Muhafazakâr-Modernist Proje…

Geçenlerde Cüneyt Özdemir’in CNN-Türk’teki programında Alev Alatlı’yı dinlerken içimden, “işte, muhafazakâr-modernist projenin teorisyenlerinden biri” dedim. Alatlı’nın roman dizilerini okumuş, yirmi yıl kadar önce tanıtma yazıları da yazmıştım. Orada da vardı aynı paradigmanın izleri. Yirmi yıl içinde iyice geliştirmiş. AKP için büyük bir kazanım sayılabilir.

Yaklaşık yüz yıldır iki modernist proje birbiriyle çatışır durur. Zaman zaman da kesişir bunlar. Aralarındaki iktidar kavgası da sürer gider.

Birinci modernist proje, Kemalizm tarafından temsil edilen ve değişmez siyasi partisi CHP olan, bürokratik-modernist projedir. Öncesi İttihat ve Terakki Fırkası’na dayanır. İkinci modernist proje, siyasi partiler silsilesi DP-AP-ANAP ve bugün AKP olan, muhafazakâr-modernist projedir. Öncesi Prens Sabahattin’e ve Hürriyet ve itilaf Fırkasına dayanır.

Bu ikinci akım, 1930’lu ve 1940’lı yıllarda CHP içinde palazlanmış ve DP ile bağımsız bir proje olarak ortaya çıkmıştır. Bürokrat sınıfa karşı ticaret burjuvazisi-kapitalist toprak sahipleri sınıfı.

Muhafazakâr-modernist proje 1950’li yıllardaki DP iktidarı aracılığıyla kendine uygulama olanağı buldu. Üstyapı alanında bürokrat-modernist projenin kimi uygulamaları yumuşatılırken, ekonomik alanda en hızlı modernizm yürürlüğe kondu: Yollar ve traktörler.

1960 yılında bürokratik-modernist proje duruma müdahale etti ve halk oylamasından güç alan muhafazakâr-modernist projeye karşı hukuksal alanda kısıtlayıcı tedbirler getirdi. Buna rağmen muhafazakârlar AP yoluyla yeniden iktidara geldiler. 1970’li yıllar bu iki projenin neredeyse denk kuvvetlerle güreştiği yıllar oldu. 1980 darbesiyle darbeciler bu iki projeyi devlet zoruyla birleştirmeye ve kendi zorları altında tuhaf bir bürokratik-muhafazakâr-modernist projeyi hayata geçirmeye çalıştılar. Ne var ki devlet gücü bile bu iki projeyi kaynaştıramadı ve muhafazakâr-modernist proje, ANAP aracılığıyla ve seçimlere dayanarak yeniden iktidara geldi.

Bürokratik-modernist proje 1990’lı yılların sonuna doğru, 28 Şubat darbesiyle yeniden iktidara müdahale etmeye kalktıysa da bunda başarılı olamadı. Ama başarılı olduğu bir şey oldu. Muhafazakâr-modernist projeden kısmi bir kopuş içinde olan Erbakancı İslami hareketi Tayyip Erdoğan-Abdullah Gül fraksiyonu aracılığıyla bölüp İslami hareketin önemli bir bölümünü yeniden muhafazakâr-modernist projeye bağladı ve AKP adıyla örgütlenen yeni bir ortasağ partiye iktidar yolunu açtı.

2000’li yıllarda iktidara gelen AKP, bürokrat-modernist projeyi bile yaya bırakan, Türkiye’nin en hızlı modernist partisidir. Bu iktidar HES’lerin falan yolunu buldozer gibi açarak, modernizmin önündeki bütün engelleri acımasızca ezip geçmektedir. Bürokratik-modernist proje kafayı hâlâ elli yıl önceki başörtüsü falan gibi sorunlara takarak tam bir anakronizm örneği sergilemektedir. Kaldı ki, muhafazakâr-modernistler üstyapı alanında bile ileri hamleler içindedirler. Artık moda dergileri bile var. Son derece modern, liberal akademisyenleri ve entelektüelleri var. Medya gibi en modern araçları başarıyla yönetmektedirler. Bilgisayar vb. gibi araçları kullanmakta onlarla kimse yarışamaz. Hele orduyu denetim altına almakta, polisi yönetmekte ve yargıyı yönlendirmekte üstlerine yok.

Yarışmaya niyetli olanlar olabilir elbette. Mesela bürokratik-modernist projenin izleyicileri yarışmakta ısrarlı görünüyorlar. Kürt muhalefeti kendi sorunlarıyla fazlasıyla meşgul olduğundan bu alandan çekilmiş gibi. Sol muhalefetin tutumu ise henüz muğlak. AKP ile mücadele, sol muhalefeti, örneğin HES vb. gibi konularda modernizmle karşı karşıya getirmiş olsa da, temellerindeki modernist yönelimleri sorgulamaya henüz hazır görünmemektedir.

Fikret Başkaya’nın son yazısı bu konuya büyük netlik getirmektedir. Bugün yaşanan, kapitalizmin geçici bir krizi değil, bir uygarlık krizidir. Bunu modernizmin topyekûn krizi olarak da okuyabiliriz. Devrim, kapitalizmden başka bir şey olmayan modernizmin her türünü karşıya alarak ilerleyecektir.

Gün Zileli

www.gunzileli.com

gunzileli@hotmail.com

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI