakhayskiÔÇÖnin ├Ânemli metinlerinin rus├ža yeni bir bask─▒s─▒ Albert PerryÔÇÖnin ingilizce ├Âns├Âz├╝ ve R. N. RedlikhÔÇÖin sunu┼čuyla birlikte ├ž─▒kt─▒: A. Volsky (MakhayskiÔÇÖnin yaz─▒lar─▒nda kulland─▒─č─▒ takma ad), ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁ, New York, Baltimore, 1968. Dipnotlar─▒m─▒z, daha fazla uyum amac─▒yla bu sonuncu bask─▒ya g├Ândermelerde bulunur.

[3] Bug├╝nk├╝ Polonya [eski ad─▒yla Lehistan], o zamanlar Almanya, Avusturya ve Rusya aras─▒nda b├Âl├╝┼č├╝lm├╝┼č olarak bulunuyordu.

[*] Elle yaz─▒lm─▒┼č ya da daktilo edilmi┼č bir sayfay─▒ alkol yard─▒m─▒yla ├žo─čaltmak.

[4] Neue Zeit, Ôäľ 36ÔÇô37, 1895. Makhayski taraf─▒ndan aktar─▒lm─▒┼č: bkz. A. Volsky, ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁ, a.g.e. s. 63.

[5] A. VolskyÔÇÖnin zikredilen kitab─▒nda yer alan ÔÇťSosyal-Demokrasinin EvrimiÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ndan, s. 75.

[6] Ayn─▒ yerde.

[7] a.g.e. s. 41 (1905ÔÇÖte, daha sonra yaz─▒lan ├Âns├Âzden).

[8] a.g.e. s. 42.

[9] L. Tro├žki, Katorga y SsylkaÔÇÖn─▒n (Zindan ve S├╝rg├╝nÔÇÖ├╝n) 5. say─▒s─▒nda (Moskova, 1923) ÔÇť─░lk S├╝rg├╝n├╝m ├ťzerine An─▒larÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ndan (s. 91ÔÇô95).

[10] Ayn─▒ yerde.

[11] L. Tro├žki, ÔÇťMa VieÔÇŁ, s. 143, Gallimard yay─▒nlar─▒, Paris, 1953.

[12] a.g.e. s. 156 ve L. Tro├žki, ÔÇťL├ęnineÔÇŁ, s. 17ÔÇô18, PUF, Paris, 1970.

[13] ÔÇťSosyal-Demokrasinin EvrimiÔÇŁ, a.g.e. s. 44.

[14] Ayn─▒ yerde.

[15] a.g.e. s. 43.

[16] Ayn─▒ yerde.

[17] a.g.e. s. 45.

[18] Bu pasaj, ├Âzg├╝n almanca bask─▒s─▒nda ve rus├ža ├ževirisinde olmas─▒na kar┼č─▒n, Joseph RoyÔÇÖn─▒n frans─▒zca ilk ├ževirisinde yer almaz. Bu eksiklik, [frans─▒zca] ├ževirinin okuyucu i├žin daha a├ž─▒k k─▒l─▒nmas─▒ amac─▒ ├žer├ževesinde do─črudan Marx taraf─▒ndan yap─▒lm─▒┼č d├╝zeltmelerle a├ž─▒klanabilir (bkz. frans─▒zca bask─▒s─▒ i├žin Marx taraf─▒ndan kaleme al─▒nan ÔÇťFrans─▒zca Bask─▒ya Sons├ÂzÔÇŁ [ÔÇťKapitalÔÇŁ, 1. cilt, s. 30, Sol yay─▒nlar─▒, 2004]). S├Âz konusu pasaj, d├╝zenli bi├žimde ba┼čvuru kayna─č─▒ olarak ald─▒─č─▒m─▒z Maximilien Rubel bask─▒s─▒nda ÔÇôek olarakÔÇô yeniden kitaba al─▒nm─▒┼č (bkz. ÔÇťEconomieÔÇŁ, 1. cilt, s. 1650): Karl Marx, ÔÇťOeuvresÔÇŁ (ÔÇťEconomieÔÇŁ, Gallimard yay─▒nlar─▒, Bibl. de la Pl├ęiade, 2 cilt, 1965 ve 1968). MakhayskiÔÇÖnin muhtemelen yararland─▒─č─▒ ÔÇťKapitalÔÇŁin rus├ža ├ževirisi, V. D. Liubimov ├ževirisi (Saint-Petersburg) olmal─▒: bu pasaj, bu ├ževiride yer al─▒r.

ÔÇŽ.MarxÔÇÖ─▒n Gotha program tasla─č─▒n─▒n ele┼čtirisine ili┼čkin bir di─čer b├Âl├╝m├╝ de bu ayn─▒ konuyu ele al─▒r:

┬źAma yine de falan ki┼či fizik├« ve anl─▒ksal bak─▒mdan fil├ón di─čerinden ├╝st├╝nd├╝r ve dolay─▒s─▒yla ayn─▒ s├╝rede daha fazla emek [i┼č] ├ž─▒kart─▒r ya da daha uzun s├╝re ├žal─▒┼čabilir. Eme─čin ÔÇô├Âl├ž├╝me yarayabilmesi i├žinÔÇô s├╝re ve yo─čunluk bak─▒m─▒ndan hesaplanmas─▒ gerekir, aksi takdirde [iktisad├« de─čerin] ├Âl├ž├╝ ayar─▒ olmaktan ├ž─▒kacakt─▒r. Bu e┼čit hak, e┼čit olmayan emek i├žin e┼čitsiz bir hakt─▒r. B├╝t├╝n insanlar t├╝m di─čerleri gibi emek├ži olduklar─▒ i├žin, bu hak hi├žbir s─▒n─▒f ayr─▒m─▒ tan─▒maz, ama emek├žilerin e┼čit olmayan yeteneklerini ve bu y├╝zden ├╝retici yeteneklerini do─čal bir ayr─▒cal─▒k olarak z─▒mnen kabul eder. ├ľyleyse bu, ÔÇôt├╝m di─čer haklar gibiÔÇô kapsam─▒ ├žer├ževesinde e┼čitsizli─čin hakk─▒d─▒r.┬╗ (ÔÇťEconomieÔÇŁ, 1. cilt, s. 1419ÔÇô1420 [bkz. ÔÇťGotha Program Tasla─č─▒n─▒n Ele┼čtirisiÔÇŁ, 3. ele┼čtiri noktas─▒])

Her t├╝rl├╝ tahmine [hesaba] izin veren eme─čin bu ├Âl├ž├╝lmesinin, s├╝re ve yo─čunluk olarak ├Âl├ž├╝lmesinin mu─čl├ókl─▒─č─▒n─▒ [birka├ž anlama ├žekilebilirli─čini, belirsizli─čini] burada not etmek isteriz.

ÔÇťKapitalÔÇŁin ├╝├ž├╝nc├╝ cildinde Marx, ÔÇťbir y├Âneticinin ├Âzel ├╝cretiÔÇŁ sorununa de─činir hafiftenÔÇŽ ├ľnce i┼člevi [y├Âneticilik i┼člevini] hakl─▒lar:

┬źG├Âzetme ve y├Ânetme i┼či, ba─č─▒ms─▒z ├╝reticilerin yal─▒t─▒k eme─činin de─čil de, ├╝retimin toplumsal olarak e┼čg├╝d├╝mle┼čmi┼č bir s├╝re├ž bi├žimi i├žerdi─či her yerde ka├ž─▒n─▒lmaz olarak g├Âr├╝l├╝r. (ÔÇŽ) Bu, e┼čg├╝d├╝ml├╝ b├╝t├╝n ├╝retim sistemlerinde ger├žekle┼čtirmek zorunda olunan ├╝retici bir emektir.┬╗ (ÔÇťEconomieÔÇŁ, 2. cilt, s. 1144)

Daha sonra Marx bir ├želi┼čkiye girer: ÔÇť├╝cretli emek├žinin kendi ├╝cretini, yetmezmi┼č gibi ÔÇôy├Ânetici eme─čin kar┼č─▒l─▒─č─▒ olarakÔÇô g├Âzetme ├╝cretini de ├╝retmek zorunda olmas─▒n─▒ÔÇŁ normal bir ┼čeymi┼č gibi d├╝┼č├╝n├╝r ki, MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirisiyle [tahliliyle] ├žak─▒┼čan da budur. Ard─▒ndan bilinen sav─▒n─▒ yeniden ele al─▒r: ÔÇťBir y├Ânetmenin ├╝creti, k├órdan t├╝m├╝yle ayr─▒d─▒r ve ayn─▒ zamanda nitelikli emek ├╝creti bi├žimini al─▒r. (ÔÇŽ) Y├Âneticinin ├╝creti, di─čer i┼č├žilerin ├╝cretleri gibi, de─či┼čen sermayenin bir par├žas─▒n─▒ olu┼čturur.ÔÇŁ (ÔÇťEconomieÔÇŁ, 2. cilt, s. 1146 ve s. 1147ÔÇô1149)

O h├ólde y├Ânetim ve g├Âzetim i┼člevi, patronlar i├žin oldu─ču kadar basit i┼č├žiler i├žin de daha yararl─▒ ve gerekli olmal─▒! Burada Marx, makhayskici ele┼čtirinin hakl─▒l─▒─č─▒n─▒ do─črular.

[19] ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁ, a.g.e. s. 149ÔÇô150.

[20] a.g.e. s. 223.

[21] a.g.e. s. 49.

[22] a.g.e. s. 50.

[*] Ekonomizm: Toplumsal g├Âr├╝ng├╝leri salt iktisad├« nedenlere indirgemek ya da toplumsal de─či┼čimi salt iktisad├« g├╝d├╝lerin sonucu olarak d├╝┼č├╝nmek; LeninÔÇÖe ve bol┼čeviklere g├Âre de sadece iktisad├« sendikac─▒l─▒k yanl─▒s─▒ olmak yani i┼č├ži m├╝cadelesini salt iktisad├« taleplerle s─▒n─▒rlamak.

[23] a.g.e. s. 45.

[24] Bol┼čevik b├Âl├╝ng├╝n├╝n DumaÔÇÖdaki m├╝stakbel lideri; daha sonra ─░zvestiyaÔÇÖn─▒n y├Âneticisi oldu.

[25] Dayan─▒┼čmac─▒lar─▒n aras─▒nda sosyal-demokratlar, d├╝┼čmanca anlay─▒┼člar─▒n─▒ yine de kendilerinden esirgemedi─či sosyal-demokratlar da vard─▒ÔÇŽ ne demeli, bir ba┼čka zaman bir ba┼čka anlay─▒┼č i┼čte.

[26] ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁ, a.g.e. s. 155ÔÇô161.

[27] Piotr Garvi, ÔÇťBir Sosyal-Demokrat─▒n An─▒lar─▒ÔÇŁ (1935ÔÇÖte ParisÔÇÖte rus├ža olarak kaleme al─▒nm─▒┼č), s. 287ÔÇô293, New York, 1946. Garbi daha sonra men┼čevik olmu┼č ve devrimden sonra ilkin FransaÔÇÖya ard─▒ndan Birle┼čik DevletlerÔÇÖe g├Â├ž etmi┼čti.

[28] a.g.e. s. 292.

[29] Jan Waclav Makhayski, ÔÇťBurjuva Devrimi ve ─░┼č├ži Davas─▒ÔÇŁ (rus├ža), s. 12, Cenevre, 1905.

[30] Marx, ÔÇťKutsal AileÔÇŁde (rus├ža) yer alan ├ževirenin [MakhayskiÔÇÖnin] notlar─▒ndan, s. 47ÔÇô48, Saint-Petersburg, 1906.

[31] J. W. Makhayski, ÔÇťXIX. Y├╝zy─▒l Sosyalizminin ─░fl├ós─▒ÔÇŁ (rus├ža), s. 29, Cenevre, 1905.

[32] L. N. Syrkin, K─▒z─▒l Y─▒ll─▒klar (Krasnaya Letopis), Ôäľ 6 (33), s. 182ÔÇô212 (1929) ve Ôäľ 1 (34), s. 117ÔÇô145 (1930). Bu makaleler daha sonra bro┼č├╝r h├ólinde yeniden yay─▒mland─▒.

[33] La Conspiration Ouvri├Ęre (Rabo├ži Zagovor), Ôäľ 1, Eyl├╝l-Ekim 1907, s. 75 (bu tek say─▒ ancak Ocak 1908ÔÇÖde yay─▒nland─▒).

[34] Ayn─▒ dergi, s. 74.

[35] Ayn─▒ dergi, s. 25ÔÇô26.

[36] Zeromski, romanlar─▒ndan birinde onu Radek isimli bir kahraman olarak resmeder. Roman─▒n bu kahraman─▒n─▒n ├žekicili─či, gen├ž Karl SobersohnÔÇÖu hayranl─▒kla bu ad─▒ tak─▒nmaya iter: bu gen├ž adam daha sonra Radek ad─▒yla bol┼čevik liderlerden biri olacakt─▒ÔÇŽ tak─▒nd─▒─č─▒ bu soyad─▒n ger├žekte kime ait oldu─čunu bilmeksizin ku┼čkusuz.

[37] Vera MakhayskiÔÇÖnin an─▒larda aktar─▒l─▒yor (NomadÔÇÖ─▒n ar┼čivlerinde yer alan on iki sayfal─▒k bu elyazmalar─▒ Amsterdam Uluslararas─▒ Toplumsal Tarih Enstit├╝s├╝nde saklanmakta).

[38] ─░┼č├ži Devrimi gazetesi, MakhayskiÔÇÖnin ├žal─▒┼čmalar─▒n─▒n yeni bask─▒s─▒nda, ÔÇťAyd─▒n Emek├žiÔÇŁde t├╝m├╝yle yeniden yay─▒mland─▒: bkz. a.g.e. s. 401 ve devam─▒.

[39] a.g.e. s. 402.

[40] Ayn─▒ yerde.

[41] a.g.e. s. 402ÔÇô403.

[42] a.g.e. s. 405.

[43] a.g.e. s. 407.

[44] Bu i┼č, eski ÔÇťs├╝rg├╝n ve zindan mahk├╗mlar─▒ÔÇŁn─▒n o d├Ânemde ├žok etkin derne─či taraf─▒ndan sa─članm─▒┼č olmal─▒ ona.

[45] Dielo Truda (Emek Davas─▒), Ôäľ 11, (Nisan 1926), s. 5ÔÇô8, Paris.

[46] Saint-Simon ve Enfantin, ÔÇťOeuvres Compl├ĘtesÔÇŁ, XX. cilt, s. 181, Paris, 1863.

[47] Ayn─▒ yerde.

[48] a.g.e. XXIII. cilt, s. 83.

[49] ÔÇťDoctrine de Saint-Simon, Exposition, Premi├Ęre Ann├ęe, 1828ÔÇô1829ÔÇŁ, s. 92, Paris, 1831.

[50] a.g.e. s. 193ÔÇô194.

[51] a.g.e. s. 209.

[52] a.g.e. s. 247.

[53] a.g.e. s. 5 (Bazard ve Enfantin taraf─▒ndan Millet Meclisi Say─▒n Ba┼čkan─▒ÔÇÖna yaz─▒lan mektuptan).

[54] Ba┼čkalar─▒n─▒n yan─▒ s─▒ra sadece 1932ÔÇÖden beri bilinen ÔÇť1844 Elyazmalar─▒ÔÇŁn─▒, ÔÇťAlman ─░deolojisiÔÇŁni veya ÔÇťVera Zasuli├žÔÇÖe MektupÔÇŁunu, de─či┼čik metin ve taslaklar─▒n─▒ sayabiliriz. Marx ve Engels aras─▒ndaki yaz─▒┼čmalar─▒n tamam─▒n─▒n ya da ÔÇôalman sosyal-demokrasisinin ar┼čivlerindeÔÇô Amsterdam Uluslararas─▒ Toplumsal Tarih Enstit├╝s├╝ÔÇÖnde saklanan ba┼čka yay─▒mlanmam─▒┼č yaz─▒lar─▒n─▒n yay─▒mlanmalar─▒ nedeniyle frans─▒z okuyucunun nasibine h├ól├ó umulmad─▒k ┼čeyler d├╝┼čebiliyor.

[55] ├ľzellikle leninizmle, ÔÇôkendisi de bir tatar-leninci olmadan ├ÂnceÔÇô Charles RappoportÔÇÖun 1918ÔÇÖde s├Âyledi─či ┼čaka yollu ┼ču ÔÇťtatar soslu blankizmÔÇŁle birlikte geli┼čmi┼č olan ba─čnaz [sekter, darkafal─▒] ├žok say─▒da marksist de─či┼čke g├Ârm├╝┼čt├╝k. Bunun en ├žarp─▒c─▒ ├Ârne─či, ÔÇťen de─čerli sermaye insanÔÇŁ─▒n ├Âylesine devasa ├Âl├ž├╝de telef edilmesi olmu┼č olan StalinÔÇÖin o kanl─▒ ser├╝venidir.

[56] MarxÔÇÖ─▒n anla┼č─▒l─▒r bir de─čerlendirmesi i├žin L. LauratÔÇÖn─▒n (Otto Machl, 1898ÔÇô1977) yaz─▒lar─▒na ba┼čvurmak gerek: ÔÇťLe Marxisme en Faillite?ÔÇŁ, Paris, 1939; ÔÇťLe Manifeste Communiste de 1848 et le Monde dÔÇÖAujourdÔÇÖhuiÔÇŁ, Paris, 1948; ayn─▒ ┼čekilde Le Contrat SocialÔÇÖde (1957ÔÇô1968), La Revue SocialisteÔÇÖte yay─▒mlanm─▒┼č yaz─▒lar─▒ ve ba┼čka kitaplar─▒ da. Bu yaz─▒lar, ÔÇťmarksistÔÇŁ katk─▒n─▒n tahlili i├žindi.

Daha tam ve ÔÇťmarks├ž─▒ÔÇŁ bir bilgi i├žin MarxÔÇÖ─▒n kitaplar─▒n─▒n M. Rubel taraf─▒ndan ger├žekle┼čtirilen bask─▒lar─▒ gibi (a.g.e. [ÔÇťEconomieÔÇŁ], 1. ve 2. cilt) bu ayn─▒ yazar─▒n [RubelÔÇÖin] ┼ču kitaplar─▒n─▒ da incelemek gerekir: ÔÇťKarl Marx, Essai de Biographie ─░ntellectuelleÔÇŁ (Marcel Rivi├Ęre yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, 1971) ile ÔÇťMarx, Critique du MarxismeÔÇŁ, (Payot yay─▒nlar─▒, 1974).

[57] ÔÇťManifeste du Parti CommunisteÔÇŁ: K. Marx, ÔÇťEconomieÔÇŁ, a.g.e. 1. cilt, s. 174.

[58] a.g.e. s. 171.

[59] ÔÇťLa Premi├Ęre ─░nternationaleÔÇŁ, J. FeymondÔÇÖun y├Ânetimi alt─▒nda yay─▒mlanm─▒┼č bir belgeler derlemesi, 2. cilt, s. 68 ve 373, Cenevre, 1962.

[60] Marx taraf─▒ndan kaleme al─▒nm─▒┼č UEBÔÇÖnin ÔÇťA├ž─▒┼č Konu┼čmas─▒ÔÇŁndan: bkz. ÔÇťEconomieÔÇŁ, 1. cilt, a.g.e. s. 467 ve UEBÔÇÖnin t├╝z├╝─č├╝, a.g.e s. 472.

[61] ÔÇťArchives BakounineÔÇŁde yer alan ÔÇťLettre aux Compagnons du JuraÔÇŁ, 3. cilt, s. 204, Leiden, 1965.

[62] a.g.e. IV. cilt, s. 219ÔÇô220, 1967 [t├╝rk├žesi i├žin bkz. M. Bakunin, ÔÇťDevlet ve Anar┼čiÔÇŁ, s. 29, Agorakitapl─▒─č─▒, 2006].

[63] a.g.e. s. 346ÔÇô347.

[64] MarxÔÇÖ─▒n bu notlar─▒ ilk kez Riazanov taraf─▒ndan L├ętopissi MarksismaÔÇÖda (II) 1926ÔÇÖda yay─▒mlanm─▒┼člard─▒. 1935ÔÇÖte ÔÇťContre lÔÇÖAnarachieÔÇŁ adl─▒ frans─▒zca bir bro┼č├╝rde ve daha sonra Marx, Engels ve LeninÔÇÖin makalelerinden ÔÇťSur lÔÇÖAnarchisme et lÔÇÖAnarcho-SyndicalismeÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda (Moskova, 1973) yap─▒lan bir derlemede yeniden yay─▒mlanm─▒┼člard─▒: biz burada bu sonuncudan yararland─▒k. Almancadan ├ževrilmi┼č bu notlar, s├Âz konusu derlemenin 162ÔÇô169 aras─▒ sayfalar─▒nda bulunabilir [t├╝rk├žesi i├žin bkz. Marx-Engels, ÔÇťAnar┼čizm ├ťzerineÔÇŁ, s. 151ÔÇô152, Sol yay─▒nlar─▒, 2. bask─▒, 1999].

[65] Ucenyj, rus├žada all├óme, bilge, bilgin anlamlar─▒na gelir ve y├╝ksek ├Â─črenime veya geni┼č bir k├╝lt├╝re sahip t├╝m zevat─▒ betimler. Bu s├Âzc├╝k, MakhayskiÔÇÖnin s├Âz├╝n├╝ etti─či ÔÇťk├╝lt├╝rl├╝, okumu┼č ├ólemÔÇŁle ├žak─▒┼č─▒r.

[*] ─░nsanl─▒─č─▒n, b├╝t├╝n dinlerde oldu─ču gibi birileri taraf─▒ndan ille de yukar─▒dan ÔÇťkurtar─▒laca─č─▒ÔÇŁna duyulan inan├ž.

[66] Piotr Kropotkin, ÔÇťLa Conqu├¬te du PainÔÇŁ, s. 73ÔÇô74, Stock, Paris, 1892.

[67] Karl Marx, ÔÇťEconomieÔÇŁ, 1. cilt, a.g.e. s. 719.

[68] Bu ilke, leninci-stalinci ÔÇťsosyalistÔÇŁ y├Ânetimde [rejimde] basit bir yapt─▒r─▒ma indirgendi ┼ču son y─▒llarda: ÔÇť├çal─▒┼čmayan yemez!ÔÇŁ Ayr─▒ca ├╝cretlerin 1ÔÇÖle 150 aras─▒nda de─či┼čen derecelendirilmesine izin veren de buÔÇŽ ├Ârne─čin temizlik├ži bir kad─▒n asgar├« ├╝cret (60 ruble = ~ 55 euros) al─▒rken, bilim dallar─▒ndan birinde g├Ârevli bir akademisyen 5 000 ruble almakta, ayr─▒ca ┼čof├Ârl├╝ bir araba, bir k─▒r k├Â┼čk├╝ [dat├ža] ve ba┼čka maddi avantajlar─▒ da var.

[69] K. Marx, a.g.e. s. 1651ÔÇô1652.

[70] Karl Kautski, Le Devenir SocialÔÇÖ─▒n 2. say─▒s─▒nda (May─▒s 1895) ├ž─▒kan (s. 107) ÔÇťLe Socialisme et les Carri├Ęres Lib├ęralesÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ndan (├ževirmen, d├╝┼čt├╝─č├╝ bir dipnotta almanca intelligenzÔÇÖ─▒n e┼čde─čer bir kar┼č─▒l─▒─č─▒n─▒n olmamas─▒ y├╝z├╝nden bu iki anlaml─▒ [frans─▒zca] ba┼čl─▒─č─▒ se├žti─čini s├Âyler).

[71] a.g.dergi. s. 110.

[72] K. Kautski, Le Devenir SocialÔÇÖ─▒n 3. say─▒s─▒nda (1895) ├ž─▒kan ÔÇťLe Socialisme et les Carri├Ęres Lib├ęralesÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒n─▒n devam─▒ndan, s. 266.

[73] a.g.d. s. 267.

[74] a.g.d. s. 268.

[75] Ayn─▒ yerde.

[76] a.g.d. s. 265.

[*] Zorba rus ├žarl─▒─č─▒n─▒n ve prenslerinin mecaz├« ifadesi.

[77] Piotr Struve, ÔÇťVekhiÔÇŁ (ÔÇť─░lk Ad─▒mlarÔÇŁ) adl─▒ derlemede ├ž─▒kan ÔÇťEntellicansiya ve DevrimÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒ndan s. 158, Moskova, 1909. Rus ayd─▒nlar─▒na ayr─▒lm─▒┼č olan bu derleme, 1905ÔÇÖin b├╝y├╝k kar─▒┼č─▒kl─▒klar─▒ndan korkan ├žok say─▒da rus marksistinin yads─▒nmas─▒n─▒ i├žerir.

[78] August Bebel, ÔÇťEntellicansiya ve SosyalizmÔÇŁ, 14 Aral─▒k 1897ÔÇÖde BerlinÔÇÖde yapt─▒─č─▒ konu┼čmadan; bu konu┼čman─▒n rus├ža bask─▒s─▒ 1906, Saint-Petersburg, s. 25ÔÇô26.

[79] Hubert Lagardelle, Les Cahiers des Quinzain taraf─▒ndan yay─▒mlanan (Paris, 1901) 14 Aral─▒k 1900 tarihli s├Âyle┼čiden: ÔÇťLes ─░ntellectuels Devant le SocialismeÔÇŁ, s. 22.

[80] a.g.d. s. 24.

[81] a.g.d. s. 34.

[82] a.g.d. s. 43.

[83] G. Sorel, ÔÇťMat├ęriaux dÔÇÖune Th├ęorie du Prol├ętariatÔÇŁ (1898ÔÇÖde yaz─▒lm─▒┼č), s. 97, Marcel Rivi├Ęre yay─▒nlar─▒, Paris, 1929.

[84] G. Sorel, ÔÇťR├ęflexions sur la ViolenceÔÇŁ (1906ÔÇÖda yaz─▒lm─▒┼č), s. 139, M. Rivi├Ęre yay─▒nlar─▒, Paris, 1908.

[85] G. Sorel, ÔÇťMat├ęriaux dÔÇÖune Th├ęorie du Prol├ętariatÔÇŁ, a.g.e. s. 98.

[86] G. Sorel, ÔÇťLa D├ęcomposition du MarxismeÔÇŁ [Temmuz 1907ÔÇÖde yaz─▒lm─▒┼č], s. 53ÔÇô54, M. Rivi├Ęre yay─▒nlar─▒, Paris, 1910.

[87] a.g.e. s. 54.

[88] B. ─░. Gorev, ÔÇôMartov, Maslov ve PetressovÔÇÖun y├Ânetimi alt─▒nda yay─▒mlananÔÇô ÔÇť20. Y├╝zy─▒l─▒n Ba┼člar─▒nda RusyaÔÇÖdaki Toplumsal Harekette Yer Alan Siyaset ve Parl├ómento Kar┼č─▒t─▒ Gruplar (Maksimalistler, Makhayevskiciler, Anar┼čistler)ÔÇŁ adl─▒ ├žal─▒┼čman─▒n (rus├ža) III. cildinin 5. kitab─▒, s. 474 ve 523.

[89] Potemkin z─▒rhl─▒s─▒ ve m├╝rettebat─▒, romanyal─▒ yetkililere teslim olmu┼čtu.

[90] Matiu┼čenkoÔÇÖnun Burevestnik (F─▒rt─▒na Habercisi) dergisinin (anar┼čist-kom├╝nist bir dergi) 5. say─▒s─▒nda (30 Nisan 1907, Paris) yer alan ÔÇťeski e─čitimcileriÔÇŁne hitaben yazd─▒─č─▒ mektuptan.

[91] a.g.d. s. 7.

[92] Sosyalist-devrimci partinin ÔÇťazam├«ÔÇŁ program ├╝zerinde temellenen bir b├Âl├╝ng├╝s├╝.

[93] Ak─▒ma Kar┼č─▒ (Protiv Tesenie), Ôäľ 1 (20 ┼×ubat 1907), s. 14, Saint-Petersburg.

[*] Janus: l├ótin s├Âylencesinde tanr─▒ Sat├╝rnÔÇÖ├╝n kendisine ge├žmi┼či ve gelece─či bilme g├╝c├╝n├╝ verdi─či, dolay─▒s─▒yla biri ge├žmi┼če di─čeri ÔÇôtam kar┼č─▒t y├ÂndeÔÇô gelece─če bakan iki ayr─▒ y├╝zle temsil edilen L├ótiumÔÇÖun tanr─▒sal bir kral─▒. Bu kral ÔÇôkendisi gibi iki y├╝zleri, i├ž ve d─▒┼č y├╝zleri olanÔÇô kap─▒lar─▒n da muhaf─▒z─▒ym─▒┼č ayn─▒ zamanda. Buradaki Janus-s─▒n─▒f─▒ benzetmesi de ayd─▒nlar i├žin kullan─▒lm─▒┼č.

[94] Evgeni Lozinski, ÔÇťNedir ┼×u Entellicansiya Sonu├žta?ÔÇŁ (rus├ža), s. 162, Saint-Petersburg, 1907.

[95] Ak─▒ma Kar┼č─▒, Ôäľ 3, s. 14.

[96] Evgeni Lozinski, a.g.e. s. 183.

[97] a.g.e. s. 233 ve 185.

[98] a.g.e. s. 234.

[99] Bu kitap, Saint-PetersburgÔÇÖta ├ž─▒km─▒┼čt─▒. Lozinski, ├žok daha sonra, 1928ÔÇÖde, Kremen├žukÔÇÖta son bir kitap, birka├ž g├Ândermenin d─▒┼č─▒nda ├Ânceki yaz─▒lar─▒yla hi├žbir al├ókas─▒ olmayan bir kitap daha yay─▒mlad─▒: ÔÇťProletarya Diktat├Ârl├╝─č├╝ D├Âneminde Devletin ve Hukukun Rol├╝ÔÇŁ.

[*] G├Âreli i┼čsizlik: iktisat├ž─▒lar─▒n ÔÇťeksik istihdamÔÇŁ diye adland─▒rd─▒klar─▒ ve genellikle ÔÇťkamu sekt├Âr├╝ÔÇŁnde g├Âr├╝len ÔÇťyetersiz kapasite kullan─▒m─▒ÔÇŁna ba─čl─▒ dolay─▒s─▒yla ÔÇťverimiÔÇŁ yani ├╝retilen art─▒-de─čer miktar─▒ d├╝┼č├╝k a─č─▒r aksak ├žal─▒┼čma (├žo─ču zaman ÔÇťarpal─▒kÔÇŁ olarak kullan─▒lan i┼čler). ÔÇťPazarÔÇŁ doyup sat─▒┼člar ve sipari┼čler geriledi─činde ÔÇťmakinelerin teknik kapasitesiÔÇŁ de ister istemez d├╝┼č├╝r├╝l├╝r, b├Âylece i┼č├ži eskisine oranla daha az ├╝retir ve bu, kapitalistler (y├Âneticiler) gibi iktisat├ž─▒lar i├žin de her ne kadar ÔÇťelimÔÇŁ bir vaka ise de, i┼č├žiyi ÔÇťmutlak i┼čsizlikÔÇŁle tehdidin de geleneksel arac─▒d─▒r.

[100] Max Nomad, daha ├Ânce zikredilen ├žal─▒┼čmalar─▒nda, MakhayskiÔÇÖyi jakoben ve diktat├Ârce art niyetlere sahip olmakla su├žlar. Bir yandan, MakhayskiÔÇÖnin yaz─▒lar─▒nda bu iddian─▒n hi├žbir izini bulamad─▒k ve bu isnat [su├žlama], onun ne ki┼čili─čiyle ne de tezleriyle uyumluymu┼č gibi g├Âr├╝nm├╝yor bize; ├Âte yandan, MakhayskiÔÇÖyi yakla┼č─▒k yirmi y─▒l boyunca yak─▒ndan tan─▒m─▒┼č oldu─ču h├ólde Nomad bu d├╝┼č├╝nceleri ancak 1934ÔÇÖte, ÔÇôk─▒sa bir s├╝re i├žin FransaÔÇÖya gelmi┼č olanÔÇô MakhayskiÔÇÖnin dul e┼čiyle kar┼č─▒la┼čt─▒─č─▒ 1934 y─▒l─▒nda s├╝r├╝yordu ├Âne (ve onu MakhayskiÔÇÖnin ÔÇťkuramsal kal─▒t├ž─▒s─▒ÔÇŁ olarak k├╝├ž├╝ms├╝yordu; bize g├Âre bu, asl─▒nda ├žok b├╝y├╝k bir onurdu). Bu ÔÇťvarsay─▒mÔÇŁ─▒n─▒ a├ž─▒k├ža ortaya s├╝rm├╝┼čt├╝. MakhayskiÔÇÖnin yaz─▒lar─▒ a├ž─▒k: ele┼čtirdi─či insanlar─▒ taklit etmeye hi├ž mi hi├ž niyetli de─čildi.

[101] ─░vanov-Razumnik, ÔÇťMakhayev├žina Nedir?ÔÇŁ (rus├ža), Saint-Petersburg, 1907.

[102] Boborykin: bir rus yay─▒nc─▒s─▒; Pissarev: ÔÇťnihilizmÔÇŁin ├Ânc├╝s├╝.

[103] Rus├žadaki razno├žinets s├Âzc├╝─č├╝, k├╝├ž├╝k idar├« bir g├Ârevle me┼čgul ve asilzade s─▒n─▒f─▒ndan olmayan s─▒radan [halktan] insana kar┼č─▒l─▒k gelir.

[104] Viktor ├çernov, ÔÇťYap─▒c─▒ SosyalizmÔÇŁ, Prag, 1925.

[105] Pain et Libert├ę [Ekmek ve ├ľzg├╝rl├╝k] gazetesinde (Ôäľ 15, Londra-Cenevre, 1907) LozinskiÔÇÖnin kitab─▒ ÔÇťEntellicansiya Nedir?ÔÇŁin ÔÇťLes ─░ntellectuels et la R├ęvolutionÔÇŁ ba┼čl─▒─č─▒ alt─▒nda verilen okuma ├Âzetinden (Vetrov, ─░srael S. BlankÔÇÖ─▒n takma ad─▒yd─▒).

[106] Burevestnik, Ôäľ 10ÔÇô11 (Mart-Nisan 1908), s. 31ÔÇô32.

[107] K. Orgeani, ÔÇťEntellicansiya ├ťzerineÔÇŁ (rus├ža), Londra, 1912.

[108] Syrkine, a.g.e.

[109] Robert Michels, ÔÇťLes Partis Poltiques: Essai sur les Tendances Oligarchiques des D├ęmocratiesÔÇŁ, s. 16, Paris, 1914. Bu frans─▒zca bask─▒, 1911ÔÇÖde ├ž─▒kan almanca bask─▒s─▒na g├Âre hafif├že k─▒salt─▒lm─▒┼čt─▒. Bu kitap, Flammarion yay─▒nlar─▒ taraf─▒ndan 1971ÔÇÖde ve 1978ÔÇÖde yeniden bas─▒ld─▒.

[110] a.g.e. s. 17.

[111] a.g.e. s. 61.

[112] a.g.e. s. 63.

[113] a.g.e. s. 241.

[114] Ayn─▒ yerde.

[115] a.g.e. s. 288.

[116] a.g.e. s. 290.

[117] a.g.e. s. 294.

[118] a.g.e. s. 288. Robert Michels, ÔÇťLe Prol├ętariat et la Bourgeoisie Dans le Mouvement Socialiste ─░talien, Particuli├Ęrement des Origines ├á 1906: Essai Science Sociographico-PolitiqueÔÇŁ adl─▒ kitab─▒nda (536 sayfa, Giard et Bri├Ęre, Paris, 1921) italyan sosyalist oligar┼čisi [tak─▒m erki] konusunda da ayn─▒ tahlil y├Ântemini kullanm─▒┼č.

[119] V. ─░. U. Lenin, ÔÇťQue Faire?ÔÇŁ [ÔÇťNe Yapmal─▒?ÔÇŁ] (1902): ÔÇťOeuvres Compl├ĘtesÔÇŁ, V. cilt, s. 391.

[120] Neue Zeit, Ôäľ 3 (1901ÔÇô1902, XX. cilt, s. 79): Lenin taraf─▒ndan aktar─▒lm─▒┼č, a.g.e. s. 390ÔÇô391.

[121] a.g.e. s. 382.

[122] Lenin, ÔÇťOeuvres Compl├ĘtesÔÇŁ, XXXIV. cilt (Kas─▒m 1908), s. 393.

[123] a.g.e. s. 399.

[124] a.g.e. XXVII. cilt, s. 366 (May─▒s 1918).

[125] a.g.e. XXXIII. cilt, s. 283.

[126] Rus kom├╝nist partisi ├╝yelerinin b├╝t├╝n Rusya ├žap─▒nda yap─▒lan 1922 say─▒m─▒, devlet ├Ârg├╝t├╝ ├žarklar─▒na ├žulu sermi┼č t├╝m di─čerlerini hesaba bile katmaks─▒z─▒n, binlerce eski anar┼čistin, men┼čevi─čin, sosyalist-devrimcinin ve bund├žunun varl─▒─č─▒n─▒ g├Âsteriyordu (bkz. Visserosiykaya Perepis Klenov, RKP (b), 1922 goda).

[127] Konstantin Paustovski, ÔÇťYa┼čam ├ľyk├╝mÔÇŁ (rus├ža), 2. cilt, s. 154, Moskova, 1962.

[128] Lenin, ÔÇťOeuvres Compl├ĘtesÔÇŁ, XLII. cilt, s. 461 (Ocak 1923).

[129] Lenin, a.g.e. XXXVI. cilt, s. 609ÔÇô610 (20 Aral─▒k 1922).

[130] Georg Lukacs, ÔÇťHistoire et Conscience de ClasseÔÇŁ (1920ÔÇÖde yaz─▒ld─▒), s. 63, Minuit yay─▒nlar─▒, Paris, 1960.

[131] Th├ęodore Dan ve Julius Martov, ÔÇťLa Dictature du Prol├ętariatÔÇŁ, s. 28ÔÇô29, Paris, 1947.

[132] a.g.e. s. 30.

[133] a.g.e. s. 31.

[*] RusyaÔÇÖda ÔÇťkulaklarÔÇŁ─▒n yani ÔÇťzengin k├Âyl├╝lerÔÇŁin tasfiyesi.

[134] L. Tro├žki, ÔÇťNature de lÔÇÖEtat Sovi├ętiqueÔÇŁ, s. 31, Maspero yay─▒nlar─▒, Paris, 1969.

[135] a.g.e. s. 33. Tro├žki, ÔÇťb├╝rokrasiÔÇŁnin ├žeki┼čtiricilerini bozum etmek maksad─▒yla MakhayskiÔÇÖnin ele┼čtirisini de bu arada yeniden hat─▒rlatm─▒┼čt─▒: bkz. ÔÇťOeuvres de L├ęon TrotskiÔÇŁde yer alan ÔÇťIV├Ęme ─░nternationale et lÔÇÖURSSÔÇŁ (1933) ba┼čl─▒kl─▒ yaz─▒s─▒, 2. cilt, s. 243ÔÇô268, ─░nstitut de L├ęon Trotski, Paris.

[**] Substitutionnisme: ikamecilik.

[136] L. Trotski, ÔÇťNos T├óches PolitiquesÔÇŁ (1904), s. 128, Belfond yay─▒nlar─▒, Paris, 1970.

[137] ├ľrne─čin bkz. A. Michelson, ÔÇťLÔÇÖEssor Economique de la Russie Avant la Guerre 1914ÔÇŁ, Pichon et Durand-Auzias yay─▒nevi, Paris, 1965.

[138] Bkz. Oganovsky, ÔÇť20. Y├╝zy─▒l RusyaÔÇÖs─▒nda K├Âyl├╝ EkonomisiÔÇŁ (rus├ža), Moskova, 1923.

[139] Marx, ÔÇťLetrre ├á Vera ZassoulitchÔÇŁ: ÔÇťEconomieÔÇŁ, a.g.e. 2. cilt, s. 1558.

[140] Bkz. Bruno R. (Rizzi) taraf─▒ndan yaz─▒lan ve A─čustos 1939ÔÇÖda yay─▒mlanm─▒┼č olan ÔÇťLa Bureaucratisation du MondeÔÇŁ ba┼čl─▒kl─▒ kitap (850 sayfa) hemen toplat─▒ld─▒ ve imha edildi (FransaÔÇÖda ender g├Âr├╝len bir vaka); bu kitap, 1976ÔÇÖda ÔÇťlÔÇÖURSS: Collectivisme BureaucratiqueÔÇŁ ad─▒ alt─▒nda k─▒smen (107 sayfa) yeniden yay─▒mland─▒ (Champ Libre yay─▒nlar─▒).

[141] James Burnham, ÔÇťlÔÇÖEre des OrganisateursÔÇŁ, Calmann-L├ęvy yay─▒nlar─▒, Paris, 1947.

[142] Milovan Djilas, ÔÇťLa Nouvelle ClasseÔÇŁ, Plon yay─▒nlar─▒, Paris, 1957.

[143] Anton Ciliga, ÔÇťSibirie: Terre dÔÇÖExil et de lÔÇÖ─░ndustrialisationÔÇŁ, s. 119ÔÇô120, Les ─░les dÔÇÖOr yay─▒nlar─▒, Paris, 1950.

[144] a.g.e. s. 122.

[145] Ayn─▒ yerde.

[146] Bu metnin [Sunu┼čÔÇÖun] 1978ÔÇÖde kaleme al─▒nm─▒┼č oldu─čunu ve bu nedenle baz─▒ ifadelerin g├╝n├╝m├╝z okuru i├žin ├ža─čd─▒┼č─▒ g├Âr├╝nebileceklerini hat─▒rlatmak isteriz.

[147] Rumiantsev, ÔÇťParti ve EntellicansiyaÔÇŁ (rus├ža), Pravda, 21 ┼×ubat 1965.

[148] ÔÇťSovyet Entellicansiyas─▒n─▒n Olu┼čmas─▒n─▒n ve Geli┼čmesinin Tarihi: 1917ÔÇô1965ÔÇŁ (rus├ža), s. 9ÔÇô11, Moskova, 1968.

[149] ÔÇťSovyet Entellicansiyas─▒n─▒n K─▒sa Bir Tarihi: 1917ÔÇô1975ÔÇŁ (rus├ža), s. 315, Moskova, 1977.

[150] ÔÇťPartijia i ─░ntelligentisiaÔÇŁ [ÔÇťParti ve EntellicansiyaÔÇŁ], s. 34, Moskova, 1977. Uzmanlar─▒n d├Ârtte biri parti ├╝yesi olmal─▒.

[151] a.g.e. s. 253.

[152] ÔÇťB├╝y├╝k Sovyet AnsiklopedisiÔÇŁ, XXXVIII. cilt, s. 493, Moskova, 1938.

[153] ÔÇťB├╝y├╝k Sovyet AnsiklopedisiÔÇŁ, XXVI. cilt, s. 544, Moskova, 1954.

[154] Lenin, ÔÇťOeuvres Compl├ĘtesÔÇŁ, XLII. cilt, s. 404: ÔÇťM├╝hendisler, sadece UralÔÇÖda de─čil dahas─▒ DonbasÔÇÖta da kamula┼čt─▒r─▒lm─▒┼č [ulusalla┼čt─▒r─▒lm─▒┼č] maden ocaklar─▒nda i┼č├žiler taraf─▒ndan ├Âld├╝r├╝l├╝yor.ÔÇŁ (1922)

[155] ÔÇťB├╝y├╝k Sovyet AnsiklopedisiÔÇŁ, XV. cilt, s. 520, Moskova, 1974.

[156] Ayn─▒ yerde.

[157] Hem de K─▒z─▒l MeydanÔÇÖ─▒n yak─▒nlar─▒nda her ak┼čam yak─▒lan neonlu mahyaya, ÔÇť─░nsanl─▒k kom├╝nizme do─čru ilerliyorÔÇŁ mahyas─▒na ra─čmen!

[*] Diafoirus: Moli├ĘreÔÇÖin ÔÇťHastal─▒k Hastas─▒ÔÇŁ adl─▒ piyesinde hino─čluhin bir hekimi canland─▒ran kahraman. Bu parag├Âz doktor, sa─čmal inek olarak g├Ârd├╝─č├╝ saf ve zengin bir adam─▒ ├Âl├╝mc├╝l hasta oldu─čuna ikna eder ve t├╝ylerini yolmaya ├žal─▒┼č─▒r vs.

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI