Anlatılan Bizim Öykümüzdür… (Timur İnceel, Kar dergisi, Kasım/aralık 2009, sayı: 24)

Jan Valtin, Karanlığın  Ötesinde, çev:Gün Zileli, Kibele Yayınları, Temmuz 2009

Jan Valtin, yarım yüzyılı  bile tamamlayamadığı ömrüne ne çok şey sığdırmış, özellikle ömrünün yirmi yılına, 1918-1938 arasına.

Denizci ve devrimci bir babanın ve çoluk çocuğuyla kocasıyla birlikte dünyayı köşe bucak dolaşan fedakar bir annenin en büyük oğlu. Daha çocukluğundan liman ve rıhtımların o kendine özgü kokusunu ciğerlerine çekip babası gibi denizci ve devrimci olan Valtin’in serüven dolu yaşamı bir anlamda 1918 Spartakist ayaklanmasıyla başlıyor. Bu ayaklanmaya bisikletli kurye olarak katılan Valtin, 1923 ayaklanmasında silahlı bir işçi biriminin başı. Daha sonra Komünist partisinin üyesi olarak limanlarda ajitasyon görevlisi; komintern kuryesi; komintern’in emriyle Amerika’da suikasta girişen bir eylemci, üç yıl hapis yatıyor orada; sonra yeniden Komintern; Firelei ile tanışma. Acılı bir aşk, Komintern ile Firelei arasında bölünüyor adeta; bu düğüm, Firelei’nin de partiye katılmasıyla çözülüyor; Naziler iktidara geliyor, kaçış, Fransa, yine limanlar; Kopenhag; Komintern merkezini oraya taşımıştır; Almanya’ya illegal görevle gönderiliş; Karanlık bir Almanya, yedi hafta sonra yakalanış; Gestapo’da işkence; yoldaşların başının Naziler tarafından baltayla vuruluşu; Nazi toplama kampları ve hapishaneleri; GPU’dan içeri gelen bir mesaj: “Gestapo’nun içine sız”. Altı aylık bir uğraşla bunu başarıyor Valtin. Naziler onu ajanları olarak kullanacaklarına inanıyorlar. Himmler’in bile karşısına çıkarılıyor. Ama karısı Firelei ve çocuğu ellerinde rehin. Hapisten kaçış mizanseni ve ver elini Kopenhag. Komintern liderleri memnundur, çünkü Valtin aracılığıyla Gestapo’yu yanıltacaklardır. Ama bir sorun var. Valtin, Komintern’den bir an önce karısını ve çocuğunu kurtarmasını talep etmektedir. Talep, casusluk oyununun devamı için reddedilir. Valtin isyan eder. GPU onu tutuklar. Kapatıldığı kulübede yangın çıkarıp kaçar. Bunun üzerine Komintern onu teşhir eder. Böylece Naziler Valtin’in kendilerini aldattığını öğrenir. Firelei Nazi hapishanelerinde ölür. Çocuğunun ne olduğunu bilemez bile. Valtin’in hayatı bir anlamda 1938’de biter. ABD’de, 1951 yaşında, 46 yaşında ölür.

İnsanı hayrete düşüren bir otobiyografi.

Timur İnceel

29 Ağustos 2009

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI