┼×u Lenin ve Tro├žki Miras─▒ MeselesiÔÇŽ

Simon Sebag MontefioreÔÇÖnin┬áGen├ž Stalin (├çev: Yavuz Alogan, ─░thaki, Ekim 2010) kitab─▒n─▒ bu gece bitirdim. Biraz┬áuyudum, sonra uykum ka├žt─▒. Arka bah├žede bir kedi yavrulam─▒┼čt─▒. ─░kisi ├Âld├╝. Kalan ├╝├ž taneden ikisini anneleri al─▒p ba┼čka bir tarafa g├Ât├╝rd├╝. ─░├žlerinde en zay─▒f─▒ olan ├╝├ž├╝nc├╝s├╝ tek ba┼č─▒na kald─▒. Annesi gelir onu da g├Ât├╝r├╝r ya da emzirir diye ilgilenmedim. Bu sabah bakt─▒─č─▒mda┬á├Âlm├╝┼čt├╝. Kafama dank etti. Anne, onu zay─▒f oldu─ču i├žin ├Âl├╝me terk etmi┼čti. Nas─▒l olmu┼čtu da bunu d├╝┼č├╝nememi┼čtim. E─čer d├╝┼č├╝nseydim yavruyu i├žeri al─▒p kurtarabilirdim. Biraz┬ávicdan azab─▒ duydum. Sonra kitab─▒n son sayfalar─▒ndan sat─▒rlar geldi akl─▒ma: ÔÇť1937-1938 y─▒llar─▒nda, yakla┼č─▒k bir bu├žuk milyon insan kur┼čuna dizildi. Stalin, ├žo─čunu tan─▒d─▒─č─▒ yakla┼č─▒k 39.000 ki┼činin ├Âl├╝m listesini bizzat imzalad─▒. StalinÔÇÖin y├╝kseltti─či BeriaÔÇÖn─▒n sorumlu oldu─ču G├╝rcistan, ├Âzellikle a─č─▒r bir darbe yedi; Kom├╝nist PartisiÔÇÖnin %10ÔÇÖu tasfiye edildi; Onuncu G├╝rcistan Parti KongresiÔÇÖne kat─▒lan 644 delegenin 425ÔÇÖi kur┼čuna dizildi.ÔÇŁ (s. 431)

ÔÇťAcabaÔÇŁ dedim kendime, yatt─▒─č─▒m yerde, ÔÇťb├╝t├╝n bunlar─▒ bir canavar─▒n kana susam─▒┼čl─▒─č─▒ olarak ele almak ne kadar do─čru? Belki ┼ču anda yerimde Stalin olsa, o da benim kadar ├╝z├╝l├╝rd├╝ ├Âlen kedi yavrusuna.ÔÇŁ Bilirsiniz, gecenin sessizli─či i├žinde, uykusu ka├ž─▒nca b├Âylesi tuhaf d├╝┼č├╝nceler durmadan ├╝┼č├╝┼č├╝r insan─▒n kafas─▒na. Kedi yavrusundan Do─čan TarkanÔÇÖa atlad─▒ d├╝┼č├╝ncelerim birdenbire. ─░ki ├Ânceki yaz─▒mda NTVÔÇÖdeki konu┼čmas─▒ndan s├Âz etmi┼čtim. Orada ÔÇťMarx, Engels, Lenin ve Tro├žkiÔÇÖnin miras├ž─▒s─▒ oldu─čunuÔÇŁ s├Âylemi┼čti Do─čan. D├╝zenledikleri ÔÇťMarksizmÔÇÖ2010ÔÇŁ seminerlerinde ise, en ├Ânde gelen konulardan biri, ÔÇťStalinizm-KemalizmÔÇŁ ba─člant─▒s─▒yd─▒. Ben de bu ba─člant─▒ya ├Ânem veriyordum ama Lenin, Tro├žki ve Stalin ba─člant─▒s─▒ birbirinden kopart─▒ld─▒─č─▒nda Stalin-Kemal ba─člant─▒s─▒ t├╝m ciddiyetini kaybediyordu. ├ç├╝nk├╝, e─čer StalinÔÇÖle Kemal aras─▒nda benzerlik varsa, Lenin, Tro├žki ve Stalin aras─▒nda, benzerli─čin ├Âtesinde do─črudan ve kesintisiz bir devaml─▒l─▒k vard─▒. Stalin, LeninÔÇÖin de, Tro├žkiÔÇÖnin de miras├ž─▒s─▒yd─▒.

Lenin daha iktidar─▒ ald─▒─č─▒ g├╝n, ÔÇť─░nsanlar─▒ kur┼čuna dizmeden nas─▒l devrim yapabilirsiniz?ÔÇŁ (s.409) diye hayk─▒rm─▒┼čt─▒. Do─črusu, ÔÇťinsanlar─▒ kur┼čuna dizmeden nas─▒l iktidar─▒ alabilirsinizÔÇŁ olmal─▒yd─▒, yoksa devrim de─čil. Tersine, ger├žekten devrimci ├Âneri ┼ču olabilirdi: ÔÇť─░nsanlar─▒ kur┼čuna dizerek nas─▒l devrim yapabilirsiniz?ÔÇŁ Nitekim, bug├╝ne kadar pek s├Âz konusu edilmeyen bir y├Ân├╝ var i┼čin. E─čer Lenin ve Bol┼čevikler kafay─▒ b├Âylesine kur┼čuna dizmeye takmasalard─▒ ve daha ba┼čtan her t├╝rl├╝ muhalefeti ┼čiddetle ezmeye y├Ânelmeselerdi i├ž sava┼č da bu kadar ├žetin olmayacak, bu kadar zorlu ge├žmeyecekti. Bol┼čeviklerin sertli─či, Beyazlar─▒n direncine g├╝├ž katm─▒┼č, daha da k├Ât├╝s├╝ devrimin canl─▒ h├╝crelerini tahrip etmi┼čtir. Belli ki Lenin daha ba┼č─▒ndan devrimle iktidar─▒ birbirine kar─▒┼čt─▒rm─▒┼čt─▒ ya da onun kafas─▒nda ikisi ayn─▒ ┼čeydi. Tro├žki de ondan a┼ča─č─▒ m─▒ kal─▒yordu sanki. Lenin taraf─▒ndan bo┼čuna Sava┼č Komiseri yap─▒lmam─▒┼čt─▒. ─░smi ├╝st├╝nde: Sava┼č. Yani kasapl─▒k. Sava┼čla ilgili herhangi bir g├Ârev al─▒p da kasapl─▒k yapmad─▒─č─▒n─▒ ya da en az─▒ndan kasapl─▒k mesle─čine intisap etmedi─čini (illa fiili olarak kesip bi├žmek ┼čart de─čildir) iddia edebilecek birisi var m─▒d─▒r? Japon anar┼čisti Kot├┤ku Sh├╗sui, ge├žmi┼čini tan─▒mlarken, ÔÇťbir katilin o─čluyumÔÇŁ dermi┼č, asker olan babas─▒n─▒ kastederek. Bir de koca sava┼č makinesinin tepesindeki Tro├žkiÔÇÖyi d├╝┼č├╝n├╝n. Nitekim Tro├žki, orduda r├╝tbeleri yeniden geri getirmi┼č, asker komitelerini ve Sovyetlerini da─č─▒tm─▒┼č, ├žarl─▒k ordusunun subaylar─▒n─▒ yeniden istihdam etmi┼č, ordunun eski hiyerar┼čik yap─▒s─▒n─▒ ve rit├╝ellerini yeniden teess├╝s etmi┼čtir. Tro├žkiÔÇÖnin yapt─▒klar─▒ bununla da kalmam─▒┼čt─▒r. Ortaya att─▒─č─▒ ÔÇŁsanayinin askerile┼čtirilmesiÔÇŁ tezi tam bir despotizmdir. Bu teze g├Âre, i┼č├žiler askeri disipline tabi tutulacak, silah zoruyla ├╝retime ko┼čulacak ve i├ž pasaport d├╝zenine tabi k─▒l─▒narak i┼čyeri ve ┼čehir de─či┼čtirmekten men edileceklerdir. Ayr─▒ca, toplama kamplar─▒ndaki esir eme─činin sanayi hamlesinde kullan─▒lmas─▒ fikri de StalinÔÇÖin orijinal fikri de─čildir. Lenin ve Tro├žki de bunu onaylam─▒┼č ve hatta ilk uygulamalara ba┼člam─▒┼člard─▒.

Ekim DevrimiÔÇÖnin ideallerini savunarak ayaklanan Kronstadt bahriyelilerini ezen de Tro├žkiÔÇÖden ba┼čkas─▒ de─čildir. Daha sonra Stalin taraf─▒ndan ÔÇťAlman ajan─▒ÔÇŁ oldu─ču iddias─▒yla kur┼čuna dizilen, eski ├çarl─▒k subay─▒ Tuka├ževski, Tro├žkiÔÇÖnin s├Âzleriyle, ÔÇťDevrimin onuru ve ┼čerefiÔÇŁ Kronstadt bahriyelilerini Tro├žkiÔÇÖnin emriyle ezmi┼čtir. Elbette Lenin de bu ezme ├žabas─▒na destek vermi┼čtir. Tro├žki, 1930ÔÇÖlarda d├╝nya ├žap─▒nda hi├žbir yere ayak basamamacas─▒na Stalin taraf─▒ndan kovalan─▒rken bile Kronstadtl─▒lara yapt─▒klar─▒n─▒ kabul etmek istememi┼č, onlar─▒n ÔÇťkar┼č─▒devrimciÔÇŁli─činde ─▒srar etmi┼čtir. Orijinal ve Ortodoks Tro├žkistler bug├╝n dahi bunu savunmaya devam etmektedirler. Bu siteye yorum yazan Tro├žkist bir arkada┼č, neredeyse ├╝zerinden y├╝z y─▒l ge├žtikten sonra bile KronstadtÔÇÖ─▒ ÔÇťkar┼č─▒devrimciÔÇŁ diye niteleme ba─čnazl─▒─č─▒n─▒ g├Âsterebilmi┼čtir.

Tro├žki ve onun dahil olup liderlik etti─či ÔÇťSol MuhalefetÔÇŁ, 1920ÔÇÖli y─▒llar boyunca Stalin-Buharin ittifak─▒na, k├Âyl├╝l├╝─če gere─čince sert davranmad─▒─č─▒ y├Ân├╝nde ele┼čtiriler yapm─▒┼č ve ortaya att─▒─č─▒ ÔÇťsanayile┼čme plan─▒ÔÇŁyla, StalinÔÇÖin 1930ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n ba┼č─▒ndan itibaren uygulayaca─č─▒ ve milyonlarca k├Âyl├╝n├╝n ├Âl├╝m├╝ne yol a├žan ÔÇťh─▒zl─▒ sanayile┼čme ve zorla kolektifle┼čtirmeÔÇŁ politikas─▒n─▒n ├Ân├╝n├╝ a├žm─▒┼č, yani Stalinist cehennemi diktat├Ârl├╝─č├╝n ta┼člar─▒n─▒ kendi elleriyle d├Â┼čemi┼čtir. ÔÇťSol MuhalefetÔÇŁte yer alan onca Bol┼čevikÔÇÖin 1930ÔÇÖlu y─▒llarda StalinÔÇÖin ├Ân├╝nde secde etmelerini (ki bu bile onlar─▒n hayatlar─▒n─▒ kurtaramam─▒┼čt─▒r) sadece basit bir teslimiyet olarak ele almamak gerekir. Bu teslimiyetin arkaplan─▒nda b├╝y├╝k bir ideolojik ortakl─▒k yatmaktad─▒r. Stalin, pragmatik bir devlet adam─▒yd─▒. Muhalefetin, sanayile┼čmede k├Âyl├╝l├╝─č├╝ i├ž s├Âm├╝rge g├╝c├╝ olarak kullanma ├Ânerisini aynen al─▒p uygulamaya koydu. Elbette bunu yaparken, monolitik bir diktat├Âr olarak, ├Ânerinin orijinal sahiplerini ├Ânce teslim al─▒p sonra da yok etmek zorunda hissetti kendini.

─░┼čte Do─čan TarkanÔÇÖ─▒n ├Âv├╝nerek sahip ├ž─▒kt─▒─č─▒ miras budur. Do─čru, siyasi ak─▒mlar ve partiler belli miraslara dayan─▒rlar, dolay─▒s─▒yla bunlar─▒n hepsinin mirasyedi oldu─čunu s├Âyleyebiliriz. Evet ama ortada yenecek bir miras kalm─▒┼č m─▒d─▒r? Buna sermayeden yemek demek daha do─čru olmaz m─▒? Ayn─▒ Kemalistlerin bug├╝nk├╝ durumu gibi. E─čer g├Ârmediyseniz┬áS├Âzc├╝ gazetesinin 10 Kas─▒m tarihli n├╝shas─▒na bak─▒n, ne demek istedi─čimi anlars─▒n─▒z. ─░flas, tam bir iflas!

G├╝n Zileli

14 Kas─▒m 2010

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI