DevrimlerÔÇŽ

 

Hannah Arendt, Devrim ├ťzerine (├žev: Onur Eyl├╝l Kara, 2012, ─░leti┼čim) adl─▒ kitab─▒nda, esasen Frans─▒z ve Amerikan devrimlerini kar┼č─▒la┼čt─▒rarak devrim ├╝zerine baz─▒ saptamalar yap─▒yor. Bu yaz─▒da, ├Âzellikle kitab─▒n sonlar─▒na do─čru olduk├ža ├Ânemli g├Ârd├╝─č├╝m baz─▒ saptamalar─▒n─▒n ard─▒ndan k─▒sa yorumlar yapmak istiyorum.

 

Devrimlerin Ba┼člang─▒c─▒

 

ÔÇťDevrimler daima, ba┼člang─▒├ž a┼čamalar─▒nda hayret verici bir kolayl─▒kla ba┼čar─▒l─▒ olurlar; ├ž├╝nk├╝ devrimleri ba┼člatanlar─▒n yapt─▒─č─▒, d├╝ped├╝z da─č─▒lma i├žindeki bir rejimin iktidar─▒n─▒ toplamaktan ibarettir. Devrimler, asla siyasal otoritenin ├ž├Âk├╝┼č├╝n├╝n sebepleri de─čil, aksine sonu├žlar─▒d─▒r.ÔÇŁ (s. 150)

Hannah Arent, burada do─čal olarak, devrimi bir an olarak g├Âren klasik devrim tan─▒m─▒ndan hareket etmektedir. Bence saptamas─▒ do─čru. ├ľzellikle de, ÔÇťdevrimleri ba┼člatanlar─▒n yapt─▒─č─▒, d├╝ped├╝z da─č─▒lma i├žindeki bir rejimin iktidar─▒n─▒ toplamaktan ibarettirÔÇŁ saptamas─▒ ├Ânemli. ÔÇťDevrimleri ba┼člatanlar─▒nÔÇŁ ibaresi ne kadar sorunlu olursa olsun burada ├Ânemli bir ger├že─če temas edilmektedir. ÔÇťDevrimi ba┼člatanlarÔÇŁ, yani asl─▒nda devrimi gaspeden ÔÇť├Ânc├╝ÔÇŁler, da─č─▒lma i├žindeki rejimin iktidar─▒n─▒ toparlayarak ve kendi tekellerine alarak ger├žek devrimci geli┼čmeyi durdurmu┼člard─▒r. E─čer da─č─▒lma devam etseydi, i┼čte o zaman o da─č─▒lma ve kaostan ger├žek bir devrimci ├Ârg├╝tlenme ve geli┼čme ├ž─▒kabilecekti.

 

***

 

ÔÇť1905ÔÇÖte t├╝m RusyaÔÇÖya yay─▒lm─▒┼č ve ilk devrimin i├žine sokulmu┼č olan grev dalgalar─▒ bile t├╝m├╝yle kendili─činden olu┼čmu┼č, herhangi bir siyasi ya da sendikal ├Ârg├╝t taraf─▒ndan desteklenmemi┼čti; bu ├Ârg├╝tler yaln─▒zca devrim esnas─▒nda ortaya ├ž─▒km─▒┼člard─▒. Zaten genel olarak devrimlerin ortaya ├ž─▒k─▒┼člar─▒, di─čer herkesi oldu─ču kadar devrimci gruplar─▒ ve partileri de ┼ča┼č─▒rtm─▒┼čt─▒r ve onlar─▒n etkinliklerine atfedilebilecek herhangi bir devrim neredeyse yoktur. Durum ├žo─ču zaman tam tersiydi: Devrim patlak vermi┼č ve profesyonel devrimcileri bulunduklar─▒ yerden (kodes, kahvehane yahut k├╝t├╝phane) adeta kurtarm─▒┼čt─▒. LeninÔÇÖin profesyonel devrimcilerden olu┼čan partisi bile bir devrim ÔÇśger├žekle┼čtirmi┼čÔÇÖ olmayacakt─▒ÔÇŽ 1848 y─▒l─▒nda TocquevilleÔÇÖin yapm─▒┼č oldu─ču g├Âzlem, yani monar┼činin ÔÇśma─člubiyetle h├╝srana u─črad─▒klar─▒ kadar galibiyetle de ┼ča┼čk─▒na d├Ânen muzafferlerin darbeleriyle de─čil, bu darbelerden ├Ânce ├ž├Âkm├╝┼čÔÇÖ oldu─ču ger├že─či tekrar tekrar do─črulanm─▒┼čt─▒r.ÔÇŁ (s. 349)

Eklenecek ├žok fazla ┼čey yok. Bizim devrimcilerimiz ├Ânc├╝ partinin devrimdeki tayin edici rol├╝ ├╝zerine masallar anlatmaya devam etsinler bakal─▒m!

 

***

 

Devrimlerin Ger├žek Organlar─▒

 

ÔÇť├ľyleyse devrimci ya da devrim ├Ânc├╝l├╝ hi├žbir gelenek, Frans─▒z DevrimiÔÇÖnden bu yana konsey sisteminin birdenbire olu┼čmas─▒n─▒n ya da yeniden olu┼čmas─▒n─▒n bir sebebi olarak g├Âr├╝lemezÔÇŽ bu eylem organlar─▒n─▒n (konseylerin) ve yeni bir durumun filizlerinin ortaya ├ž─▒k─▒┼č tarihlerini ┼č├Âyle s─▒ralayabiliriz: Y─▒l 1870, Prusya ordusunun ku┼čatmas─▒ alt─▒ndaki FransaÔÇÖn─▒n ba┼čkenti, ÔÇśbirdenbire kendini, minyat├╝r bir federal yap─▒n─▒n i├žinde bulmu┼čtuÔÇÖ ki, bu sonradan, 1871 Bahar─▒ÔÇÖ─▒nda kurulan Paris Kom├╝n├╝ y├Ânetiminin n├╝vesi olmu┼čtu; y─▒l 1905, RusyaÔÇÖda kendili─činden geli┼čen grev dalgas─▒ birdenbire ve di─čer b├╝t├╝n devrimci parti ya da gruplar─▒n d─▒┼č─▒nda, kendince bir siyasi ├Ânderlik geli┼čtirmi┼čti ve fabrikalarda i┼č├žiler, temsili ├Âz-y├Ânetim amac─▒yla kendi kendilerine konseylerde, Sovyetlerde ├Ârg├╝tlenmi┼člerdi; y─▒l 1917 ve RusyaÔÇÖda Ekim DevrimiÔÇÖnde ÔÇśRus i┼č├žileri aras─▒nda farkl─▒ siyasi e─čilimler olmas─▒na kar┼č─▒n, ├Ârg├╝t├╝n kendisi, yani Sovyet, tart─▒┼čmadan kabul edilmi┼čti; AlmanyaÔÇÖda 1918 ve 1919 y─▒llar─▒nda, ordunun ma─člubiyetinin ard─▒ndan askerler ve i┼č├žiler, a├ž─▒k bir isyanla ─░┼č├ži ve Asker Konseyleri i├žinde toplanm─▒┼č, BerlinÔÇÖde yeni Alman anayasas─▒n─▒n temel ta┼č─▒n─▒n R├Ątesystem olmas─▒n─▒ talep etmi┼č ve M├╝nihÔÇÖte 1919 Bahar─▒ÔÇÖnda, kahvehanelerdeki Bohemlerle birlikte, k─▒sa s├╝recek Bavyera R├ĄterepublikÔÇÖi tesis etmi┼člerdi; son olarak y─▒l 1956, Macar Devrimi, en ba┼č─▒ndan beri Budape┼čteÔÇÖde yeni konsey sistemini ├╝retmi┼č ve devrim buradan ÔÇśinan─▒lmaz bir h─▒zlaÔÇÖ t├╝m ├╝lkeye yay─▒lm─▒┼čt─▒.ÔÇŁ (s. 351-352)

Bu sat─▒rlarda beni en ├žok sevindiren, ArendtÔÇÖin (─░spanya Devrimini ihmal etse de) devrimler soyzincirinde 1919 Alman ve 1956 Macar devrimlerine ├Ânemle yer vermesidir. Belki Tro├žkistleri bir ├Âl├ž├╝de d─▒┼č─▒nda tutarak s├Âyleyecek olursak, klasik Bol┼čevik gelenek, ÔÇťSovyet DevrimiÔÇŁni rakipsiz g├Âsterebilmek i├žin Alman devrimini kas─▒tl─▒ olarak geri planda tutmu┼č, ├Ânemsizle┼čtirmi┼čtir. Oysa bu ├╝lkede de RusyaÔÇÖda oldu─ču gibi bir devrim ger├žekle┼čmi┼č, i┼č├žiler ve askerler ortak konseylerde toplanarak bir├žok yerde idareye el koymu┼člard─▒r. ├ľte yandan, 1956 Macar devriminin konsey gelene─činde tuttu─ču ├Ânemli yere vurgu yap─▒lmas─▒ ayr─▒ca ├Ânemlidir. Stalinist gelene─čin ve bu gelene─čin d├╝mensuyundan ayr─▒lmayanlar─▒n bu devrime h├ól├ó ÔÇťkar┼č─▒devrimÔÇŁ yaftas─▒ yap─▒┼čt─▒rmaya devam edip g├╝r├╝lt├╝ kopartt─▒klar─▒ g├Âz ├Ân├╝ne al─▒n─▒rsa Hannah ArendtÔÇÖin kimseye ÔÇťeyvallahÔÇŁ demeden bu saptamas─▒n─▒ cesaretle ortaya koymas─▒n─▒n b├╝y├╝kl├╝─č├╝ daha iyi anla┼č─▒l─▒r.

***

 

Ayr─▒ca ┼ču saptama da:

ÔÇťKonseylerin ortak ├Âzellikleri aras─▒nda g├Âze batan, elbette kendili─činden olu┼čmu┼č olmalar─▒d─▒r; ├ž├╝nk├╝ bu, teorik olan ve ÔÇśprofesyonel devrimcilerin neredeyse donuk bilimsel kesinliklerine g├Âre planlanan, haz─▒rlanan ve icra edilen 20. y├╝zy─▒l devrim modeliÔÇÖ ile a├ž─▒k├ža ve pervas─▒zca ├želi┼čmektedir. Devrimin alt edilmedi─či ve bir ├že┼čit restorasyonla devam etmedi─či her yerde, nihayetinde tek-parti diktat├Ârl├╝─č├╝n├╝n, yani profesyonel devrimcilik modelinin galip geldi─či do─črudur, fakat bu galibiyet, ancak devrimin organ ve kurumlar─▒na kar┼č─▒ y├Âneltilmi┼č ┼čedit bir sava┼č─▒n getirisi olmu┼čtur.ÔÇŁ (s. 352)

Bu ┼čedit sald─▒r─▒n─▒n kat─▒ks─▒z bir kar┼č─▒devrim oldu─čunu ve en ┼čiddetlisinin Stalinistler taraf─▒ndan ─░spanya DevrimiÔÇÖnde sahneye kondu─čunu da ben ekleyeyim.

 

ÔÇťB├╝t├╝n ─░ktidar SovyetlereÔÇŁ denirkenÔÇŽ

 

ÔÇťLeninÔÇÖin ÔÇśB├╝t├╝n iktidar Sovyetlere!ÔÇÖ slogan─▒ olmasayd─▒, RusyaÔÇÖda bir Ekim Devrimi ger├žekle┼čmeyebilirdi. Fakat LeninÔÇÖin Sovyet Cumhuriyeti ilan etmekte samimi olup olmad─▒─č─▒na bakmaks─▒z─▒n, o zaman dahi meselenin ├Âz├╝, bu slogan─▒n daha ├Ânce Bol┼čevik PartiÔÇÖnin ilan etti─či devrimci ama├žlarla bariz bir ┼čekilde ├želi┼čiyor olmas─▒yd─▒; zira ama├žlar─▒ ÔÇśiktidar─▒ ele ge├žirmekÔÇÖ, yani devlet mekanizmas─▒n─▒n yerine parti ayg─▒tlar─▒n─▒ koymakt─▒. E─čer Lenin, b├╝t├╝n iktidar─▒ sovyetlere vermeyi ger├žekten istemi┼č olsayd─▒, Bol┼čevik PartiÔÇÖyi iktidars─▒zl─▒─ča mahk├╗m ederdi. Kald─▒ ki bu iktidars─▒zl─▒k ┼čimdi Sovyet ParlamentosuÔÇÖnun belirgin bir ├Âzelli─čidir: Bu meclisin partiye ait yahut parti d─▒┼č─▒ ├╝yeleri parti taraf─▒ndan aday g├Âsterilmekte, herhangi bir rakip listenin yoklu─čunda ise se├žmenler taraf─▒ndan se├žilmek bir tarafa, yaln─▒zca alk─▒┼članmaktad─▒rlar.ÔÇŁ (s. 356)

Bize s├Âyleyecek pek bir s├Âz b─▒rakmam─▒┼č Hannah Arendt. Tabii, ger├žek sovyetlerle parti iktidar─▒ aras─▒nda hi├žbir uyumsuzluk g├Ârmeyen Marksist-Leninist ideoloji, e─čer varsa, bu saptamaya kar┼č─▒ bir ┼čeyler diyebilir mi acaba? Hem de bunca pratik ortadayken.

Ve nihayet Hannah Arendt, Marksist-Leninist ideolojiye ÔÇťalt─▒n vuru┼čuÔÇŁ ┼ču c├╝mlelerle yap─▒yor:

ÔÇťKendini kand─▒rma ve iktidar d├╝rt├╝s├╝, profesyonel devrimcileri halk─▒n devrimci organlar─▒na d├╝┼čman eden nihai unsurlar de─čildi; devrimci partilerin di─čer partilerle payla┼čt─▒─č─▒ ┼čeyler, daha ziyade temel inan├žlard─▒. Y├Ânetimin amac─▒n─▒n halk─▒n refah─▒ oldu─ču noktas─▒nda ve siyasetin ├Âz├╝n├╝n de eylem de─čil idare oldu─ču konusunda anla┼čm─▒┼člard─▒. Bu ba─člamda, sa─čdan sola b├╝t├╝n partilerin birbirleriyle olan ortak noktalar─▒, devrimci gruplar─▒n konseylerle bug├╝ne dek kurabilmi┼č olduklar─▒ ortakl─▒ktan daha fazlad─▒r.(ab├ž. G.Z.)ÔÇŁ (s. 367)

─░┼čte bu y├╝zden bu tek parti diktat├Ârl├╝kleri, KronstadtÔÇÖ─▒ ezdikleri g├╝nlerde ─░ngiliz h├╝k├╝metiyle ÔÇťbar─▒┼č ve i┼čbirli─čiÔÇŁ anla┼čmas─▒ imzalam─▒┼č; Mustafa Suphi ve yolda┼člar─▒n─▒ katleden Kemalist h├╝k├╝metin bu uygulamas─▒n─▒ sessizce ge├ži┼čtirmi┼č; Spartakist ayaklanmas─▒n─▒ bast─▒ranlanla ÔÇťRapolloÔÇŁ anla┼čmas─▒ yapm─▒┼č; iktidardaki sa─č sosyal-demokratlarla ittifak halinde ─░spanya devrimci kom├╝nlerini bast─▒rm─▒┼člard─▒r.

 

G├╝n Zileli

9 Ocak 2013

www.gunzileli.com

gunzileli@hotmail.com

 

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI