Attil├ó ─░lhan Sel├žuk

├ľlenlerin arkas─▒ndan yaz─▒ yazmay─▒ sevmem. Objektif olamama kayg─▒s─▒d─▒r bunun nedeni. S─▒cak duygular─▒n─▒ ortaya d├Âksen ba┼čkalar─▒na g├Âre ├žok duygusal ka├žabilirsin. ├ľveyim desen, s─▒rf ├Âld├╝─č├╝ i├žin bunlar─▒ yazd─▒─č─▒n d├╝┼č├╝n├╝lebilir. Ele┼čtireyim desen, ├Âl├╝n├╝n arkas─▒ndan konu┼čuyor konumuna d├╝┼čebilirsin. ÔÇť┼×imdiye kadar akl─▒n neredeydi, ├Âl├╝nce mi akl─▒na geldi b├╝t├╝n bunlar─▒ s├ÂylemekÔÇŁ diyebilir hakl─▒ olarak birileri. Ger├ži sessiz kalsan, bir ┼čey yazmasan, bu sefer de, ÔÇťasl─▒nda yazarsa k├Ât├╝ yazacak da onun i├žin yazm─▒yorÔÇŁ diye d├╝┼č├╝nebilir baz─▒lar─▒. Anlayaca─č─▒n─▒z, ├Âl├╝m k├Ât├╝ bir olay. ├ľlenin arkas─▒ndan bir ┼čeyler yazmaksa bu k├Ât├╝l├╝─č├╝ aratmayacak zorlukta.

Ger├ži Attil├ó ─░lhan ├Âleli be┼č y─▒l oluyor. O zamandan beri bazen akl─▒ma gelirdi bu b├╝y├╝k yazar ve ┼čair hakk─▒nda bir ┼čeyler yazmak. ├ľl├╝m├╝nden yedi y─▒l kadar ├Ânce, bir yaz─▒mda (ÔÇťGaliyev ├ťzerinde El S─▒k─▒┼čmakÔÇŁ,┬áBirikim, say─▒: 111-112, Temmuz-A─čustos 1998) onun ulusalc─▒ tezleriyle her ne kadar kar┼č─▒ kar┼č─▒ya gelsem ve ┼čiddetle ele┼čtirsem de, Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n ┼čairli─čine ve roman yazarl─▒─č─▒na (ilk romanlar─▒na) olan hayranl─▒─č─▒mdan hi├žbir ┼čey eksilmedi.

Bu yaz─▒ asl─▒nda bir anma yaz─▒s─▒ de─čil. Her ikisi de 1925 do─čumlu, benden 21 ya┼č b├╝y├╝k olan ve bir anlamda ├Â─čretmenlerim olarak g├Ârd├╝─č├╝m Attil├ó ─░lhanÔÇÖla, daha ge├žen ay kaybetti─čimiz ─░lhan Sel├žukÔÇÖun ┼čah─▒slar─▒ndan ve yazarl─▒klar─▒ndan hareketle yazarl─▒k ve politika ├╝zerine bir yaz─▒ yazmak niyetim.

Attil├ó ─░lhan iyi bir ┼čair ve yazar oldu─ču kadar k├Ât├╝ bir politika teorisyeni; ─░lhan Sel├žuk ise, ak─▒ll─▒ ve ihtiyatl─▒ bir politika stratejisti oldu─ču kadar k├Ât├╝ bir yazard─▒. A├ž─▒klamaya ├žal─▒┼čay─▒m.

Attil├ó ─░lhan, b├╝y├╝k bir a┼čk, gen├žlik, kent ┼čairi ve yazar─▒yd─▒. Neredeyse t├╝m ┼čiirleri e┼čsiz g├╝zelliktedir. Gen├žli─či, a┼čk─▒ ve kentin gizemini bulursunuz o ┼čiirlerde. ─░lk iki roman─▒,┬áSokaktaki Adam (1953) ve┬áZenciler Birbirine Benzemez (1957) de ├Âyle. Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n insan─▒ b├╝y├╝leyecek g├╝zellikteki bu iki roman─▒n─▒n ├Âtesindeki romanlar─▒ ba┼čar─▒s─▒zd─▒r. Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n bu gen├žlik d├Ânemi romanlar─▒ndan, ┼čiirlerinden ald─▒─č─▒n─▒z o e┼čsiz tad─▒ al─▒rs─▒n─▒z. Kentin, a┼čk ve macerayla yo─črulmu┼č gen├ž insan─▒n─▒ bulursunuz bu iki romanda. Sizi m├╝thi┼č bir a┼čk ve hayat r├╝zg├ór─▒yla anaforuna al─▒p savurur. Hayat─▒n gen├ž ve din├ž tad─▒ sizi sert bir i├žki i├žmi┼č├žesine ├žarpar.

1960ÔÇÖlardan itibaren Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n ┼čiirleri seyrekle┼čir. Romanlar─▒ (├Ârne─čin┬áKurtlar Sofras─▒) o a┼čk dolu gencin, orta ya┼člara gelip politikle┼čti─či ├Âl├ž├╝de a┼čktan uzakla┼č─▒p ÔÇťkurtÔÇŁla┼čt─▒─č─▒na tan─▒kl─▒k eder. H├ól├ó gen├žlik r├╝zg├órlar─▒n─▒n zay─▒flayan esintilerini hissedersiniz ama gen├žli─čin o ├Âzg├╝rl├╝k kokan delidolulu─ču, yava┼č yava┼č hafif k├╝lhanbeyi bir politikle┼čmi┼č ayd─▒na b─▒rakmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r yerini.

Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n yazarl─▒k ├žizgisi, bundan b├Âyle gittik├že kal─▒nla┼čan ve koyula┼čan bir ├žizgi halinde politikaya evrildi. 1970ÔÇÖli y─▒llarda hapisteyken, ara s─▒ra elime ge├žen┬áDemokrat ─░zmir gazetesinde makalelerini okurdum. Kemalist bir sosyal demokrat profili veriyordu bu makelelerde. Fazla akil ve ak─▒l vericiydi. 1970 y─▒l─▒nda yazd─▒─č─▒┬áHangi Sol kitab─▒n─▒ ne yaz─▒k ki, ancak 1980 sonras─▒ ortamda okuma olana─č─▒ bulabildim. Bu kitaptaki yaz─▒lar─▒ bir hayli iyiydi. Yine fazla akil ve ak─▒l verici olmakla birlikte, 1970ÔÇÖler solunun Stalinist r├╝zg├ór─▒n─▒ g├Â─č├╝slemeye ve solun ├Ânyarg─▒lar─▒n─▒ k─▒rmaya y├Ânelik yaz─▒lard─▒ bunlar. Ge├ženlerde bir sahafta rastlad─▒m bu kitaba. ├ťst├╝mde on liram olmad─▒─č─▒ i├žin alamad─▒m. Yeniden okumak isterdim, bug├╝n bana daha da ilgin├ž gelen, yak─▒ndan ilgilendi─čim konular oldu─čunu g├Ârd├╝m ÔÇťi├žindekilerÔÇŁ k─▒sm─▒na bak─▒nca.

Bu b├Âyle olmakla birlikte, Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n, 1980ÔÇÖden sonra daha da sa─ča kayd─▒─č─▒n─▒, bir Kemalizm teorisyeni olmaya do─čru evrildi─čini d├╝┼č├╝n├╝yorum. Bu politik teorisyenlik, Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n en reaksiyoner yan─▒yd─▒ ve onu ├Âmr├╝n├╝n san─▒r─▒m son on y─▒l─▒nda sa─čc─▒-Kemalist bir muhafazak├óra d├Ân├╝┼čt├╝rd├╝.

Bununla kalsa yine iyi. 1990ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n sonuna do─čru Attil├ó ─░lhan, ÔÇťsolÔÇŁ fikirlerle harmanlamaya ├žal─▒┼čt─▒─č─▒ bir Kemalist-T├╝rk├ž├╝ haline geldi ve bug├╝n ÔÇťulusalc─▒l─▒kÔÇŁ dedi─čimiz ak─▒m─▒n politik teorisyeni olarak temay├╝z etti. Evet, ÔÇťulusalc─▒ cepheÔÇŁ fikriyat─▒n─▒n babas─▒ herkesten ├Ânce Attil├ó ─░lhanÔÇÖd─▒r. ├ťstelik, bug├╝nk├╝ ulusalc─▒lar─▒n kavrayamayaca─č─▒ ├Âl├ž├╝de bir ÔÇťgeni┼čÔÇŁ g├Âr├╝┼čl├╝l├╝kle yerine getirmi┼čtir bunu. Geni┼č g├Âr├╝┼čl├╝l├╝k derken anlatmak istedi─čim ┼čudur: ÔÇťEmperyalizmÔÇŁe kar┼č─▒ ulus-devleti savunmak ├╝zere, ├╝lk├╝c├╝leri ve solcular─▒ ayn─▒ cephede birle┼čtirmeye ├žal─▒┼čmakla yetinmemi┼čtir Attil├ó ─░lhan. Bu cepheye ─░slamc─▒lar─▒ da katmaya ├žal─▒┼čm─▒┼čt─▒r. Laiklik kanal─▒ndan ordunun Atat├╝rk├ž├╝l├╝─č├╝ne oynayan bildi─čimiz ulusalc─▒lar─▒n kavrayamayaca─č─▒ ya da kucaklayamayaca─č─▒ kadar geni┼č bir cephe ├Ânerisidir bu: Bir k├Â┼česinde laiklikle ve solculukla bar─▒┼čm─▒┼č T├╝rk├ž├╝lerin, di─čer k├Â┼česinde T├╝rk├ž├╝l├╝kle ve ─░slamc─▒l─▒kla bar─▒┼čm─▒┼č solcular─▒n, ├╝├ž├╝nc├╝ k├Â┼česinde ise solculukla ve Kemalizmle bar─▒┼čm─▒┼č ─░slamc─▒lar─▒n yer ald─▒─č─▒ bir ├╝├žgen. Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n geni┼č cephesinin orijinalli─či burada yatar.

Bu ├Âneri orijinal olmas─▒na orijinaldir ama bu, Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒n, ├Âmr├╝n├╝n son y─▒llar─▒nda, eski maceral─▒ gen├žlik y─▒llar─▒n─▒n g├╝zelim ┼čiirlerini ve romanlar─▒n─▒ ├žok uzaklarda unutmu┼č, politikle┼čti─či ├Âl├ž├╝de yazarl─▒─č─▒n─▒ da k├Âreltmi┼č k├Ât├╝ bir politik stratejist haline geldi─či ger├že─čini ortadan kald─▒rmaz.

─░lhan Sel├žuk da benim gen├žlik d├Ânemimin yazar─▒yd─▒. ├çetin AltanÔÇÖla birlikte, her g├╝n s─▒k─▒ s─▒k─▒ya takip etti─čim iki yazardan biriydi. ├ľyle ki, o y─▒llarda (1964) bir yandan Sait FaikÔÇÖi taklit eden ├Âyk├╝ler yazarken, bir yandan da ─░lhan Sel├žukÔÇÖu taklit eden ÔÇťsiyasiÔÇŁ makaleler yazmaya ├Âzeniyordum. 1960ÔÇÖl─▒ y─▒llar─▒n ilk yar─▒s─▒ndaki ilk anti-emperyalist gen├žlik g├Âsterilerinde, ─░lhan Sel├žuk, bizlerin yol g├Âsterici y─▒ld─▒z─▒ gibiydi.

─░lhan Sel├žukÔÇÖun┬áY├╝zba┼č─▒ SelahattinÔÇÖin Roman─▒ gibi romanlar─▒n─▒ okumad─▒m. Okumadan konu┼čmak gibi olmas─▒n ama ─░lhan Sel├žuk kadar istikrarl─▒ bir karakterden, onun tam z─▒dd─▒ deli┼čmen bir karakterde olan Attil├ó ─░lhanÔÇÖ─▒nki gibi ruhlar─▒ aya─ča kald─▒ran romanlar beklemek hata olur gibi geliyor bana.

─░lhan Sel├žuk, 60 y─▒l k├Â┼če yazarl─▒─č─▒ yapm─▒┼č Refii Cevat UlunayÔÇÖ─▒ saymazsak, ├╝stelik de ayn─▒ gazetede, ayn─▒ k├Â┼čede ve ayn─▒ ba┼čl─▒k (Pencere) alt─▒nda 47 y─▒l boyunca yaz─▒lar yazarak muazzam bir istikrarl─▒ yazarl─▒k performans─▒ g├Âstermi┼čtir. Ne var ki, e─čer beyniniz, ayn─▒ ─░lhan Sel├žuk gibi durmam─▒┼č ve donmam─▒┼čsa, bir s├╝re sonra, her g├╝n ayn─▒ makaleyi okudu─čunuz izlenimine kap─▒lman─▒z ve art─▒k ÔÇťPencereÔÇŁ k├Â┼česine bakmamaya ba┼člaman─▒z ka├ž─▒n─▒lmazd─▒. Ben de ─░lhan Sel├žukÔÇÖu 1965 y─▒l─▒ndan sonra okumamaya ba┼člad─▒m. Son y─▒llarda ara s─▒ra elime ge├ženCumhuriyet gazetesinin ikinci sayfas─▒ndaki ÔÇťPencereÔÇŁ s├╝tununa g├Âz├╝m ili┼čti─činde, bu k├Â┼čeyi sadece, ÔÇťacaba 40 y─▒l ├Ânce yazd─▒─č─▒ ┼čeyleri yazmaya devam ediyor muÔÇŁ merak─▒yla okumaya te┼čebb├╝s ettim sadece ve makalenin yar─▒s─▒na geldi─čimde okumay─▒ b─▒rakt─▒m. Evet anlam─▒┼čt─▒m, ayn─▒ ┼čeyleri yazmaya devam ediyordu b─▒kmadan.

Bir yazar─▒n istikrar─▒ ve ilkelili─či bir anlamda ├Âvg├╝ye lay─▒kt─▒r ama b├Âylesi bir ÔÇťtutarl─▒l─▒─č─▒nÔÇŁ da ayn─▒ zamanda yazar─▒ muhafazak├órla┼čt─▒rd─▒─č─▒n─▒, i├žten i├že kuruttu─čunu, kurumu┼č ve i├ži bo┼čalm─▒┼č bir b├Âcekten farks─▒z hale getirdi─čini de unutmamak gerekir. Ruh yoksa yazarl─▒k da yoktur.

Ama ruh yoksa politikac─▒l─▒k ya da politika stratejistli─či pek├óla var olabilir. Hatta belki de bunlar bir ├Âl├ž├╝de ruhsuzlu─ču gerektiren mesleklerdir. ─░lhan Sel├žuk hi├žbir zaman bildi─čimiz anlamda politikac─▒l─▒─ča tevess├╝l ve tenezz├╝l etmedi. Her zaman bir politika yazar─▒ olarak, batan gemisinin kaptan k├Â┼čk├╝nden ayr─▒lmay─▒ reddeden sorumlu ve ┼čerefli bir kaptan gibi, gazetesinin y├Ânetiminde kald─▒. Tabii, bu g├Ârevi yerine getirirken kimleri harcad─▒, kimlere haks─▒zl─▒k etti, yak─▒ndan ve i├ž y├╝z├╝n├╝ bilmedi─čim olaylar hakk─▒nda fikir ileri s├╝rmem m├╝mk├╝n de─čil ama b├Âyle ┼čeylerin olmu┼č olabilece─čini en az─▒ndan teorik planda tahayy├╝l etmek zor de─čil. Bu arada, 12 Mart d├Âneminde bizzat u─črad─▒─č─▒ haks─▒zl─▒─č─▒ belirtmeden ge├žmemek gerekir elbette. 12 Mart d├Âneminin Amerikanc─▒-sa─čc─▒ pa┼čalar─▒ndan Memduh Ta─čma├ž-Faik T├╝r├╝n ├žetesinin ├Ânayak olmas─▒yla tutukland─▒ ve me┼čum Ziverbey K├Â┼čk├╝nde i┼čkenceye u─črad─▒. B├╝t├╝n bu badirelerden onuruyla ├ž─▒kmas─▒n─▒ bilmi┼čtir.

─░lhan Sel├žuk da, Attil├ó ─░lhan gibi, 1990ÔÇÖl─▒ y─▒llarda, ├╝lk├╝c├╝lerle ve MHPÔÇÖlilerle bar─▒┼č yanl─▒s─▒ oldu. Hatta, hat─▒rlad─▒─č─▒m kadar─▒yla, bundan on- on iki y─▒l ├Ânce MHPÔÇÖlilerle g├Âr├╝┼č├╝p onlar─▒ ÔÇťvatanseverÔÇŁ ilan etti. Neyse ki bu konuda ├žok fazla ileri gitmedi, belki de sa─č kesimden umdu─ču cevab─▒ alamad─▒. Bununla birlikte, ayn─▒ Attil├ó ─░lhan gibi, bug├╝ne kadar ulusalc─▒ bir cephe i├žin ├žaba g├Âsterdi.

Seksen ya┼č─▒n─▒n ├╝zerindeyken AKP iktidar─▒n─▒n polisi taraf─▒ndan sorgulanmas─▒ elbette iktidarlar─▒n her zamanki i┼čg├╝zarl─▒─č─▒n─▒n ├╝r├╝n├╝yd├╝. Buna ra─čmen so─čukkanl─▒l─▒─č─▒n─▒ korudu, hatta ihtiyat─▒ her zaman elde tutan bir politik stratejist olarak, AKPÔÇÖnin aba alt─▒ndan sopa g├Âsteren tutumu kar┼č─▒s─▒nda fazla belli etmeyen bir geri ├žekilme stratejisi bile izledi. Bir politika stratejisti ve taktisyeni olarak belki de do─črudur bu yapt─▒─č─▒, onu bilemem ama bu tutum, ÔÇťdelikanl─▒ÔÇŁ k├╝lt├╝r├╝nde ÔÇťkorkmakÔÇŁ olarak de─čerlendirildi─činde, buna ne cevap verilir, onu da bilemem. Zaten politik stratejistlikle ruhsal enginlik ve ┼č├Âvalyelik pek ba─čda┼č─▒r ┼čeyler de─čildir. Makyavel, b├Âylesi ruhsal co┼čkular─▒ elinin tersiyle iterdi bir kenara.

G├╝n Zileli

8.7.2010

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI