Bitmeyen Tarih (Ersen Olga癟)

Bitmeyen Tarih[1]


 

 

 

 

 

“Burjuvazinin 癟覺覺rtkanlar覺 u deyimi pek severler:’ 繹lenler hakk覺nda ya laf etmeyin, ya da iyi eyler s繹yleyiniz.’ Fakat proletaryan覺n, ister yaas覺n isterse 繹lm羹 olsun siyasete girenler hakk覺nda ger癟ei bilmee ihtiyac覺 vard覺r.” (Lenin)


 

Ge癟en y羹zy覺l覺n ilk 癟eyreinde, insanl覺k ilk kez s覺n覺fs覺z ve 繹zg羹r bir d羹nya 繹zlemini ger癟ee d繹n羹t羹rmenin eiine yaklam覺t覺. Ekim devriminin yaratt覺覺 coku d羹nyan覺n siyahlar覺n覺, beyazlar覺n覺 ve sar覺lar覺n覺 tek bir hedef i癟in, bask覺s覺z, s繹m羹r羹s羹z bir gelecek i癟in, d羹nya devrimi i癟in 癟羹nc羹 Enternasyonalin sanca覺 alt覺nda toplamaya balad覺. Ancak be k覺tada milyonlarca emek癟iyi kucaklayan bu devrimci at覺l覺m, 癟羹nc羹 Enternasyonalin ilk d繹rt kongresinden sonra, sosyalizmin vatan覺n覺 savunmaya d繹n羹t羹. Yetmi y覺la yak覺n bir s羹re yaanan bir y覺覺n dalgalanmalardan sonra, Ekim devriminin son kal覺nt覺lar覺 da tarih sahnesinden silindi.

Ekim Devrimi’nden sonra Lenin, ilk kurulan Bolevik h羹k羹metin t羹m Avrupa’n覺n en entellekt羹el h羹k羹meti olmas覺ndan gururla s繹z ediyordu. Eit olmayan ve birleik gelime yasas覺n覺n doal bir sonucu olarak, Avrupa’n覺n en geri 羹lkesi, en gelikin ve ileri devrimci 繹nderleri yetitirebiliyordu. Avrupan覺n en ileri ideolojisi Rusyaya, en ileri teknolojisi de Amerikaya ihra癟 edildii i癟in bu sonuca ula覺ld覺. Ama bu ileri ideolojinin 羹r羹n羹 olan devrimci s羹reci izleyen d繹neme damgas覺n覺 vuran, o geri 羹lkenin ileri 繹nderleri deil, geriliin bizzat kendisi oldu. Plekhanov tarihte kiilerin rol羹n羹 incelerken, belirli politik g繹revin yerine getirilmesi i癟in tarihsel koullar覺n o g繹revleri yerine getirecek 繹nderleri de yaratt覺覺n覺 vurgular.. Ekim Devrimi d繹nemi Lenin, Tro癟ki, Radek, Buharin, Luna癟arski, Rakovski gibi 繹nderlere gereksinme duyuyordu ve onlar覺 繹n plana 癟覺karacak koullar覺 yaratt覺. Daha sonraki tarihsel d繹nem de kendine uygun, daha dorusu lay覺k 繹nderleri 繹ne 癟覺kard覺.

Yoldalar覺, muhalifleri ve 癟adalar覺 taraf覺ndan hi癟bir ekilde b羹y羹k bir lider, ya da Bolevik 繹nder s覺fat覺na lay覺k g繹r羹lmeyen Stalin, bunlar覺n ba覺nda gelir. Eserler ad覺 alt覺nda yay覺nlanan ciltler incelendiinde, Marx’覺n Kapital‘i ile hayat覺n覺n sonlar覺na doru tan覺t覺覺 kan覺tlanabilir.

Marksizm ad覺 alt覺nda gelitirdii vulgar teoriyle, politika, felsefe ve edebiyat aras覺ndaki mesafeyi k覺saltarak, teoriyi pratik kurallar d羹zeyine indirgemi ve Marksizmi baya覺lat覺rm覺, bilim, tarih ve sanat覺 politikan覺n hizmetkarlar覺 haline getirmitir.

Stalin d繹neminde doa bilimlerinin 繹n羹ne engeller koyuldu ve bilimsel 癟al覺malar baltaland覺. Kvantum, r繹lativite ve kimyadaki resonans teorileri burjuva teorileri olarak eletirildi. Sibernetik ve psikoanaliz bilim d羹nyas覺ndan 癟覺kar覺ld覺. Sovyet y繹neticilerinin g繹z羹nde Einstein ve Freud tehlikeli kozmopolitik kiilikler g繹r羹n羹m羹ndeydi. Bilim burjuva ve proleter diye iki kategoriye ayr覺ld覺. otokovi癟, Prokofiev, Muradeli, Kabalevski ve Kha癟aturyan覺n yapt覺覺 m羹zii yoz olmakla su癟layan Zhdanov, soyut resim sanat覺na da sald覺rd覺. Kad覺n haklar覺 k覺s覺tland覺. Boanma yasas覺 aile hayat覺n覺 tevik edecek bi癟imde ayarland覺. K羹rtaj yasad覺覺 ilan edildi. ecinsellik ahlaks覺zl覺k say覺ld覺. Sanat ve edebiyata sosyal realizm ad覺na her t羹rl羹 m羹dahalede bulunuldu. Zhdanovun Leningradl覺 air Anna Ahmatovan覺n kiiliine y繹nelik sald覺r覺s覺, kendi d羹zeyini a癟覺a vurmas覺 a癟覺s覺ndan 繹reticidir: bu kad覺n bir rahibe mi yoksa d羹羹羹n teki mi? Bunu bilebilmek zor.[2]. Enformasyon, politika, k羹lt羹r, teori, ideoloji, ekonomi ve bilim dahil yaam覺n t羹m alanlar覺ndaki faaliyetler 羹zerindeki sans羹r ve bask覺 uygulanarak yarat覺c覺l覺k ruhu 繹ld羹r羹ld羹.

Ama bunlar, karanl覺k resmin sadece bir yan覺d覺r. Bu yaz覺 resmin vahi ve gaddar olan ikinci yar覺s覺n覺n hikayesidir. Bunun pek zevkli bir i olmad覺覺n覺 da itiraf etmeliyiz. Esas olarak eski Bolevik kua覺n yokedilmesi s羹recini vurgulamakla birlikte, konunun 癟ok geni bir alan覺 kapsamas覺 nedeniyle, kimi yerlerdeki a癟覺klamalar genel ve s覺n覺rl覺 bir d羹zeyde kald覺. Bu arada 襤kinci D羹nya Sava覺’ndan sonra Dou Avrupa’da kurulan i癟i devletlerinde 1936-38 Moskova durumalar覺n覺n bir tekrar覺 olan 1950-52 mahkemelerinin de ayr覺ca ele al覺nmas覺 gerektiine inan覺yoruz. Kulaktan duyma ve yaz覺l覺 kayna覺 olmayan tek bir sat覺r覺n bile yaz覺ya dahil edilmemesine 繹zel bir itina g繹sterilmitir. Buna ramen, dipnotlarla okuyucuyu bomak yerine, kaynaklar覺 yaz覺n覺n sonundaki bibliyografyada s覺ralamay覺 daha uygun bulduk. Bu alanda olduk癟a bol olan literat羹r aras覺ndan 繹zellikle Sovyetler Birliinin y覺k覺lmas覺ndan sonra gizli arivlerin bir d繹nem i癟in a癟覺lmas覺 yazd覺klar覺m覺z覺n doruluunu pekitiren bir gelime oldu.

Milliyet癟iliin ve B羹rokratik Diktat繹rl羹羹n Teorisi:

Tek lkede Sosyalizm

D羹nya Ekim Devriminin y覺k覺l覺 tarihi olarak 1990 y覺l覺n覺 bilir. Oysa ki, y覺k覺lan Ekim Devriminden geriye kalan tek ve son miras olan 羹retim ara癟lar覺n覺n kollektif m羹lkiyetiydi. Ekim Devrimi 1921’den balayarak ve1920’lerin ortas覺nda da pekierek, 癟oktan 癟繹k羹 s羹recine girmiti.

Bu 癟繹k羹 s羹recinin ideolojik ifadesi Stalinizmdir. Stalinizmi salt bask覺c覺 bir y繹netim, sosyalizmin demokratik ilkelerini ihlal eden bir y繹ntem olarak d羹羹nenler, Stalinizmden hi癟bir sey anlamayan k羹癟羹k burjuva kafalard覺r. 襤nsanl覺覺n 1917de yakalad覺覺 bu b羹y羹k tarihsel f覺rsat覺n yitirilmesini ve yirminci y羹zy覺l覺n trajedisini anlayabilmek i癟in Stalinizmin bir b羹t羹n olarak kavranmas覺 gerekir.

Stalinizm, ulusal planda burjuvazinin ekonomik olarak, proletaryan覺n da politik olarak m羹lks羹zlemesini temsil eden tecrit durumundaki geri bir 羹lkedeki b羹rokratik diktat繹rl羹羹n ad覺d覺r. Stalinizmin bu konumu onu, tek 羹lkede sosyalizm gibi milliyet癟i bir teoriyle donatmak zorunda b覺rakm覺t覺r.

Bu teori, yani tek 羹lkede sosyalizm teorisi asl覺nda Sovyet b羹rokrasinin, Avrupa devriminin yenilgisini f覺rsat bilerek, kendi varl覺覺n覺 garanti, g羹venlik ve istikrar alt覺na alabilmek i癟in gelitirilmiti.

Asl覺nda Avrupa Marksizminin se癟kin bir b繹l羹m羹n羹 oluturan Rus Marksistlerinin bu konudaki d羹羹nceleri eskiden beri a癟覺k ve netti. Onlara g繹re, gelimi sanayii 羹lkelerinin yard覺m ve destei olmadan, Rusya gibi geri bir toplumda sosyalizmin, yani s覺n覺fs覺z toplumun kurulamayaca覺 tart覺mas覺z en temel Marksist d羹羹nceydi. 癟羹nc羹 Enternasyonalin ilk d繹rt kongresinin kararlar覺, Leninin yaz覺 ve konumalar覺 bu konudaki en a癟覺k belgelerdir. Hatta Stalin bile, 1924 y覺l覺nda, ileri 羹lkelerin proleterlerinin ortak 癟abas覺 olmadan sosyalizmin tek bir 羹lkede zaferi m羹mk羹n m羹d羹r? diye soruyor ve yan覺t覺 yine kendisi veriyordu: Hay覺r, m羹mk羹n deildir! Burjuvaziyi tasfiye etmek i癟in.ve sosyalist 羹retim organizasyonunu ger癟ekletirmek i癟in tek bir 羹lkenin harcad覺覺 癟abalar 繹zellikle de Rusya gibi geri bir tar覺m 羹lkesinin 癟abalar覺 yeterli deildir.[3] Ancak alt覺 ay sonra yay覺nlad覺覺 Leninizmin Problemlerinde yapt覺覺 bir deiiklikle zaferi kazanan proletaryan覺n tek 羹lkenin s覺n覺rlar覺 i癟inde sosyalizmi kurabileceini savunur. Daha 繹nceki sosyalizmin tek 羹lkede kurulmas覺n覺n olanaks覺z olduunu vurgulad覺覺 Leninizmin Esaslar覺 adl覺 bro羹r羹n羹 ise, toplatt覺r覺r.

Tek 羹lkede sosyalizmin kurulamayaca覺 o denli a癟覺k bir marksist ilkedir ki, Kautsky, Martov ve Plekhanovun Boleviklerin iktidar覺 almalar覺na kar覺 癟覺k覺lar覺ndaki en b羹y羹k gerek癟e buradan kaynaklan覺yordu. Rus Boleviklerinin ve hatta Meneviklerin bile batan beri savunduklar覺 bu temel marksist tezden bu k繹kl羹 kopu, o denli b羹y羹k bir deiiklii ve teorik revizyonu i癟eriyordu ki, Zinovyev ve Kamenev bile tepki g繹stermekte gecikmediler.

O d繹nemde tek 羹lkede sosyalizm tezine yatk覺n olan Buharin bile, Marksizmden bu k繹kl羹 kopuun yaratabilecei olumsuz sonu癟lar覺 hat覺rlatmak sorumluluu duyacakt覺r: Eer olanaklar覺m覺z覺 abart覺rsak, uluslararas覺 devrime t羹k羹recek bir eilimin doma tehlikesiyle kar覺 kar覺yay覺z demektir. B繹ylesi bir eilim, kendi 繹zg羹n ideolojisini, bir t羹r milli bolevizmi, ya da ona benzer bir eyi yaratabilir ve buradan 癟ok daha zararl覺 bir dizi d羹羹nceye h覺zla varabilir.[4]

 

襤癟i s覺n覺f覺n覺n iktidara ge癟tii geri bir 羹lkede, bir k繹yl羹 羹lkesinde sosyalizmin ve hatta kom羹nizmin kurulabileceinin ilan edilmesinin sonucu olarak ortaya 癟覺kan milliyet癟i kom羹nizm anlay覺覺n覺n, Komintern arac覺l覺覺yla d羹nya kom羹nist hareketine a覺lanmas覺, marksizmle resmi ideoloji aras覺ndaki kesin kopuun boyutlar覺n覺 d羹nya 繹l癟羹s羹ne vard覺rd覺. Art覺k milliyet癟i kom羹nizm tek 羹lkede sosyalizm slogan覺 ile malum kaderine doru ilerleyebilirdi.

Uygarl覺k d羹zeyi fethettikleri 羹lkenin insanlar覺n覺n uygarl覺k d羹zeyinden daha d羹羹k olan fatihler, yenilgiye uratt覺klar覺 milletin uygarl覺覺n覺 kabul etmek zorunda kal覺rlar. Ayn覺 durum toplumsal s覺n覺flar a癟覺s覺ndan da ge癟erlidir. Ekim Devrimi arl覺k d羹zeni parampar癟a ederek tarihin 癟繹pl羹羹ne atm覺t覺; Lenin, arl覺k b羹rokrasisinin k羹lt羹r羹n羹n d羹羹k olduunu, ama bu k羹lt羹r羹n sorumlu Bolevik idarecilerin k羹lt羹r羹nden y羹ksek olduunu s繹ylerken 癟ok hakl覺yd覺. “Kom羹nist 繹nderlerde ne eksiktir: k羹lt羹r. Moskova’y覺 ele alal覺m: 4700 kom羹nist 繹nder ve devasa bir b羹rokrat kitlesi. Kim y繹netiyor ve kim y繹netiliyor. Kom羹nistlerin y繹nettiinin s繹ylenebileceinden 癟ok kukuluyum. Onlar覺n y繹netildiini s繹yleyebilirim.”3

“Devlet cihaz覺m覺z 繹nemli 繹l癟羹de ge癟miin bir devam覺d覺r ve herhangi bir ciddi deiiklie uramam覺t覺r. Sadece y羹zeyde baz覺 eylere dokunulmu fakat t羹m dier a癟覺lardan eski devlet cihaz覺m覺z覺n tipik bir kal覺nt覺s覺d覺r…. Sanki, s繹f繹r羹n istedii y繹nde deil, bakas覺n覺n istedii y繹nde giden bir otomobil gibi, cihaz onu y繹netene itaat etmiyor.4

 

襤te Sovyet devletindeki yozlaman覺n objektif tohumlar覺 bu ger癟ekte yat覺yor. 羹nk羹 lanetli ge癟mi, kendisinden kopmak isteyen devrimci gelecekten intikam覺n覺 b繹yle al覺yordu. Rus devriminin i癟ine d羹t羹羹 bu paradoks, Stalin’in kiiliinde somutla覺yor, ete ve kemie b羹r羹n羹yordu. Stalin, Lenin’in s繹z羹n羹 ettii eski y繹neticilerden k羹lt羹r d羹zeyi bak覺m覺ndan daha d羹羹k olan yeni idarecileri ve y繹neticileri benimsemeyi en iyi temsil eden kiiydi. Bunlar, fark覺nda olmadan eskinin davran覺 ve al覺kanl覺klar覺n覺 en iyi ekilde benimsemi unsurlard覺. Partinin en 羹st organlar覺 olan Merkez Komitesi ve Politb羹ro da bu 繹zelliklere uygun olan Kaganovi癟, Kossior, Kuibyev, Rudzutak, Mikoyan, Andreyev, Voroilov ve Molotov gibi kiilerle donat覺lacakt覺.

B羹rokratik Dejenerasyondan Rus Termidoruna

 

 

Ekim Devrimi insanl覺覺n d羹ledii yeni toplumu yaratma yolunda b羹y羹k bir ad覺m olduu i癟in, t羹m d羹nyan覺n 癟al覺an ve ezilen y覺覺nlar覺n覺n 繹nemli bir kesimince cokuyla kar覺land覺. Devrimin amac覺, s覺n覺f s繹m羹r羹s羹n羹 ortadan kald覺rmak ve sosyalist temeller 羹zerine oturan yeni bir toplum bi癟imi yaratmakt覺. Ancak Paris Kom羹n羹n羹 saymazsak proletaryan覺n tarihte kesin olarak ilk kez iktidar覺 ele ge癟irdii bu toplum gerilii de temsil ediyordu. Oysa ki, d羹lenen yeni toplumun kuruluuna ge癟mek i癟in ileri bir kapitalizm, y羹ksek bir teknoloji ve gelimi bir proletaryan覺n varl覺覺 gerekiyordu. Bu koullar ise, Rusya’da deil, Bat覺 Avrupa 羹lkelerinde vard覺. Rusya’n覺n tecritten kurtulmas覺 , devrimin Bat覺 Avrupa’ya yay覺lmas覺na bal覺yd覺. Rusya, d羹nyada ilk sosyalist devrimi balatma gibi, cesur bir ad覺m atm覺t覺; Frans覺z, 襤ngiliz ve dier Avrupa i癟ileri daha ileri ad覺mlar atarak, kendi 羹lkelerinde iktidar覺 ele ge癟irecekler ve bata Alman i癟ileri olmak 羹zere Rus i癟ilerinin yard覺m覺na koacaklard覺. B繹ylece Bat覺 Avrupa’n覺n 羹st羹n teknolojisi ve y羹ksek k羹lt羹r羹 Rus devrimini tecrit 癟emberinden kurtaracak ve sosyalizmin kuruluunu kolaylat覺racakt覺. Gelimi 羹lkelerin proletaryas覺 sadece Rusya’n覺n yard覺m覺na komakla kalmayacak, fakat ayn覺 zamanda in, Hindistan gibi dier geri kalm覺 羹lkeleri de sosyalist devrime y繹neltecekti. Rusya balam覺t覺, Avrupa devam edecekti ve de ezilen 羹lkeler devrime yetiecekti. B繹ylece d羹nya 繹l癟羹s羹nde yeni bir sosyalist toplumun kuruluuna doru ad覺mlar at覺lacakt覺. Bata Lenin ve Tro癟ki olmak 羹zere, Bolevik 繹nderlerin deerlendirmeleri b繹yle bir 繹ng繹r羹ye ve umuda dayan覺yordu.

En bata, 襤kinci Enternasyonal’in geleneksel Sosyal Demokrat partileri ve bunlara bal覺 sendikalar覺n b羹rokratik 繹nderliklerinin burjuva toplumlar覺yla b羹t羹nlemeleri ve 羹yelerinin b羹y羹k k覺sm覺 Sosyal Demokrasiden gelen tecr羹besiz, gen癟 kom羹nist partilerinin Rus devriminden gerekli dersleri 癟覺karamamalar覺 nedeniyle, Avrupa devrimi her cephede yenilgiye urad覺. Macar Sovyeti ve Polonya ayaklanmas覺 ezildi, 襤talyan Kom羹nist Partisi teredd羹tler ge癟irerek kritik momenti ka癟覺rd覺 ve en 繹nemlisi Alman devrimi iki kez bast覺r覺ld覺. K覺sacas覺 Avrupa proletaryas覺, ileri teknoloji ve y羹ksek k羹lt羹r d羹zeyini Rusya’ya ta覺yamad覺, Rus i癟ilerinin yard覺m覺na koamad覺.

Avrupa devriminin yenilgisi, Sovyetler Birlii’nde bir baka oluumun ortaya 癟覺kmas覺na katk覺da da bulunmu oldu: b 羹 r o k r a t i k l e m e. Bu oluumu iyi kavrayabilmek i癟in, devrimden sonraki devlet cihaz覺 sorununun 癟繹z羹m羹ne nas覺l yakla覺ld覺覺na, k覺saca da olsa bakmak gerek.

Lenin, Nisan Tezleri ile sosyalist devrim perspektifine ge癟ince, devlet ve devrim ilikisini ayd覺nl覺a 癟覺karmak i癟in 癟al覺maya koyuldu. Ekim devriminden hemen 繹nce sonu癟lanan bu 癟al覺man覺n 羹r羹n羹 Devlet ve Devrim oldu. Burada Lenin, proletaryan覺n sadece devrimi ger癟ekletirmekle kalmay覺p, egemen s覺n覺flar覺n devlet cihaz覺n覺 da yok edeceini vurgulad覺. Devrimle, devletsiz kom羹nist toplum aras覺ndaki ge癟i d繹neminde 繹zel bir devlet bi癟imi olacakt覺. Lenin buna “yar覺 devlet” ad覺n覺 verdi. Burjuva devletinin yerine ge癟ecek olan bu yeni “yar覺 devlet” bi癟imi ise, Paris Kom羹n羹 bi癟iminde 繹rg羹tlenecekti: mevcut ordu da覺t覺lacak, yerine silahl覺 halk 繹rg羹tlenmesi ge癟ecek; y羹ksek devlet memurlar覺 ve polisler se癟imle iba覺na gelecek ve se癟menlerce g繹revden al覺nabilecekti. Devlet sekt繹r羹nde 癟al覺anlarla i癟iler aras覺nda gelir fark覺 olmayacakt覺. Hi癟 kimseye kalifiye bir i癟iden daha y羹ksek maa 繹denmemesi ilkesini Lenin, bu “yar覺 devlet”in en a癟覺k ve belki de en 繹nemli ilkesi olarak g繹rmekteydi .

Daha 繹nce Sovyet rejimi taraf覺ndan geri 癟a覺r覺lan, teknisyenler, burjuva uzmanlar ve b羹rokratlar i癟 sava覺n sona ermesiyle bu kez kendileri rejimle bar覺 yaparak, idari ve b羹rokratik cihazlara yerletiler. Eski devlet cihaz覺 bir baka bi癟imde yeniden canland覺 ve yeerdi. 1921 y覺l覺nda proleter bir organ olarak ileyen tek bir kurum kalm覺t覺: Parti. Lenin’in daha 繹nceleri Sovyetlere verdii 繹nemin yerini imdi Parti alm覺t覺. B羹rokratizm hastal覺覺n覺n bu organa bulamas覺n覺 engellemek gerekiyordu. 1921’deki Onuncu Kongrede fraksiyonlar覺n yasaklanmas覺 konusunda al覺nan karar, NEP d繹neminde g羹癟lenmesi ka癟覺n覺lmaz olan burjuva unsurlar覺n partiye s覺zmalar覺n覺 ve partinin b繹l羹nmesini engellemek gerek癟esiyle ge癟ici bir tedbirdi. Bu tedbir baka y繹ntemlerle de desteklendi. Ekim Devrimi ger癟ekletirildiinde partinin 羹ye say覺s覺 50.000 kadard覺. 1920’de 羹ye say覺s覺 600.000’e y羹kselmiti. Bu tarihte sanayinin feci durumu ve i癟i s覺n覺f覺n覺n neredeyse yokolma s覺n覺r覺na geldii hat覺rlanacak olursa, bu say覺n覺n toplumsal k繹kenleri konusunda pek iyimser olunamayaca覺 a癟覺kt覺r. 1921’de yap覺lan temizliklerle, kariyeristlerden ve 癟覺karc覺lardan partiyi ar覺nd覺rmak d羹羹n羹lm羹t羹. Bu ama癟la 羹ye say覺s覺 200.000’e indirildi. 1922 y覺l覺nda Bolevik Partisi’nin proleter karakteri, s覺n覺f bileiminden 癟ok, partinin eski kua覺n覺n manevi otoritesinden geliyordu.

Ekim devriminden sonra yaanan deney, daha 繹nce hayata ge癟memiti. Bu y羹zden gerek Sovyetler ve gerekse Parti i癟indeki gelimelerin ne anlama geldiini a癟覺kl覺kla g繹rmek zordu. Sovyet devletinin kuruluunda en 繹nemli rol羹 oynayan Lenin bile, balang覺癟ta gelimeleri tam olarak kavramakta g羹癟l羹k 癟ekmesine ramen, b羹rokratik yozlamay覺 ilk farkeden yine o oldu.

1922 sonbahar覺nda parti y繹netiminde sadece iki insan, Lenin ve Tro癟ki b羹rokratizm tehlikesinin fark覺ndayd覺. Lenin b羹rokratizmi, Sovyet devletinin gelecei a癟覺s覺ndan bir tehlike olarak g繹rmesine ramen, bunun parti i癟ine yans覺mas覺na kar覺 m羹cadele konusunda tam bir perspektif getirememiti. Tro癟ki ise, problemi farketmekle birlikte bunun boyutlar覺 ve ciddiyeti konusunda Lenin’den daha ileri bir konumda deildi. 1923 y覺l覺nda b羹rokrasi tehlikesini b羹t羹n boyutlar覺yla kavrayan Tro癟ki, Yeni Yol adl覺 bro羹r羹yle bu tehlikeyi sadece vurgulamakla kalmaz, 癟繹z羹m yollar覺n覺 da 繹nerir.

Tro癟ki’nin Politb羹ro’da 癟ounluu salamas覺n覺 engellemek i癟in Kamenev ve Zinovyev ile kurulan fraksiyona kar覺, aralar覺nda Tro癟ki, Rakovski, Muralov, Antonov-Ovseenko, Radek, Piyatakov, Sosnovski, Preobrazhenski’nin de bulunduu, devrim ve i癟 sava覺n en 繹nde gelenlerinden 46 Bolevik 1923’羹n Sol Muhalefet’ini kurdu. B羹rokrasiye kar覺 Lenin’in balatt覺覺 ama s羹rd羹remedii m羹cadeleye Sol Muhalefet u istemlerle balad覺:

a) partide tart覺ma 繹zg羹rl羹羹n羹n artt覺r覺lmas覺;

b) parti merkezinden alt parti organlar覺na atamalar yap覺lmas覺n覺n durdurulmas覺;

c) 襤癟i s覺n覺f覺n覺n g羹癟l羹 bir toplumsal etken haline gelmesi ve parti i癟inde de i癟i say覺s覺n覺n artmas覺 a癟覺s覺ndan sanayinin gelitirilmesi.

Parti merkezini oluturan fraksiyon, Sol Muhalefetin istemlerini ve eletirilerini yan覺tlayaca覺 yerde, devrim 繹ncesinde Lenin’le Tro癟ki aras覺ndaki kimi tart覺malar覺 yeniden piyasaya sokma yolunu se癟ti. Partiye sadece ubat-May覺s aras覺ndaki d繹nemde yap覺lan 240.000 kiilik kitlesel kay覺tla, kariyer ve y羹kselme h覺rs覺 i癟inde toplumda salam bir yer arayan onbinlerce katip, k羹癟羹k memur ve her t羹rden 癟覺karc覺 unsurlar覺n, kendilerine parti yolunu a癟anlara hizmet yar覺覺nda kusur etmeleri beklenemezdi. Leninizm mi, tro癟kizm mi? adl覺 sanal tart覺man覺n momenti de iyi se癟ilmi oldu.

Sol Muhalefetin hakl覺 eletirilerine kar覺, b羹rokratik fraksiyon iki cepheden sald覺r覺ya ge癟ti. Bir yandan ideolojik m羹cadele ad覺 alt覺覺nda ilk kez bir “tro癟kizm” efsanesi yarat覺ld覺, dier yandan da b羹rokrasi konusundaki eletirilere kar覺 b羹rokratik 繹nlemler al覺nd覺. Muhalefetin g繹r羹lerinin bas覺lmas覺n覺n yasaklanmas覺, iftira ve tahrifat gibi ara癟lar覺n yard覺m覺yla, b羹rokrasi gelecekteki yeni tip baka m羹cadele y繹ntemlerinin (!) temelllerini de atmaya balam覺 oldu.

Sol Muhalefetin 1923-24 yenilgisi Sovyetler Birlii i癟in bir d繹n羹m noktas覺 tekil eder. B羹rokrasinin parti ve devlet cihaz覺n覺n belirleyici organlar覺na egemenlii tamamland覺覺 i癟in, 1925-27 d繹nemindeki Birleik Sol Muhalefetin yenilgisi de mukadder oldu.

Sovyetler Birlii’nde b羹rokrasinin fonksiyoner bir d羹zeyden toplumsal bir tabakaya doru gelimesi iki ayr覺 evreye ayr覺labilir: birinci evre 1920’li y覺llar覺n ilk yar覺s覺n覺, ikinci evre ise, kollektifletirme ve sanayileme ertesindeki 1930’lu y覺llar覺n ilk yar覺s覺n覺 temsil eder. Tro癟ki’nin b羹rokrasi tahlili de bu evrime uygun bir gelimeye denk d羹er.

Birinci Evre de Bolevik partisinde bal覺ca u gelimeler g繹ze 癟arpar:

* Parti sekreterlii se癟imle iba覺na gelmedii ve denetlenmedii halde, h覺zla g羹癟lenerek Politb羹ro ve Merkez Komitesinin politik fonksiyonlar覺n覺 da 羹zerine almaya balad覺. Sekreterlii y繹neten Stalin, bu konumu nedeniyle bilin癟sizce de olsa sekreterlii b羹rokratiklemenin 繹nderi haline getirdi.

* T羹m mahalli y繹neticiler ve hata illerdeki parti y繹neticileri aa覺dan se癟ilme yerine tepeden indirildi.

* Y羹ksek parti organlar覺n覺n muhalifleri g繹revden alma yetkisi vard覺. 1923’de muhalefetin destek salamas覺n覺 engelllemek i癟in bu y繹nteme pek s覺k bavuruldu.

* Kontrol Komisyonu muhalefete kar覺 m羹cadeleye dald覺. Parti 羹yeleri, muhalefetin faaliyetlerine ilikin bilgi vermeye zorland覺; bunun tersinin parti disiplinini bozmak olduu ilan edildi.

* Muhalefet temsilcilerinin “otokritik” yapmas覺, hata i癟inde olduklar覺n覺 ve eletiride bulunduklar覺 i癟in objektif olarak “kar覺-devrimci” niteliklerini ilan etmeleri istenmeye baland覺. 襤lk kez 1924’de Tro癟ki’ye kar覺覺 Zinovyev taraf覺ndan kullan覺lan bu y繹ntem, 12 y覺l sonra kendisine kar覺 uygulanacakt覺.

* Muhalefetin g繹r羹leri parti bas覺n覺nda yay覺nlanm覺yor ve bu y羹zden 羹yelere de ulat覺r覺lam覺yordu. 1921’de Partide fraksiyonlar ge癟ici olarak yasakland覺覺nda, Parti i癟indeki tart覺malar覺 canl覺 tutmak amac覺yla 繹zel bir tart覺ma b羹lteni 癟覺kar覺lmaya balanm覺t覺. 1923’de Tro癟ki’ye kar覺 kampanya balad覺ktan sonra, bu olanak da ortadan kalkt覺. Parti y繹netimi bas覺n-yay覺n 羹zerinde kesin bir tekel kurdu.

* Yeni deiikliklerin ideolojik bir yans覺mas覺 olarak “monolitik parti” anlay覺覺 ve terimi yerletirildi

 

B羹rokratik dejenerasyonnun bu birinci evresinde parti devlet cihaz覺yla ve b羹rokrasiyle eitleti, ayn覺 kimlii ald覺. Bu yeni birim kendi i癟 yasalar覺n覺n yol g繹sterdii yeni bir i癟 yap覺yla y繹netilecekti. B羹rokrasinin bu yeni partisi kendi otoritesini, kendi hiyerarisini, kendi dogmalar覺n覺 ve kendi geleneini kurmaya giriti. Tersine 癟evrilen bir parti ve devrim tarihi bu gelenein bir 羹r羹n羹d羹r. B羹rokrasinin partisine kat覺lman覺n doal sonucu, iktidara kat覺lmak ve imtiyazlar elde etmekti.

襤kinci Evre, zorla kollektifletirme ve sanayilemeyi izler. Parti b羹rokrasisinin toplumsal imtiyazlar salad覺覺 bu d繹nem, sert disipline ramen partiyi cazip bir hale getirdi.

Stalin bu kollektifletirme at覺l覺m覺n覺 ne 繹nceden g繹rm羹 ve ne de buna haz覺rlanm覺t覺. Korku ve panie kap覺larak, el yordam覺yla, sol muhalefetin daha 繹nceki tezlerini deforme ederek, b羹t羹n mant覺k ve ekonomi kurallar覺n覺 alt羹st eden 癟覺lg覺nca bir teebb羹se kalk覺t覺. 1929’da balayan tar覺mdaki zorla kollektifletirme giriimi en Sol Bolevik 繹nderlerin bile hayal g羹c羹n羹 aan bir toplumsal vahet bi癟imine b羹r羹nd羹. Bu vahet Marx’覺n Kapital’de 襤ngiltere’deki sanayi devriminin kanl覺 ter繹r羹n羹 anlat覺rken, “sermaye, tepeden t覺rnaa b羹t羹n g繹vdesi ve h羹crelerinden kan ve pislik ak覺tarak d羹nyaya gelir” diyen s繹zlerini hat覺rlat覺yor.

 

 

Sonu癟 ise b羹rokrasi a癟覺s覺ndan uydu:

* Parti 羹yelerine daha y羹ksek maa, daha iyi konut, daha iyi eitim gibi imtiyazlar覺n yan覺s覺ra, yiyecek maddelerinin daha ucuz sat覺n al覺nd覺覺 繹zel maazalar ve hatta piyasada bulunmayan l羹ks mallar覺n temini gibi a癟覺k imtiyazlar da bu evrede ortaya 癟覺kt覺.

* “Hereyi kadrolar ve teknik belirler” slogan覺, b羹rokratik diktat繹rl羹羹n imtiyazlar覺n覺n ideolojik dile terc羹me edilmesinden baka bir anlam ifade etmez.

* B羹rokrasi terimi sadece kelimenin dar anlam覺nda memurlar hiyerarisi olarak deil, devlet, parti ve ekonomi alan覺ndaki imtiyazl覺 kast覺n ad覺 olarak anla覺lmal覺d覺r. Ger癟ekte b羹rokrasinin 繹nemli bir kesimi i癟i s覺n覺f覺 aras覺ndan 癟覺kt覺, onun ad覺na kendi siyasi iktidar覺n覺 kurdu. Toplumsal imtiyazlar覺 ve konumunu yasal olarak dile getirmesi ve ka覺da d繹kmesi olanaks覺zd覺. 襤ktidar覺n覺 pekitirmek i癟in tertip, hile, tahrifat, iftira ve illegal y繹ntemlere bavurarak muhalefeti ezdi; gelimesinin ikinci evresinde de Stalin’in kiisel diktat繹rl羹k g繹r羹n羹m羹ne b羹r羹nen otokratik y繹netimiyle tam anlam覺yla b羹t羹nleti.

Bir toplumun s覺n覺f karakterini belirleyen o toplumdaki 癟羹r羹yen unsurlar覺n y繹netimdeki egemenlikleri deil, 羹retim ve m羹lkiyet ilikileridir. rnein Frans覺z devrimindeki yeni y繹netici s覺n覺f覺n bir癟ok temsilcisi hayat覺n覺 kaybetti, bir癟ou s羹rg羹nlere g繹nderildi, ama yine de Robespiyer’in devrilmesi ve iktidar覺n Napolyon’un eline ge癟mesi Frans覺z toplumunun egemen burjuva karakterini deitirmedi. 1815’de eski y繹netici hanedanl覺覺n restorasyonu, aristokrat g繹癟menlerin ve devrim d羹manlar覺n覺n Fransa’ya geri gelmeleri de toplumun egemen s覺n覺f karakterinde bir deiiklie yola癟mad覺. Sovyetler Birlii b羹rokratik dejenerasyona ramen, 1930’lu y覺llarda hala bir i癟i devleti karakteri ta覺yordu.

Frans覺z Devrimi ile Rus devrimi aras覺nda analojik bir kar覺lat覺rma yapan Tro癟ki ve dier muhalefet temsilcileri, Sovyetler Birlii’nde bir Rus Termidoru’nun varl覺覺ndan s繹zederler. Termidor s繹zc羹羹, Frans覺z devrim takvimine g繹re, Robespiyer ve Jakoben 繹nderlerin 繹ld羹r羹lmesi ile sonu癟lanan kar覺-devrimci darbenin ger癟ekletirildii ay覺n ad覺d覺r. Nas覺l ki, politik bir kar覺-devrim olan Frans覺z Termidoru devrim 繹ncesinin yar覺-feodal aristokrasisini iktidara geri getirmediyse, Rus Termidoru da iktidar覺n kapitalistlerin eline ge癟mesiyle sonu癟lanmad覺.

1921de Sovyet devletini b羹rokratik 癟arp覺kl覺klar i癟inde bir i癟i devleti olarak tan覺mlayan Leninin, 10. Kongre notlar覺 aras覺ndaki u deinmesi ise, Ekim Devrimini Frans覺z Devrimi gibi bir Thermidor, yani politik kar覺-devrim tehlikesinin beklediini g繹sterir: Thermidor? Mant覺ken s繹ylemek gerekir ki, pekala m羹mk羹n. Ger癟ekleecek mi? G繹receiz.[5] Evet, Lenin Thermidoru g繹remedi, ama Sovyetler Birlii sadece Rus Termidorunu deil, kollektif m羹lkiyetin y覺k覺larak, b羹rokrasinin kapitalizmle entegrasyonunu da yaad覺.

 

Termidor’dan Bolevik Kua覺n Yokediliine

 

 

1920’de partinin 羹ye say覺s覺 430.000’di ve 1927’ye gelindiinde bunlardan sadece 135.000’i ve on y覺l sonra ise, 癟ok daha az覺 partide kalabilmiti. Devrimin Bolevik kua覺 ilk d繹nem ihra癟lar ve ikinci d繹nem ise fiziki tasfiyelerle eritildi. 1929 y覺l覺na gelindiinde Partide eski Bolevikler kalmam覺t覺. 襤癟 sava d繹nemini yaayan bu s覺n覺rl覺 羹ye say覺s覺n覺n d覺覺ndaki kitle, coku dolu y覺llar覺n devrimci insiyatifi ve Leninist d繹nemin ilk y覺llar覺n覺n 繹zg羹r eletirsel ortam覺n覺 yaamayan unsurlard覺. Entellekt羹el d羹zeyleri 癟ok d羹羹k ve siyasi tecr羹beden yoksun olan partinin bu yeni ezici 癟ounluunun en b羹y羹k 繹zellii, parti otoritesine k繹r羹k繹r羹ne itaat ve bal覺l覺kt覺.Lenin d繹neminin idealleri, ahlaki deerleri tarihe g繹m羹lm羹, yepyeni bir parti tarih sahnesine 癟覺km覺t覺. Bu partinin ge癟miteki gelenekle balar覺n覺 tam olarak koparabilmesi i癟in de, s覺rt覺nda bir y羹k olarak kalan Ekim Devrimi’nin yaayan gelenei eski Boleviklerin ortadan kald覺r覺lmas覺 zorunlu g繹r羹l羹yordu.

Ekim devrimini ger癟ekletiren eski Bolevik kuak, b羹rokrasi ve Stalinizmin gelecei a癟覺s覺ndan beklenmeyen rastlant覺lara gebe olan potansiyel bir tehdit ve tehlikeydi. Bu y羹zden Stalin, eski Boleviklere kar覺 kin ve nefretinin ilk belirtilerini u ince dille ifade ediyordu: “Biz de Rusya’da bir癟ok eski y繹netici teorisyenlerin, propagandistlerin ve siyasi beerin ortadan silinip gidilerini yaad覺k. Bu s羹re癟 devrimci kriz d繹nemlerinde younla覺rken, pekime d繹nemlerinde yavalad覺, ama herzaman s羹r羹p gitti. Luna癟arskiler, Pokrocskyler, Rozhkovlar, Goldenbergler, Bogdanovlar, Krasinler v.s.: bunlar 繹nemsiz duruma d羹en birzamanlar覺n Bolevik 繹nderlerinden akla gelen ilk 繹rneklerdir.[6]

Stalin bu sat覺rlar覺 yazd覺覺 s覺rada y覺llarda, Voroilov arac覺l覺覺yla K覺z覺l Ordu’yu ve Yagoda arac覺l覺覺yla da “G羹venlik rg羹t羹” GPU’yu denetliyordu. Bu elverili konuma ramen, eski Bolevikleri yokedecek ve kitlesel ter繹r dalgas覺n覺 balatacak ortama kavumak bir on y覺l覺 daha alacakt覺. Parti d覺覺na p羹sk羹rt羹lm羹 olmas覺na ramen, muhalefetin hala 繹nemli bir etkinlii vard覺 ve iyice palazlanan kulaklar hat覺r覺 say覺l覺r bir toplumsal tehdit oluturuyordu. “Tarihsel Misyon” un ertelenmesi gerekiyordu.

1929’da ter繹rist y繹ntemlerle balat覺lan ve t羹m 羹lkeyi sarsan kollektietirme hareketi, bir

Tro癟ki 1927’den itibaren, Rus Termidoru’nun ter繹re y繹nelmek zorunda olduunu bir癟ok kez tekrarlam覺t覺r. Daha 1929’da Uluslararas覺 Muhalefet Bulletin’in ilk say覺s覺nda, Stalin’in muhalefetin tamamen yokedebilmek i癟in ataca覺 ad覺m覺 u 繹nseziyle a癟覺klam覺t覺:

“…cinayet teebb羹sleri, silahl覺 ayaklanma haz覺rl覺klar覺 ile muhalefet aras覺nda bir ba kurmak mutlaka gerekecektir…Y羹kselen ekonomik zorluklara, sallanan ve dalgalanan bir iktidars覺zl覺k politikas覺yla yakla覺m ve partinin y繹netime kar覺 gelien g羹vensizlii, Stalin’i b羹y羹k bir oyun sahneye koyarak Partiyi serseme 癟evirmek zorunda b覺rakacakt覺r…Bir darbe, bir sars覺nt覺, bir felaket gereklidir….Ve sadece bu t羹r bir eyle ve bu yolla Stalin d羹羹nd羹羹n羹 sonuna kadar g繹t羹rebilsin.” [7](Siyahlar bize ait).

Tro癟ki’nin s繹z羹n羹 etttii darbe 1 Aral覺k 1934’de indi. Kom羹nist Partisinin Leningrad bakan覺 Kirov, Nikolayev adl覺 bir konsomol 羹yesi taraf覺ndan 繹ld羹r羹l羹r. Bu cinayete ilikin bir癟ok karanl覺k nokta olmas覺na ramen , 癟ok ayd覺nl覺k ve a癟覺k olan bir ger癟ek vard覺: bu cinayet, ter繹r羹n psikolojik koullar覺n覺n haz覺rlanmas覺na esiz bir katk覺da bulunmutur. Sadece cinayeti izleyen hafta i癟inde Leningrad’da 37, Moskova’da da 33 kii kuruna dizilir. Bunlar覺n beyazlar ve gericiler olduu ilan edilir, ama hi癟bir isim verilmez.

Kirov’un 繹ld羹r羹ld羹羹 Aral覺k ay覺nda Merkez Komitesi, “yolda Kirov’un vahice 繹ld羹r羹lmesinden 癟覺kar覺lacak dersler” bal覺覺 ile b羹t羹n parti komitelerine gizli bir mektup g繹ndererek, partide kalan eski muhalefet unsurlar覺n覺n a癟覺a 癟覺kar覺lmalar覺n覺, partiden at覺lmalar覺n覺 ve tutuklanmalar覺n覺 tevik eder. Bu mektupla beraber, kitleleri ter繹r羹n haz覺rl覺覺 i癟ine 癟ekme kampanyas覺 da balam覺 oldu. Sovyyet bas覺n覺, Aral覺k ay覺 boyunca gizli d羹manlara ve 羹lkenin 癟eitli yerlerinde ortaya 癟覺kar覺ld覺覺 iddia edilen Tro癟kistlere sald覺rd覺. Bu ortam i癟inde Zinovyev, Kamenev ve onlar覺n muhalefet d繹nemindeki destek癟ilerinden G.E. Evdakimov, A.M.Gertik, I.P.Bakaev, A.S.Kuklin, V.Sharov, B.L.Bravh, S.M.Gessen ve onkii daha tutukland覺. Ocak 1935’de balayan durumalarda san覺klar, Kapitalizmi geri getirmek istemekle su癟land覺lar. 襤dida edilidiine g繹re, Zinovyev ve Kamenev’in daha 繹nceki muhalefet faaliyetleri devletin ve partinin otoritesini zedelemi ve Nikolayev de bundan dolayl覺 bir destek ve tevik bularak Kirov’u 繹ld羹rm羹t羹. Bu y羹zden ahlaki a癟覺dan cinayetten sorumlu tutulduklar覺 i癟in, Zinovyev’e on y覺l , Kamenv’e be y覺l hapis cezas覺 verildi. Dier san覺klar da benzer cezalara 癟arpt覺r覺ld覺lar.

1935’de ve 36’n覺n ilk yar覺s覺ndaki tutuklama ve partiden ihra癟lar onbinlerle ifade edilebilirdi. Bunlar kitlesel olmaktan 癟ok, se癟erek yap覺lan temizliklerdi. Radek, Piatakov ve Buharin’in yaz覺lar覺na gazete ve dergilerde hen羹z rastlan覺yordu.

B羹y羹k ter繹r羹n balat覺ld覺覺 y覺l olan 1936’da Sovyetler Birlii’nin i癟inde bulunduu objektif koullar, kitlesel bir ter繹r dalgas覺na en az gereksinme olan, fakat ayn覺 zamanda da en elverili d繹neme tekab羹l ediyordu.

1930’lar覺n balar覺ndaki ekonomik s覺k覺nt覺 atlat覺lm覺; 1934’de toptan b羹y羹me %19’a, 1935’de %23’e ve 1936’da da %29’a y羹kselmiti . 1932’de 5,9 milyon ton olan 癟elik 羹retimi 1936’da %29’a y羹kselmiti . 1932’de 5,9 milyon ton olan 癟elik 羹retimi 1936’da 16,40 milyon tona ulam覺t覺 . Benzer ilerlemeler tar覺mda da g繹r羹ld羹. 1935’de tar覺msal 羹retim 1933’dekinden %19 kat daha y羹ksekti. 1930’lar覺n ilk balar覺ndaki g覺da maddeleri krizi de atlat覺lm覺t覺. Kulaklar tarih sahnesinden silindii gibi, Sol ve Sa Muhalefetin belli bal覺 temsilcileri de temsil olmular ve partiye geri d繹nm羹lerdi. Uluslararas覺 planda Sovyetler Birlii Milletler Cemiyetine kabul edilmi ve kapitalist 羹lkelerle yak覺nlama ve ilikiler gelitirilmiti. 1936’da kabul edilen yeni Sovyet anayasas覺n覺n d羹nyan覺n en demokratik anayasas覺 olarak ilan edildii bir y覺lda, ter繹r羹n balat覺lmas覺 anlaml覺d覺r. Ter繹r羹n gerekliliinin Stalinist dille ifadesi ise, “sosyalizme doru ilerledik癟e, s覺n覺f m羹cadelesinin daha da keskinleecei” demagojisidir.

Austos 1936’da, Kirov’un 繹ld羹r羹lmesinden iki y覺l sonra gazeteler, cinayetle ilgili olarak SSCB savc覺s覺n覺n yeni bir soruturma raporunu yay覺nlad覺lar. Raporda san覺klardan bir癟ounun yeniden yarg覺lanaca覺 bildiriliyordu. Kirov cinayetini esiz bir provakasyon silah覺 olarak patlatman覺n tam zaman覺 gelmiti.

19 Austos 1936’da 羹nl羹 Moskova durumalar覺n覺n ilki balad覺. San覺k olarak mahkemeye 癟覺kar覺lan ve d繹rd羹 daha 繹nce “yarg覺lanan” 16 kiiyi iki gruba ay覺rmak m羹mk羹nd羹r. Birinci gruptakiler, y羹zy覺l覺n ba覺ndan beri parti 羹yesi olan eski Boleviklerden oluuyordu: Zinovyev, 1903 y覺l覺ndan beri parti 羹yesiydi ve s羹rg羹n y覺llar覺nda Lenin’in en yak覺n m羹cadele arkadalar覺ndan birisiydi; partide y繹netici g繹revlerde bulunmu, Kom羹nist Enternasyonal’de bakanl覺k yapm覺t覺. Kamenev de ayn覺 ekilde 1903’den beri parti 羹yesiydi; partide ve devlet y繹netiminde 繹nemli bir yeri vard覺. Yevdekimov Bolevizme en eski kat覺lan i癟ilerden birisiydi. Merkez Komitesi ve Orgb羹ro 羹yeliinde bulundu. I.P.Bakaev eski Bolevik i癟ilerdendi ve Merkez Kontrol Komisyonu 羹yelii yapm覺t覺. I.N.Simirnov 1899’dan beri parti 羹yesiydi; Kol癟ak ordular覺na darbe indiren K覺z覺l Ordu’nun 5. Kesimini y繹netmiti. Merkez Komitesi ve h羹k羹met 羹yelii yapt覺. S.V.Mratchkovski, ailesi devrimci m羹cadele nedeniyle hapis cezas覺 癟ekerken domutu; i癟iydi ve 1918-21 d繹neminde i癟 sava kahraman覺 oldu. Ter-Vanganyan eski Boleviklerdendi ve Komintern’in teorik organ覺 Unter dem Banner das Marksizmus‘un kurucusuydu. Golzman eski bir Bolevikti ve Sovyet devletinin ekonomik planlamas覺nda 繹nemli roller ald覺. Pikel, 1917’den beri parti 羹yesi ve Zinovyev’in sekreteriydi. Dreitzer, 1917’den beri parti 羹yesiydi ve i癟 savada 繹nemli g繹revlerde bulundu. Reingold, 1917’den beri parti 羹yesiydi ve devlet cihaz覺nda 繹nemli g繹revler 羹stlenmiti.

Bu insanlar覺n t羹m羹, ya 1920’li y覺llar覺n ba覺nda ya da ortas覺nda Sol Muhalefete mensuptu. Ancak 1928-29’da 繹rg羹tsel ve ideolojik olarak hepsi teslim oldu ve bir癟ou hapis ya da s羹rg羹ne g繹nderildi.

襤kinci grup ise, E.S. Holtman, David Fritz, V.POlberg, Y.Berman, M.Lurye ve Nathan Lurye gibi daha gen癟, tan覺nmam覺 kiilerden oluuyordu. Bunlar hi癟bir zaman muhalefete kat覺lmam覺, politik olarak da aktif olmayan kimselerdi.

Yarg覺lananlar覺n su癟luluklar覺n覺 g繹steren hi癟bir maddi delil ve belge yoktu. Delil olarak kullan覺lan tek malzeme 羹nl羹 itiraflard覺. En ge癟 ve en k覺sa “itiraf”da bulunanlar eski Bolevikler oldu .

Yarg覺lananlar覺n t羹m羹, Ekim devriminden beri 襤ngiliz, Alman ve Japon gizli servisleri hesab覺na 癟al覺makla su癟land覺lar. Be g羹n s羹ren durumalardan sonra t羹m羹 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺ld覺 ve birka癟 g羹n sonra da, cezalar覺n infaz edildii a癟覺kland覺.

Austos 1936da “Tro癟kist-Zinovyevist Ter繹rist Merkez” su癟lamas覺yla a癟覺lan s繹zkonusu durumalar s羹rerken, y覺llarca Sendikalar Birlii Merkez Konseyi Bakanl覺覺nda bulunan M.P.Tomski intihar etti. Ekim devrimine, i癟 savaa kat覺lan, 1936’da Politb羹ro 羹yesi ve A覺r Sanayi Komiseri olan Serge Ordzonikidze de ayn覺 ekilde 癟areyi intihar etmekte buldu. Ayn覺 g羹nlerde Rikov’un intihar teebb羹s羹 yak覺nlar覺nca engellendi. Ama ayn覺 yak覺nlar覺 iki y覺l sonra Rikov hakk覺nda verilecek karar覺n infaz覺n覺 engelleyemeyeceklerdi.

Bu durumalarla beraber toplumun b羹t羹n alanlar覺nda ve d羹zeylerinde “temizlikler” balad覺. Durumalardan birka癟 hafta sonra, 1920’lerin sonlar覺ndan beri hapislerde olan ger癟ek muhalefet temsilcilerinin katline baland覺. Onbinlerce insan, temelsiz ve delilsiz gerek癟elerle tutukland覺, mahkum edildi ya da 繹ld羹r羹ld羹.

1937 y覺l覺 b羹y羹k bir siyasi “yarg覺lama” ile a癟覺ld覺. 1936’daki “Tro癟kist-Zinovyevist blokun yerini, bu kez “Parelel Merkez” deyimi alm覺t覺. Bu kez art覺k eski Boleviklerin esas g繹vdesi san覺k sandalyesine oturtulmutu. San覺klar覺n b羹y羹k bir 癟ounluu devrimci m羹cadeleye 癟ok erken yalarda girmi, Ekim devrimine ve i癟 savaa kat覺lm覺, 1920’lerin ortalar覺nda da hemen hemen hepsi Tro癟ki’yi desteklemilerdi. Bu y羹zden partiden at覺lm覺lar, 1930’lar覺n balar覺nda Stalinist b羹rokrasiye teslim olduklar覺 i癟in partiye geri al覺nd覺klar覺 gibi, 繹nemli g繹revlere de getirilmilerdi. rnein Piatakov 1910’dan beri parti 羹yesiydi. Devrimden sonra Sovyet devletinin ekonomi ve idari alanlar覺nda y繹netici duruma gelmiti. Lenin’in vasiyetinde s繹z konusu edilen be kiiden biriydi. 1921’den sonra Merkez Komitesi 羹yeliine getirilen Piatakov, 1930’lardaki Sovyet sanayilemesinin beyni durumundayd覺. Radek, devrimden 繹nce Polonya partisinde 羹yeydi ve Rosa Luksemburg’un fraksiyonunda aktifti. 1919’da Bolevik partisi Merkez Komitesi 羹yeliine getirildii gibi, Komintern y繹neticileri aras覺nda da bulunuyordu. Partinin 繹nde gelen s繹zc羹 ve yazarlar覺ndand覺. Sokolnikov Bolevik partisinin ilk 羹yelerinden olup, 1905 devrimine kat覺ld覺; Lenin’in en yak覺n m羹cadele arkadalar覺ndand覺; 1917’dde Merkez Komitesine girdi. Serebriakov partinin ilk i癟i 羹yelerindendi. Merkez Komitesi sekreteri ve Ulat覺rma Komiser yard覺mc覺s覺yd覺. Muralov 1905 devrimine aktif olarak kat覺lan bir i癟iydi. 1905-117 d繹nemini 癟arl覺k zindanlar覺nda ge癟irdi. 襤癟 savata Moskova’n覺n savunmas覺ndan sorumluydu. Drobnis 1906’dan beri aktif bir devrimciydi. Alt覺 y覺l覺n覺 癟arl覺k hapisanelerinde ge癟irdi ve daha sonra i癟 sava y繹neticilerinden biri oldu. Boguslavski eski bir Bolevik olup, Halk K羹癟羹k Konseyinin eski bakanlar覺ndand覺. Ayr覺ca Kniazev, Rataichek, Norkin ve Shestov gibi Bolevikler de san覺klar aras覺nda yer al覺yordu. Yarg覺lananlar覺n hepsi casusluk, sabotaj, ter繹rizm, faist Almanya’ya kar覺 sava k覺k覺rt覺c覺l覺覺 yapmak ve b繹yle bir savata da Sovyetler Birlii’nin yenilgisini haz覺rlamakla su癟lan覺yorlard覺.

Moskova durumalar覺n覺n ikincisi bir hafta i癟inde sonu癟land覺. Piatakov ve Serebriakov 繹l羹m cezas覺na, dier san覺klar ise, 10’la 18 y覺l aras覺nda deien hapis cezalar覺na 癟arpt覺r覺ld覺lar. Sokolnikov 1941’de kuruna dizildi. Hapis cezas覺na 癟arpt覺r覺lan san覺klardan hi癟biri sa olarak d覺ar覺 癟覺kamad覺.

1938 y覺l覺n覺n Mart ay覺nda b羹y羹k final balad覺. Bu kez san覺k sandalyesinde 1920’li y覺llar覺n “Sa Muhalefet”inin temsilcileri de oturuyordu. San覺klar aras覺nda en fazla tan覺nm覺 olan, Lenin’in “partinin g繹zbebei” diye nitelendirdii Buharin’di. Buharin, Bolevizmin 繹nde gelen teorisyenlerinden bir olup, Komintern bakanl覺覺, Merkez Komitesi 羹yelii, Pravda ve 襤zvestiya’n覺n sorumlu m羹d羹rl羹羹n羹 yapm覺, uluslararas覺 kimlii olan bir Marksistti. San覺klar aras覺nda bulunan Rikov, eski bir Politb羹ro 羹yesiydi. Lenin’in 繹l羹m羹nden sonra Halk Komiserleri Bakanl覺覺na getirilmiti. Krestinski, D覺ileri Komiserlii yard覺mc覺l覺覺nda bulunmutu ve 1903’den beri parti 羹yesiydi. 1890’dan itibaren Bulgaristan, 襤svi癟re, Fransa ve Rusya’daki sosyalist hareketler i癟inde aktif olan Romanyal覺 Kristian Rakovski, 1919’da Rus Kom羹nist Partisi Merkez Komitesine se癟ilmi; Ukrayna Halk Komiserleri Konseyi Bakanl覺覺 da yapan Rakovski, Tro癟ki’nin g繹r羹lerini benimsedii i癟in, g繹revden al覺narak, Paris’e Sovyet el癟isi olarak atanm覺t覺. Kapitalist 羹lkelerdeki i癟i ve askerleri k覺k覺rtarak, diplomatik s覺fat覺n覺 k繹t羹ye kulland覺覺 gerek癟esiyle Fransa’dan, Sol Muhalefet’in 繹nderlerinden birisi olduu i癟in de 1928’de Partiden at覺ld覺. Entellekt羹el kapasitesi ve yetenekleri b羹y羹k olan Rakovski, Tro癟ki’den sonra Sol Muhalefet’in en 繹nde gelen teorisyeniydi. Stalinist ter繹r羹n ilk tezgahlay覺c覺lar覺ndan Yagoda ve devrimden sonra ekonomik gelimeye katk覺larda bulunan Menevik ernov da san覺klar aras覺ndayd覺. San覺klar aras覺ndaki dier isimler ise 繹yleydi; A.Rosengolts, V.襤vanov, G.F.Grinko, S.A.Bessonov, A.Zelenski, A.Ikramov, F.Khodjayev, V.F.Sharangovich, P.T.Zubarev, P.P.Bulanov, L.Levin, D.D.Pletnev, 襤.Kazakov, V.Maksimov-D覺kovski, P.P.Kryuchkov. Bunlar覺n hepsi d繹nemin bilinen isimleriydi. Rakovski ve Krestinski d覺覺ndakiler, eski “Sa Muhalefet”in bal覺ca s繹zc羹leri ve sad覺k Stalinistlerdi. Rakovski ve Bessenov d覺覺ndaki t羹m san覺klar kuruna dizildi. On y覺l hapis cezas覺na 癟arpt覺r覺lan Rakovski hapiste 繹ld羹r羹ld羹; Bessonov ise, 1941’de kuruna dizildi.

1938’in ortalar覺na gelindiinde, o s覺radaki g繹r羹leri ne olursa olsun, t羹m eski muhalifler ya tutuklanm覺, ya da kuruna dizilmilerdi. Eer toplumun b羹t羹n alanlar覺ndaki ter繹r hesaba kat覺l覺rsa, yirmi otuz bin kiilik muhalefetin katliam覺 nicelik olarak fazla birey ifade etmez. Moskova’daki durumalar sadece k羹癟羹k bir kom羹nist az覺nl覺k i癟in s繹z konusuydu. ld羹r羹len, hapse at覺lan, ya da kamplara g繹nderilen b羹y羹k kitle i癟in duruma adl覺 “l羹ks imtiyaz” hakk覺 yoktu.

癟 y覺l pepee s羹ren 羹癟 羹nl羹 duruman覺n yan覺s覺ra “temizlikler”in kurban覺 olan kimi 羹nl羹 kiilerden s繹zederek, bu tats覺z anlat覺y覺 s羹rd羹relim:

V.A Antonov-Ovseenko, Ekim Devriminde Devrimci Askeri Komite’nin 羹yesiydi.

K覺l覺k Saray覺 ele ge癟iren birliin komutan覺 olduu gibi, Ge癟ici H羹k羹meti tutuklatan da oydu. K覺z覺l Ordu’da kumandanl覺k ve siyasi eflik de yapm覺 olan Ovseenko, 1923-27 y覺llar覺 aras覺nda Tro癟ki’nin muhalefet hareketine kat覺ld覺. Sol Muhalefet’in ezilmesinden sonra teslim oldu. 1930’lar覺n ortalar覺nda Tro癟kistleri ve anaristleri tasfiye etmek i癟in Stalin taraf覺ndan 襤spanya 襤癟 Sava覺’nda g繹revlendirildi. Ancak ge癟miteki muhalif kiilii nedeniyle 1937’de tutukland覺 ve kuruna dizildi.

Sovyet askeri entelejans servisinin kurucusu ve y繹neticisi olan K.Berzin, 癟arl覺k d繹nemindeki devrimci m羹cadelesi nedeniyle iki kez 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺lm覺t覺. O da 1937 y覺l覺nda kuruna dizildi. B繹ylece Berzin i癟in 癟arl覺k mahkemesinin verdii 繹l羹m cezas覺n覺, Stalinist b羹rokrasi infaz etmi oldu. Ayn覺 Berzin, emperyalist saflarda faaliyet g繹steren bir癟ok gizli sava癟覺y覺 yetitirmiti. Bunlar aras覺nda Almanlar覺n Sovyetlere sald覺raca覺 tarihi 繹renerek Moskova’ya ileten Richard Sorge de vard覺. Sorge daha sonra Moskova’ya 癟a覺r覺ld覺; fakat ba覺na gelecekleri tahmin edebildiinden, bu talimata uymad覺. Moskova’da bulunan kar覺s覺 Ekaterine Maksimova tutukland覺 ve daha sonra da 繹ld羹r羹ld羹. R.Sorge ise, Sovyet casusluu su癟lamas覺yla Japonlarca Tokyoda kuruna dizildi.

Ekim devrimine ve Kafkaslarda i癟 savaa kat覺lan E.Eshba 1926’daki Birleik Sol Muhalefet’in i癟indeydi. Daha sonra Stalinist b羹rokrasiye teslim olunca, D覺 Ticaret ve A覺r Sanayi Komiserliine getirildi. Tro癟kist ge癟mii nedeniyle 1937’de tutukland覺 ve arkadan kuruna dizildi.

1 Numaral覺 parti kart覺n覺n sahibi G.F.Federov’u da ayn覺 akibet bekliyordu. 1917 Konferans覺nda Parti Merkez Komitesine se癟ilen ve Ekim Devriminde aktif yer alan Federov 1937’de kuruna dizildi.

Merkez Y羹r羹tme Komitesinde s羹rekli sekreterlik g繹revinde bulunan, Sverdlov, Dzerzhinski, Kirov ve uzun s羹re Stalin’in arkada覺 olan A.Enukidze 1935’de partiden at覺ld覺, iki y覺l sonra da kuruna dizildi.

1929’dan 1937’ye kadar Rusya Federatif Sosyalist Cumhuriyetinde Eitim Komiserlii yapan A.S.Bubnov, 癟arl覺k d繹neminde on羹癟 kez tutuklanarak s羹rg羹ne g繹nderilmi, her seferinde de ka癟may覺 baarm覺t覺. 1937’de 繹nd繹rd羹nc羹 kez tutuklanm覺, ama bu kez ka癟amayarak Stalinist b羹rokrasi taraf覺ndan kuruna dizilmitir.

NKVD eski muhalefet gruplar覺n覺n t羹m temsilci ve 羹yelerini temizlemekte kararl覺yd覺. rnein, 1898’den beri Parti 羹yesi olan A.S.Kiselev, 1920-22’lerin “襤癟i Muhalefeti”ndendi. 1924’den 1938’e kadar Sovyet h羹k羹metinin Merkez Y羹r羹tme Kurulu sekreterliini yapt覺. Ancak bu uzun hizmet s羹resi, ge癟miteki “襤癟i Muhalefeti” 羹yeliini unutturmaya yetmediinden, kuruna dizildi.

Politb羹ro 羹yesi ve Komiserler Konseyi Bakanl覺k Temsilcisi V.Chubar 繹nce Solikamsk’a atand覺, daha sonra tutukland覺 ve kuruna dizildi. Kar覺s覺 da ayn覺 akibete urad覺.

Ter繹r羹n zirveye ulat覺覺 1938-39 y覺llar覺nda 繹l羹me g繹nderilenlerden birka癟覺n覺 s覺ralamakla yetinelim:

Ukrayna Kom羹nist Partisi birinci sekreteri S.V.Kosior; Politb羹ro ve Ukrayna Kom羹nist Partisi Merkez Komitesi 羹yesi P.P.Postyshev; bat覺 Sibirya Parti Komitesi birinci sekreteri ve Politb羹ro aday 羹yesi E.Rudzutak; Merkez Komitesi Orgb羹ro eski sekreteri, daha sonra Merkez Komitesi Bilim Seksiyonu bakan覺 K.Bauman; eski Tar覺m Komiseri, daha sonra Merkez Komitesi tar覺m seksiyonu bakan覺 A.Yakovlev; Merkez Komitesi bas覺n-yay覺n komitesi bakan覺 B.M.Tal; Merkez Komitesi ajitasyon ve propaganda seksiyonu bakan覺 A.I.Stetski; Lenin’in tavsiyesi 羹zerine 1922 y覺l覺nda Stalin’in yard覺mc覺l覺覺na getirilen A.M.Nazaratian. B羹t羹n bu ad覺n覺 sayd覺覺m覺z y繹neticiler 1934 y覺l覺ndaki 17. Kongrede Merkez Komitesi 羹yeliine, ya da aday 羹yeliklere se癟ilmilerdi.

Lenin’in g羹vendii bir癟ok insan tutukland覺. 1917 yaz覺nda Razliv’de Lenin’i saklayan Petrogradl覺 i癟i N.A.Emelianov daha 1935’lerde tutuklanm覺t覺. Ve 1921’de Lenin, ayn覺 Emelianov’la ilgili olarak 繹yle diyordu: “Yolda Emelianov’a tam bir g羹ven g繹steriniz ve m羹mk羹n olan b羹t羹n yard覺mlar覺 yap覺n覺z. Kendisini Ekim devriminden 繹nceleri tan覺yorum; eski bir partili ve St. Petersburg i癟i s覺n覺f覺 繹nc羹s羹n羹n liderlerindendir.” Ancak Stalin b羹rokrasisi i癟in bu t羹r 繹l癟羹ler ge癟ersiz olduundan, Emelianov tutuklan覺r. A.V.Snegov an覺lar覺nda, Emelianov’un ba覺lanmas覺 i癟in Krupskaya’n覺n g繹zyalar覺 i癟inde Stalin’e nas覺l yalvard覺覺n覺 anlat覺r. Emelianov, kar覺s覺 ve iki 癟ocuu ile birlikte, Stalin’in 繹l羹m羹ne kadar hapiste kal覺r.

1917 y覺l覺nda Lenin’in muhaf覺zl覺覺n覺 yapan ve onun Razliv’den Finlandiya’ya ge癟iini 繹rg羹tleyen eski Bolevik Shotman da tutukland覺 ve 1939’da 繹ld羹r羹ld羹.

襤svi癟reli tan覺nm覺 Sol sosyalist ve sonra kom羹nist olan, 癟羹nc羹 Enternasyonal’in 繹nderlerinden Fritz Platten de ter繹r羹n kurban覺 oldu. F.Platten, 1917’de Lenin ve arkadalar覺na Almanya’dan Rusya’ya ge癟i yolunu haz覺rlam覺t覺. Onlarla birlikte Rusya’ya giderek, Ekim devrimine kat覺ld覺. 1 Ocak 1918’de Simienovski k繹pr羹s羹nde Lenin’e kar覺 d羹zenlenen bir suikastte, kendisinin yaralanmas覺 pahas覺na Lenin’in hayat覺n覺 kurtarm覺t覺. Bunun kar覺l覺覺n覺, Stalinizmin zindanlar覺nda 繹lerek 繹dedi.

Polonya i癟i hareketinin 繹nderlerinden S.Ganetski, Lenin taraf覺ndan Rus Kom羹nist Partisine sal覺k verilmiti. 1914’de Rus ajan覺 su癟lamas覺yla Avusturya makamlar覺nca tutuklanan Lenin’in sal覺verilmesini Genetski salam覺t覺. Lenin’in Rusya’ya d繹n羹羹n羹n 繹rg羹tlenmesine yard覺m eden Genetski, Lenin’le 襤sve癟’de buluarak, Petrograd’a kadar s羹recek seyahat覺n g羹venliini temin etmiti. Ekim devriminden sonra Sovyetler Birlii’nde 繹nemli diplomatik ve ekonomik g繹revler 羹stlendi. Lenin’in bu yolda覺 da Eyl羹l 1937’de kuruna dizildi.

1918’de Lenin’in ilk h羹k羹metinde Adalet Komiseri ve k覺sa bir s羹re yaayan Letonya Sovyet Cumhuriyeti’nin ba覺 olan S.I.Gusev 繹ld羹羹nde b羹y羹k bir askeri t繹renle K覺z覺l Meydan’a g繹m羹lm羹t羹. Daha sonra ad覺 Parti tarihinden 癟覺kar覺ld覺.

Yeralt覺 癟al覺mas覺nda ad覺 destanlaan Kamo, az da olsa ter繹rden pay覺na d羹eni ald覺. Tiblis’de mezar覺n覺n 羹zerinde bulunan b羹st羹 kald覺r覺ld覺 ve k覺zkardei tutukland覺.

Sverdlov’un kardei Veriamin Sverdlov kuruna dizildi.

Krasin, Nogin, i癟erin, Luna癟arski gibi 羹nl羹 Boleviklerin adlar覺 tarih sayfalar覺ndan silindi.

E.N.Egerevo, 1917’de Sendikalar Birlii Konseyi sekreterlii g繹revinde bulunuyordu. Bu devrimci kad覺n, 1917’de Vyborg parti komitesinin sekreteriydi. Lenin’in parti 羹yelii kart覺n覺 da o doldurmutu. Krupskaya’n覺n eski bir arkada覺 olan Egerevo, Temmuz 1917’de Lenin’in saklanmas覺na da yard覺mc覺 olmutu. Anti-Sovyet faaliyetle su癟lanarak 繹ld羹r羹ld羹.

Okuyucuyu b覺kt覺rmak pahas覺na buraya kadar s覺ralad覺覺m覺z birka癟 d羹zine isim, d羹nyan覺n ilk i癟i devletini kuran ve daha sonra Stalinist b羹rokrasinin ter繹r羹 ile yokedilen Bolevik kua覺n en 繹nde gelenleridir. Biraz ileride ter繹r羹n genel bilan癟osuna bak覺ld覺覺nda, verilen 繹rneklerin nicelik olarak bir “hi癟” olduu g繹r羹lecektir.

Toplumun B羹t羹n Alanlar覺nda “Temizlik”

 

 

1930’lu y覺llar覺n sonuna doru balayan ter繹r, devlet 癟ark覺n覺 elinde tutan b羹rokratik kast覺n, sadece eski muhalefetin temsilci ve izleyicilerine kar覺 bir sindirme eylemi deildi. Ter繹r羹n uygulay覺c覺lar覺 genellikle NKVD memurlar覺 olsa bile, onbinlerce insan “halk d羹manlar覺” ad覺 alt覺nda olmayan bir hedefe kar覺 kampanya i癟ine sokuldu. Milyonlarca insan 羹phe i癟ine d羹羹r羹ld羹. Herkesin en yak覺n覺ndan bile kuku duyduu bir endie ortam覺 yarat覺ld覺. Yabanc覺 羹lkelerin gizli servislerinin Sovyetler Birlii’nin her yerine s覺zd覺覺, emperyalist ajanlar覺n uzaklarda deil, en yak覺n 癟evrede aranmas覺 gerektii d羹羹ncesi beyinlere ilendi. Parti organlar覺 kanal覺 ile bu 羹phe ve endie ortam覺 s羹rekli olarak gelitirildi ve derinletirildi. Bu sayede ter繹r, hi癟bir direnmeyle kar覺lamadan, toplumun b羹t羹n katlar覺na yay覺ld覺 ve kurumlat覺.

Ter繹r羹n psikolojik haz覺rl覺覺 ve birikimi 繹yle bir noktaya ulam覺t覺 ki, “temizlikler”in savunucu ve uygulayc覺lar覺 bile temizlenebiliyorlard覺. rnein ter繹r羹n ilk uygulay覺c覺lar覺ndan Yagoda kuruna dizilebiliyordu. Devletin ba覺nda, kar覺s覺 yedi y覺l hapis cezas覺na 癟arpt覺r覺lan bir insan覺n (Kalinin) oturduu traji-komik bir yap覺 olumutu.

Muhalefetin temizlenmesiyle balayan b羹rokratik ter繹r羹n ulaamad覺覺 hi癟bir alan kalmad覺. rneklerle devam edelim:

Parti tarihi enstit羹s羹n羹n y繹neticisi ve Merkez Komitesi 羹yesi V.G.Knorin kuruna dizildi. 襤lk Lenin biyografisini yazan, Lenin’in eserlerinin ilk toplu yay覺n覺n覺 ger癟ekletiren, Marks-Engels-Lenin Enstit羹s羹n羹n y繹neticilerinden V.G.Sorin hapiste 繹ld羹. 襤zvestiya’n覺n ilk yay覺mc覺lar覺ndan ve 繹nde gelen tarih癟ilerden M.Steklov ile Bilimler Akademisinde Tarih Enstit羹s羹 y繹neticisi N.M.Lukin de ter繹r羹n kurbanlar覺 aras覺ndayd覺.

1920’lerde en 羹st羹n felsefeciler aras覺nda say覺lan Jan Sten, Stalin’e diyalektik konusunda 繹zel dersler vermiti.1928’de Sten bir y覺l s羹reyle partiden at覺ld覺 ve Akmalinsk’e s羹rg羹ne g繹nderildi. 1937 y覺l覺nda Stalin’in dorudan emriyle tutukland覺 ve Menevikleen idealistlerin 繹nderlerinden birisi olarak ilan edildi. O s覺ralarda Jan Sten’in “Diyalektik Materyalizm” adl覺 geni bir yaz覺s覺n覺n da i癟inde olduu B羹y羹k Sovyet Ansiklopedisi’nin ciltlerinden birisi bask覺dan daha yeni 癟覺km覺t覺. O d繹nemdeki olaan 癟繹z羹m yolu, bas覺lan t羹m kopyalar覺n yokedilmesiydi. Ancak ansiklopediyi yay覺nlayanlar daha ucuz bir 癟繹z羹m yolu buldular: sadece Jan Sten’in ad覺n覺n bulunduu sayfay覺 deitirdiler ve yaz覺 M.B.Mitin ad覺yla 癟覺kt覺. Sten 19 Haziran 1937’de daha sonra 繹lecei Lefortova hapisanesine g繹nderildi.

Sovyet dil bilimcileri de kay覺p verdi. 1919’da parti 羹yelii bavurusu Lenin taraf覺ndan benimsenen Kiev’deki Linguistik Enstit羹s羹 y繹neticisi N.M.Siiak ve parlak bir ark bilimcisi olan ve Tangut hiyografilerini 癟繹zen N.A.Nevski tutuklan覺p 繹lenler aras覺ndayd覺.

1936’da Pravda, Moskova matematik okulunun kurucular覺ndan b羹y羹k matematik癟i N.N.Luzin’i ‘kar覺-devrimci’, ‘Karay羹zler 癟etesi 羹yesi’ s覺fatlar覺na lay覺k g繹rd羹. T羹m Moskova matematik okulu gerici ilan edildi.

Y繹netici durumundaki kimi biyologlar, Tro癟kizm, casusluk ve y覺k覺c覺l覺kla su癟lanarak tutukland覺lar. Bunlar aras覺nda Ukrayna Bilimler Akademisi sekreteri ve uzman y繹netici genetisyen Agol, T覺bbi Genetik Enstit羹s羹 y繹neticisi Levit, 羹nl羹 Darvinist ve bilim tarih癟isi Uranowski de vard覺.

Biyoloji ve ziraat bilimlerinin 繹nderlerine kar覺 iftira kampanyas覺na balayan T.D.Lysenko, bu tutuklamalardan sonuna kadar yararland覺. D羹nya bilimi hakk覺nda ciddi bilgiden yoksun olan, Darwin ve Mendel yasalar覺na kar覺 olmakla tan覺nan Lysenko ve yard覺mc覺s覺 Prezent, bilimsel cehaletlerini, bilim dal覺ndaki muhaliflerine temelsiz politik 癟amur atmalarla 繹rtmeye 癟al覺t覺lar. Sonu癟 olarak da, biyologlar ve ziraat癟覺lar aras覺ndaki tutuklamalar 繹zellikle younluk kazand覺.

T覺p bilimi de ter繹r羹n d覺覺nda kalmad覺. Merkezi t羹berk羹loz enstit羹s羹 y繹neticisi olan d羹nyaca tan覺nm覺 uzman V.S.Kholtzman ve 羹nl羹 t覺p operat繹r羹 K.Kokh kuruna dizildi. Bir癟ok t覺p doktoru alt覺n madenlerinde 癟al覺maya zorland覺.

Binlerce teknik uzman, m羹hendis, y繹netici ve hatta maaza m羹d羹rleri ya kuruna dizildi, ya da 癟al覺ma kamplar覺na g繹nderildi. Silah sanayiindeki bir癟ok planlamac覺 tasfiye edildi.

1937 Haziran’覺nda K覺z覺l Ordu’ya a覺r darbeler inmeye balad覺. En deneyimli, en yetenekli 82.000 komutan ve siyasal g繹revli tasfiye edildi. Tro癟ki ve Fr羹nze’den sonra Sovyetler’in en 羹st羹n askeri stratejisti olarak nitelenen M.V.Tuha癟evski tutukland覺; “yarg覺land覺ktan” sonra kuruna dizildi. 襤癟 sava kahraman覺, Kerkez Komitesi 羹yesi, askeri yetenekleri ile uluslararas覺 planda tan覺nan I.E.Yakir; Vladivostok’un kurtar覺c覺s覺 ve Denikin’e kar覺 b羹y羹k zaferin komutan覺 I.P.Uborevich; i癟 savata “K覺z覺l Kazaklar”覺n 羹nl羹 komutan覺 V.M.Primakav kuruna dizildi. Savunma Komiserlii temsilcisi ve ordu siyasi efi B.Gamarnik ise intihar ederek ayn覺 kaderi paylat覺.

K覺z覺l Ordu’daki temizliin komutanlar d羹zeyindeki bilan癟osu ise 繹yleydi: be marealden 羹癟羹, d繹rt orgeneralden 羹癟羹, ikinci derecedeki oniki orgeneralin t羹m羹, altm覺yedi korgeneralin altm覺覺, 199 t羹men komutan覺ndan 136’s覺, 397 tugay komutan覺ndan 221’i; Deniz Kuvvetlerindeki her iki donanma oramirali, ikinci derecedeki alt覺 amiralin t羹m羹, birinci derecedeki iki amiral, ikinci derecedeki 15 ordu komiserinin t羹m羹, 28 kolordu komiserinin 25’i, 97 t羹men komiserinin 79’u, 36 tugay komiserinin 34’羹 tutukland覺, ya da kuruna dizildi.

Askeri bir deha olarak kabul edilen Tuha癟evski, kuruna dizilmeden 繹nceki son g羹nlerini askeri strateji konular覺na harcad覺. Bu sat覺rlar da ona aittir: “Faist Almanya 1941 bahar覺nda 200 hareketli t羹menle Sovyetler Birlii’ne sald覺racakt覺r.” Ger癟i 1937 y覺l覺nda Faist Almanya’n覺n Sovyetler Birlii’ne kar覺 savaa kalk覺aca覺n覺 tahmin etmek i癟in siyasi bir dehaya sahip olmak gerekmezdi. Bu tarihten daha on y覺l 繹nce Tro癟ki, Nazi partisinin iktidara gelmesinin ka癟覺n覺lmaz olarak Sovyetler Birlii’ne kar覺 savaa yola癟aca覺n覺 a癟覺k癟a s繹ylemiti. Faistlerin iktidara gelemeyeceini y覺llarca savunan ve 1933’de ise, faizmin iktidara gelmesiyle d羹mesinin bir olaca覺n覺 iddia eden Stalinist 癟羹nc羹 Enternasyonal ve onun uzant覺s覺 Alman Kom羹nist Partisiydi.

1930’lar覺n sonlar覺na gelindiinde Alman faizmine kar覺 K覺z覺l Ordu neredeyse komutans覺z kalm覺t覺. N羹rnberg durumalar覺nda yap覺lan a癟覺klamalara g繹re, 9 Ocak 1941’de Nazi generallerinin toplant覺s覺nda Hitler Sovyetler Birlii’ne sald覺r覺 plan覺n覺 sunarken, Sovyet ordusunda iyi kumandan kalmad覺覺n覺 s繹yler. Hitler bu g繹zleminde pek haks覺z deildir, 癟羹nk羹 1940 sonbahar覺nda Sovyet piyade m羹fetti generalinin raporuna g繹re, o yaz 225 top癟u komutan覺ndan hi癟biri askeri akademide eitim g繹rmemitir. Bunlardan sadece 25’i askeri okuldan mezun olmu, geri kalanlar覺 ise astemenler i癟in a癟覺lan kurslar覺 tamamlam覺lard覺. 1940’覺n balar覺nda t羹men komutanlar覺n覺n %70’inden fazlas覺, alay komutanlar覺n覺n %70’i, komiserlerin ve siyasi b繹l羹m eflerinin %60’覺 sadece bir y覺ld覺r bu g繹revlerde bulunuyorlard覺. Ve b羹t羹n bunlar tarihin en korkun癟 sava覺n覺n eiinde oluyordu.

Hava savunma dal覺ndaki ter繹r羹n sonu癟lar覺 da 癟ok ilgin癟tir. Radar gelitirme teorisi Sovyetlerde 1930’lar覺n balar覺nda oluturuldu. 1934’de ilk kez keif istasyonlar覺 kuruldu. 1934’羹n sonlar覺nda be deneme radar istasyonu yapmak i癟in Savunma Komiserlii Leningrad fabrikas覺 ile anlamaya vard覺. Fakat 1937 Austos’unda Hava Savunma Temsilcilii’ndeki y繹netici radar m羹hendis P.K.Oshcepkov tutukland覺. Sonu癟 olarak Sovyet Ordusu 襤kinci Emperyalist Savaa radars覺z olarak girdi.

Her alandaki yarat覺c覺 insan ve kurum ter繹r羹n gadrine urad覺. Ressamlar, m羹zisyenler, mimarlar, film yap覺mc覺lar覺, k覺sacas覺 toplumun b羹t羹n alanlar覺 ter繹r a覺n覺n i癟ine sokuldu.

襤癟 sava s覺ras覺nda Odesa yeralt覺 hareketinin destanlaan ismi Elena Sokolovskaya 30’lu y覺llarda Mosfilm’in sanat y繹neticisi olmutu. 1937’de Moskova’da tutukland覺.

Ekim devrimini d繹k羹manter bir seri haline getiren filmci A.F.Dorn’un da ba覺na ayn覺 ey geldi.

1936’da realizmin dar bi癟imde anla覺ld覺覺ndan yak覺nan 羹nl羹 tiyatro y繹netmeni V.E.Meyerhold’a kar覺 kampanya a癟覺lm覺t覺. 1938’de Meyerhold’un y繹netiminde bulunduu tiyatro, ‘Sovyet sanat覺na yabanc覺 olduu’ gerek癟esiyle kapat覺ld覺. Sovyet gen癟liinin Mayakovski kadar baland覺覺 bu tiyatro y繹netmeni bir y覺l sonra da 繹ld羹r羹ld羹.

1936-38 d繹nemindeki boyutlara ulaamasa da, 1939-40 y覺llar覺nda hapis cezalar覺 ve kuruna dizmelerle sonu癟lanan binlerce yeni dava a癟覺ld覺.

1912 Prag konferans覺nda Bolevik partisi Merkez Komitesi’ne se癟ilen F.I.Goloshchekin de bu d繹nemde kuruna dizildi.

1939-41 d繹neminde Bat覺 Ukrayna, Beserabya ve Balt覺k b繹lgelerinde bir y覺覺n illegal tutuklamalara giriildi. Binlerce insan a覺r bask覺lara urarken, onbinlercesi de 羹lkenin dousuna s羹r羹ld羹. Bu durum yerli halklar aras覺nda b羹y羹k tedirginlik ve memnuniyetsizlie yola癟t覺. Tam sava arifesinde Lvov, Kishinev, Tallin ve Riga’n覺n b羹t羹n hapisaneleri az覺na kadar doluydu. Sava覺n ilk g羹nlerinde baz覺 b繹lgelerde mahkumlar覺 baka yerlere nakledemeyen NKVD, 癟ok daha kestirme bir yol yol bularak tutuklular覺 kuruna dizdirdi. rnein Lvov’da, Almanlar gelmeden 繹nce halk 繹l羹lerin kimliini 繹renebilmek i癟in hapisaneye ak覺n etti.

Almanlara kar覺 direni hareketinin Sovyetlerin bat覺 b繹lgelerinde ve 繹zellikle ilk balarda Ukrayna’da yava gelimesinde Stalinist b羹rokrasinin caniliklerinin pay覺 k羹癟羹msenemez. Hitler’in ordular覺 bir d羹man gibi kar覺lanmad覺. Zorla kollektifletirme d繹neminde bu b繹lgelerde y羹zbinlerce insan hayat覺n覺 kaybetmiti. Bunun yan覺s覺ra Sovyet b羹rokrasisinin milliyet癟i bask覺s覺n覺n yaratt覺覺 huzursuzluk 癟ok b羹y羹kt羹. Ukrayna halk覺 Hitler’in ordular覺n覺 alk覺lamad覺, ama ikayet癟i de olmad覺. Ancak Alman igalinden birka癟 hafta sonra ilk partizan birlikleri Ukrayna’da kurulmaya baland覺. 羹nk羹 Alman igalinin sonu癟lar覺, sadece yabanc覺 bir faist ordunun Sovyet topraklar覺n覺 igal etmesi olay覺n覺n 繹tesinde, 羹retim ara癟lar覺n覺n kollektif m羹lkiyetten 繹zel m羹lkiyete ge癟mesi anlam覺na geliyordu. Alman igali, Ekim Devrimi’nin b羹t羹n kazan覺mlar覺n覺n yok edilmesi demekti. Bu y羹zden Ukrayna halk覺 Stalinist b羹rokrasiye ramen, Ekim Devrimi’nin kazan覺mlar覺n覺 korumak i癟in silaha sar覺ld覺. Tro癟ki bir yaz覺s覺nda “Ekim Devrimi’nin sonucu olan toplumsal ilikiler y覺覺nlar覺n bilincinde yaamaktad覺r” der.

 

 

Komintern Seksiyonlar覺nda “Temizlik”

 

 

Sol Muhalefet’in Rusya’da ezilmesi ve partiden at覺lmas覺 s羹reci, uluslararas覺 kom羹nist hareket i癟inde de yaand覺. Rus partisinin bask覺 ve tevikiyle Komintern seksiyonlar覺ndaki Sol Muhalefet unsurlar覺 partilerden p羹sk羹rt羹ld羹. Komintern’in d羹nya kom羹nist hareketinin devrimci merkezinden, Stalinist b羹rokrasinin uluslararas覺 uzant覺s覺 bir organa indirgenii, 1920’lerin ikinci yar覺s覺nda tamamlanm覺t覺. 1935’de 7. ve 繹l羹m kongresi yap覺lan Komintern’in denetimi, san覺ld覺覺 gibi Dimitrov’un, ya da Togliatti’nin deil, NKVD’nin elindeydi. Ayn覺 kongrede polis efi Yagoda Komintern Y羹r羹tme Kurulu’na, NKVD y繹neticilerinden Mikhail A. Trilisser de Komintern Prezidyumu ve Sekreterliine girmiti.

1930’larda illegal koullardaki kom羹nist partilerin y繹netici kadrolar覺n覺n 繹nemli bir kesimi Sovyetler Birlii’nde bulunuyordu. 襤te bu kadrolar覺n 癟ok b羹y羹k bir k覺sm覺 ter繹r羹n gadrine urad覺.

Bu d繹nemde Sovyetler’de say覺c覺 en kabar覺k yabanc覺 kom羹nistler ve anti-faistler Almanlard覺. Hitler faizminden Sovyetler Birlii’ne ka癟ak bu insanlar覺 orada bir baka trajik s羹rpriz bekliyordu. Alman Kom羹nist Partisi’nin en perestijli 羹yeleri darbelendi. Politb羹ro eski 羹yesi Heinz Neumann tutukland覺. nl羹 Lefortova cezaevine g繹nderilen Politb羹ro 羹yeleri Herman Remmele, Fritz Shulte ve Herman Schubert ortadan kayboldu.

1919’daki Komintern’in kurulu kongresinde bulunan Alman Kom羹nist Partisi Merkez Komitesi ve Komintern Y羹r羹tme Kurulu 羹yesi Hugo Eberlein, ast覺m krizleri alt覺nda vahice sorguland覺ktan sonra, 25 y覺l hapis cezas覺na 癟arpt覺r覺ld覺.

Dier tutuklananlar aras覺nda Alman Kom羹nist Partisi illegal 繹rg羹tlenme ve askeri cihaz efi Hans Kippenberger; Merkez Komitesi 繹rg羹tlenme sekreteri Leo ieg; Rote Fahne’nin (K覺z覺l Sancak) yay覺n efi Heinrich Susskind ve Werner Hirsch de vard覺.

Sovyetler Birlii’ne iltica eden Karl Liebnecht’in olu partiden at覺ld覺 ve yeeni Kurt Liebnecht tutukland覺.

nl羹 Leibzig davas覺ndaki bal覺ca Alman san覺k ve Reichtag’daki kom羹nist lider Ernst Torgler’in olu da Sovyetlere s覺覺nm覺t覺. O da Alman ajan覺 su癟lamas覺yla hapse at覺ld覺. Nazi-Sovyet pakt覺n覺n imzalanmas覺ndan sonra Sovyetlere ka癟an anti-faistler ve yahudiler Almanya’ya geri teslim edildi. Bundan sonra, Nazizmin k繹leletirdii 羹lkelerdeki insanlara Sovyetlerin kap覺s覺 kapand覺.

En a覺r darbe yiyen Polonyal覺lar oldu. Polonya Kom羹nist Partisinin Moskova ile ilikilerinde 繹zel bir durumu vard覺. Daha 1906’da, Polonya Sosyal Demokrat Partisi Rus Sosyal Demokrat 襤癟i Partisinin 4. Kongresine kabul edilmiti. Bu gelenek nedeniyle bir Polonyal覺 rahatl覺kla Polonya partisinden Rus partisine ge癟ebilirdi. Bir bak覺ma da bu y羹zden, temizlikler s覺ras覺nda Polonya partisine kar覺 k覺y覺m, aynen Sovyet partisindeki rahatl覺k ve ipotek duygular覺yla yap覺ld覺. Temizlik sadece Polonya partisini deil, Sovyetlerdeki Polonyal覺 az覺nl覺覺 da sarst覺. 1926 y覺llar覺nda Sovyetler’deki Polonyal覺 say覺s覺 792 000 olarak belirtilirken, 1939’da bu say覺 626 000’e inmiti. Polonyal覺 bir kom羹niste g繹re, Buharin davas覺 s覺ras覺nda sadece Moskova’da 10 000 Polonyal覺 kuruna dizilmiti.

Polonya Sosyal Demokrat Partisi ve daha sonra da Kom羹nist Partisinin kurucular覺ndan A.Warski Austos 1937’de kuruna dizildiinde yetmi ya覺ndayd覺. Polonya Kom羹nist Partisi sekreteri Julian Leszczynski (Lenski) ve hayat覺n覺n k覺rk y覺ldan fazla bir s羹resini devrimci m羹cadele i癟inde ge癟iren Wera Kostrzewa (Maria Koszutska) 1939’da kuruna dizildi.

O s覺ralarda Polonya’da bulunan kimi 繹nderler Moskova’ya “g繹r羹me”ye 癟a覺r覺ld覺lar. Bunlar aras覺nda Polonya Kom羹nist Partisi Politb羹ro 羹yelerinden Jerzy Heryng (RyNg) ve Saul Amsterdam (Henryk Henrykowski) de vard覺. Hepsi 繹ld羹r羹ld羹.

Polonya Partisini Komintern Y羹r羹tme Kurulu ve Kontrol Komisyonu’nda temsil eden eskilerin eskisi Walecki de ayn覺 kaderi paylat覺. 1937’den 1939’a kadar Polonya Merkez Komitesinin Sovyetler’deki oniki 羹yesi ve y羹zlerce partili kuruna dizildi.

Polonya Kom羹nist Partisine kar覺 duyulan bu 繹zel nefretin nedeni ne olabilir? Sovyetler Birlii Kom羹nist Partisinin 18. Kongresinde, Manuilski Komintern raporunu okurken, katledilen Polonyal覺 Kom羹nistlerden “Polonya faizminin ajanlar覺” olarak s繹zeder. Isaac Deutscher’e g繹re, Stalinizmin Polonya partisine kar覺 daha 繹zel bir kin duymas覺n覺n nedeni, bu partinin Luksemburist geleneinden kaynaklanmaktayd覺. Stalin’e g繹re Luksemburgizm Tro癟kizmin Polonya versiyonunun ad覺yd覺.

1939’da Polonya Kom羹nist Partisinden geriye kalanlar覺n yetmi seksen kii kadar olduu s繹ylenir. Temizliklerde Polonya partisi ile yar覺abilecek tek parti Ukrayna partisiydi. Fakat Ukrayna partisi tamamen yokedilemezdi, 癟羹nk羹 Kiev’de y繹neticilik yapacak insanlara gereksinme vard覺. Polonya i癟in b繹yle birey s繹z konusu olmad覺覺 gibi, yaklaan Nazi-Sovyet pakt覺na ve Polonya’n覺n payla覺lmas覺na kar覺 繹nemli bir engel de ortadan kald覺r覺lm覺 oluyordu. Bu y羹zden de, Polonya partisi 1938’de anti-faist cephe kurma yolunda 繹nemli ilerlemeler g繹sterirken, Stalinist Kominternce da覺t覺larak likide edilmi oldu. 1944 y覺l覺nda “kom羹nist” bir h羹k羹met kurma zorunluluu ortaya 癟覺k覺nca, Polonya zindanlar覺na d羹ebilme “ans”覺na sahip Gomulka yeni kurulan partinin ba覺na, eski NKVD sorgulamac覺s覺 Bierut devlet bakanl覺覺na, Orta Asya’da bir enstit羹de dersler veren Minc de ekonomik eflie getirildi.

Macarlar覺n kay覺plar覺 da b羹y羹k oldu 1919 Macar ayaklanmas覺n覺n 繹nderi Bela Kun bunlar覺n ba覺nda gelir. May覺s 1937’de yap覺lan Komintern Y羹r羹tme Kurulu toplant覺s覺nda Manuilski Bela Kun’u Stalin’e hakaret edici davran覺lar i癟inde bulunmak ve 1919’dan beri Romanya gizli polisi ile ilikide olmakla su癟lad覺. Bu konumadan birka癟 g羹n sonra tutuklanan Bela Kun, casusluk su癟lamas覺yla kuruna dizildi. Kar覺s覺 襤rina da sekiz y覺l hapis cezas覺na 癟arpt覺r覺l覺rken, olu Macar airi Hides 癟al覺ma kamp覺na g繹nderildi.

Dier tutuklular aras覺nda Macar kom羹nizminin eski 繹nderlerinden Dezs繹 Bokanyi, F.Korikos, Farkos Gabor, teorisyen Lajos Magyar ve Jozsef Rabinovicz de vard覺.

Yugoslav Kom羹nist Partisinin yedii darbe de hi癟 k羹癟羹msenmeyecek boyutlardad覺r. Gerici Yugoslav diktat繹rl羹羹 binlerce kom羹nisti temizlerken, Moskova’da da Yugoslav partisi Merkez Komitesi’nin aa覺 yukar覺 tamam覺 ve 癟ok say覺da Yugosslav kom羹nisti tutukland覺. Y羹zden fazlas覺 hapis ve kamplarda 繹ld羹. Parti genel sekreteri Gorkic 1937 yaz覺nda tutukland覺. Kar覺s覺 ise, 襤ngiliz ajanl覺覺 su癟lamas覺yla daha 繹nce tutuklanm覺t覺. Yugoslav Kom羹nist Partisi’nin Sovyetler Birlii’nde yaayan 繹nderlerinin kaderini, “o d繹nemde ben tek ba覺ma kalm覺k覺m” diyen Tito’nun az覺ndan dinleyelim:”temizlikler s覺ras覺nda tutuklanan yarg覺lanan ve tasfiye edilen, ya da hapse at覺ld覺ktan sonra izine rastlanamayanlar aras覺nda Filip Filipovic, Kamilo Horvatin, Kosta Nokakovic, Djuka ve Stjepan Cvjic, Rade ve Grgur Vujovic, Mladen Conic, Anton Mavrak ve dierleri vard覺. Hi癟bir zaman ilemedikleri su癟lardan 繹t羹r羹 羹zerlerine y覺k覺lan m羹thi su癟lamalarla 繹l羹me yollanan bu insanlar覺n yaad覺klar覺 trajedi 癟ok b羹y羹kt羹r. O g羹nler olaan羹st羹 karma覺kt覺. Partimiz t羹m羹yle su癟lama alt覺ndayd覺. Komintern i癟inde partinin da覺t覺laca覺 yolunda s繹ylentiler bile dola覺yordu.”[8]

Romanya Kom羹nist Partisi genel sekreteri ve Komintern y羹r羹tme kurulundaki temsilcisi Marcel Pauker ve Merkez Komitesi 羹yesi Aleksandru Dobrogenau 1937’de kuruna dizildi. Rakovski ile olan eski ilikileri casus say覺lmalar覺 i癟in yeterliydi! Olay覺n trajik yanlar覺ndan biri de, Pauker Moskova’da tutuklan覺rken, kar覺s覺n覺n da Romanya’da faistlerce tutuklanm覺 olmas覺yd覺.

Dimitrov’la birlikte Leibzig’de yarg覺lanan Popov ve Tanev’e Sovyetler Birlii vatandal覺k vermiti. 1937’de Sovyetler’de tutuklanan bu iki Bulgar kom羹nistine faist Alman mahkemesinin veremedii cezay覺 Sovyet mahkemesi verdi.

Y羹z kadar 襤talyan kom羹nisti, anaristi ve partili olmayan i癟i 繹ld羹r羹ld羹. Bunlar aras覺nda Alman kom羹nisti Neumann’la birlikte Kanton Kom羹n羹ne kat覺lan tan覺nm覺 gazeteci Edmondo Peluso da vard覺. Togliatti’nin 羹vey kardei Paoli Robotti de tutukland覺.

Aralar覺nda in Kom羹nist Partisi’nin Komintern temsilcisi Go Shao-tan’覺n da bulunduu bir癟ok inli kom羹nist tutukland覺. Komintern’deki Kore seksiyonunun

tamam覺 tutukland覺.

O zamanlar Finlandiya Kom羹nist Partisi birinci sekreteri olan Avo Tuominen daha sonralar覺, kuruna dizilen bir癟ok Fin’li kom羹nistin ad覺n覺 a癟覺klarken, o s覺ralarda Sovyetler Birlii’nde yaayan b羹t羹n Finli’lerin “halk d羹man覺” olarak ilan edildiklerini belirtir.

襤spanyol, ek, Frans覺z, Avusturyal覺, Hollandal覺, Hindistanl覺 ve hatta Brezilyal覺 ve Amerikal覺 bir癟ok kom羹nist tutukland覺, ya da 繹ld羹r羹ld羹. Komintern seksiyonlar覺ndaki ter繹re hedef olan kom羹nistler, 羹lkelerinde illegal koullarda faaliyet g繹steren partilere mensup olanlard覺. Olay覺n en dehet verici yanlar覺ndan birisi de, ayn覺 tarihlerde s覺n覺f d羹manlar覺n覺n iktidarda olduu kendi 羹lkelerinde hapislerdeki kom羹nistlerin bir癟ou hayatta kal覺rken, Sovyetler Birlii’nde olanlar覺n b羹y羹k bir kesiminin 繹ld羹r羹lm羹 olmas覺d覺r.

 

Sovyet S覺n覺rlar覺 D覺覺nda “Temizlikler”

“Temizlikler” sadece Sovyetler Birlii s覺n覺rlar覺 i癟ine hapsedilmedi. Moskova’daki kom羹nistlerle baa 癟覺kmak olduk癟a kolay bir iti. Yabanc覺 羹lkelerde “temizlikler”e girimek, daha gizli, daha planl覺 taktikler gerektiriyordu. Aral覺k 1936’da Yezhov, “zel G繹revler Seksiyonu” ad覺 alt覺nda NKVD’de bir 繹rg羹tlenme oluturdu. “Seyyar Gruplar” denen bu seksiyonun g繹revi, Sovyetler Birlii d覺覺nda “temizlikler” ger癟ekletirmekti.

Stalinist b羹rokrasiyi Sovyet s覺n覺rlar覺 d覺覺nda en fazla telaland覺ran gelimelerden birisi 襤spanya 襤癟 Sava覺’yd覺. Bu sava覺n devrimci saflardaki belkemiini POUM (“Sol Merkezciler”) ve Anaristler oluturuyordu. 襤spanya’da Markos ad覺yla faaliyet g繹steren NKVD eerinden Slutsky’e g繹re, POUM sadece Zinovyev ve Piatakov’un yarg覺lanmalar覺n覺 eletirmekle kalm覺yor, ayn覺 zamanda Tro癟ki’yi 襤spanya’ya getirmekle de ura覺yordu. Daha Aral覺k 1936’da Sovyet bas覺n覺nda Katalonya’n覺n geleneksel Marksist partisi POUM’un tasfiyesinin gerekli olduundan s繹z ediliyordu.

16 Haziran 1937’de POUM’un politik sekreteri ve K覺z覺l Sendikalar Enternasyonal’i eski bakan覺 Andres Nin NKVD g繹revlilerince 襤spanya’da tutuklan覺p sorguya 癟ekildikten sonra 繹ld羹r羹ld羹. Fakat Andres Nin’e “itiraf” t羹r羹nden birey imzalat覺lamad覺. POUM ve anaristleri ezebilmek i癟in, i癟 sava覺n en kritik bir d繹neminde g羹癟lerin par癟alanmas覺ndan 癟ekinilmedi. 襤spanya Kom羹nist Partisi y繹netimi Komintern direktiflerine uygun olarak hareket etmesine ramen, Parti genel sekreteri Jose Diaz NKVD’nin faaliyetlerinden “ahlaki bir 繹l羹m” diye s繹zeder. Ayn覺 Diaz daha sonra Moskova’da karanl覺k bir bi癟imde 繹lm羹t羹r.

1930’larda d覺 羹lkelerde g繹revli baz覺 Sovyet diplomatlar覺 ve NKVD ajanlar覺 Sovyetler Birlii’ne geri d繹nmeyi reddettiler. Bunun en 繹nemli nedenlerinden birisi duyduklar覺 endieydi. Geri 癟a覺r覺larak kuruna dizilen Antonov-Ovseenko’dan daha 繹nce s繹zetmitik. Dier bir 繹rnek NKVD’nin Fransa’daki temsilcisi Nikolai Smirnov’dur. Moskova’ya geri 癟a覺r覺ld覺 ve d繹nd羹羹nde Frans覺z ve Polonya ajanl覺覺 su癟lamas覺yla kuruna dizildi.

NKVD’nin 羹st d羹zeylerinde g繹revli olan general Krivitski, Aral覺k 1937’de Frans覺z Sosyalist Partisi’ne, Frans覺z Kom羹nist Partisi’ne ve D繹rd羹nc羹 Enternasyonal hareketine birer mektup g繹ndererek, onbinlerce su癟suz insan覺n tutuklanmas覺 ve kuruna dizilmesi nedeniyle kendi konumunu feda etmek zorunluluu duyduunu ve kendisini, haks覺z yere su癟lanan ve 繹ld羹r羹len insanlar覺n itibarlar覺n覺n yeniden iadesi yolunda m羹cadeleye adad覺覺n覺 s繹yler. Krivitski’nin mektubu 繹yle sona erer:

“GPU’nun beni 繹ld羹rerek susturaca覺n覺 biliyorum. Yezhov’un emri alt覺nda hereyi yapmaya haz覺r y羹zlerce kii peime d羹t羹 bile. Devrimci bir sava癟覺 olarak, bu durumu uluslararas覺 i癟i s覺n覺f覺n覺n bilgisine sunmay覺 bir g繹rev say覺yorum.”

Krivitski’nin tahmini yanl覺 癟覺kmad覺. Kurunlanan v羹cudu Wahington’daki bir otel odas覺nda bulundu.

Bu mektuptan birka癟 g羹n sonra Avrupa gazeteleri, Sovyetler’in eski Yunanistan el癟isi A.G.Barmin’in benzer bir mektubunu yay覺nlad覺lar. Barmin mektubunda, ondokuz y覺ld覺r kom羹nist olduunu, ama imdi devrimi yapan ve ilk i癟i devletini kuranlar覺n kitlesel olarak yokedilme haz覺rl覺klar覺n覺n g繹r羹ld羹羹n羹 yaz覺yordu.

Bu arada Ekim Devrimi ve i癟 sava kahraman覺 F.F.Raskolnikov’dan s繹z etmeden ge癟meyelim. Raskolnikov 1917’de Kronstadt parti komitesi bakan覺yd覺. Daha sonra donanma komiserlii temsilcilii, Volga,Hazar ve Balt覺k donanma komutanl覺覺 yapt覺. 1930-39 y覺llar覺 aras覺nda Estonya, Danimarka ve Bulgaristan’da Sovyet el癟ilii g繹revlerinde bulundu. Raskolnikov, 17. parti kongresinden sonra kii putlat覺rma ve en iyi parti kadrolar覺n覺n tasfiyesi kar覺s覺nda b羹y羹k bir tedirginlik duymaya balad覺. Temmuz 1939’da Fransa’da bulunduu s覺rada kendisinin “halk d羹man覺” ilan edildiini 繹rendi. Stalin’e yazd覺覺 a癟覺k mektupta, eski Bolevik kua覺n yokedilmesini, Tro癟kistlere, Zinovyevcilere ve Buharincilere kar覺 giriilen iftira ve ter繹r kampanyas覺n覺 sert bir dille protesto etti. Stalinist b羹rokrasinin 羹zerinde yaratt覺覺 sars覺nt覺 sonucu, Raskolnikov Eyl羹l 1939’da intihar etti.

Y羹ksek bir GPU g繹revlisi olan Ignace Reiss Temmuz 1937’de Stalin’e a癟覺k bir mektup yazarak 4. Enternasyonal hareketine kat覺ld覺覺n覺 a癟覺klar.襤ki ay sonra 襤svi癟re’nin Lozan ehrinde v羹cudu delik deik edilmi bir halde 繹l羹 olarak bulundu.

Tro癟ki’nin sekreteri Erwin Wolf g繹n羹ll羹 olarak kat覺ld覺覺 襤spanya 襤癟 Sava覺’nda s覺n覺f d羹manlar覺n覺n deil, GPU’nun kurunlar覺yla 繹ld羹. 4. Enternasyonal hareketinde y繹netici bir rol oynayan Tro癟ki’nin olu Leon Sedov 1 ubat 1938’de Paris’de 繹ld羹r羹ld羹.

Alt覺 ay kadar sonra, 4. Enternasyonal’in kurulu konferans覺n覺 d羹zenleyen Rudolf Klement esrarengiz bi癟imde ortadan kayboldu. 襤kence edilmi v羹cudu bas覺z olarak Sein nehrinde bulundu.

Art覺k s覺ra, bitirilmemi bir hesab覺n g繹r羹lmesine gelmiti. Moskova durumalar覺nda Tro癟ki bi癟imsel olarak g覺yab覺nda 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺lm覺t覺. Stalinist b羹rokrasinin karar覺n覺 infaz etme g繹revini, NKVD subay覺 Leonid Eitingan 繹rg羹tledi. Eitingan 1936’da Kotov ad覺yla 襤spanya’ya g繹nderildi. Bundan sonras覺 Stalinizme 繹zg羹 “deneyimli” y繹ntemlerle tezgahland覺. 20 Austos 1940 tarihi Stalinizmin bayram ve enlik g羹n羹 oldu. Stalin’in emriyle Tro癟ki’nin katili Sovyetler Birlii kahraman覺 ilan edildi. Katilin annesine de Lenin 繹d羹l羹 verildi.

K覺sa Bilan癟o

Bu yaz覺da s覺ralad覺覺m覺z isimler, en 繹nde gelen siyaset癟iler, bilim adamlar覺, askeri liderler, sanat癟覺lar ve y繹neticilerin bir kesimine aittir. 1930’lar覺n k覺y覺m ve temizlikleri sadece parti ve devlet cihaz覺n覺 deil, t羹m 羹lkeyi batan aa覺 癟at覺rdatt覺. 1937 y覺l覺na gelindiinde 5 milyon insan 癟al覺ma kamplar覺na toplanm覺 bulunuyordu. Ocak 1937 ile Aral覺k 1938 y覺llar覺 ar覺s覺nda tutuklanan insan say覺s覺 7 milyon civar覺ndayd覺. Tutuklananlar覺n 1 milyonu kuruna dizilirken, kamplardaki a覺r yaam koullar覺ndan dolay覺 2 milyon kii yaam覺n覺 yitirdi. Temizliklerde yaamlar覺n覺 kaybedenlerin kesin bir say覺s覺n覺 vermek olduk癟a zordur. Ancak 1956 y覺l覺nda 襤talyan Kom羹nist Partisi delegasyonuna Khruschhev taraf覺ndan verilen bilgiye g繹re temizlikler boyunca toplam olarak yaamlar覺n覺 kaybedenlerin say覺s覺 8 milyondu.

Toplumda nicelik olarak bir oranlama yap覺l覺rsa Stalinist ter繹r羹n en b羹y羹k darbesini yiyenlerin s覺radan parti neferleri, alt ve orta derecedeki parti g繹revlileri olduu g繹r羹lecektir. Ekim devriminin 繹nderleri, Lenin kua覺 s羹rg羹nlere, zindanlara, 繹l羹m mangalar覺n覺n 繹n羹nde hedef olmaya lay覺k g繹r羹ld羹. 1917’deki Politb羹ro’nun tamam覺, Merkez Komitesinin tamam覺na yak覺n覺, ilk devrim y覺llar覺n覺n Halk Komiserleri Konseyi’nin bir癟ok 羹yesi 繹ld羹r羹ld羹. Lenin’in vasiyetnamesinde ad覺 ge癟en kiilerden Stalin hari癟 kimse hayatta b覺rak覺lmad覺. Devrimci miras, Bolevik ge癟mi ortadan kald覺r覺ld覺. 1917 Ekim Devrimi’ndeki Lenin’in Merkez Komitesi’nin kaderini bir kez daha an覺msatal覺m:

Lenin 1924″de 繹ld羹; Tro癟ki 1940’da 繹ld羹r羹ld羹; Rikov 1938’de kuruna dizildi; Buharin 1938’de kuruna dizildi; Sverdlov 1919’da bir ter繹rist taraf覺ndan 繹ld羹r羹ld羹; Zinovyev 1936’da kuruna dizildi; Kamenev 1936’da kuruna dizildi; Milyutin 1938’de kuruna dizildi; Lomov 1938’de kuruna dizildi; Sjamyan 1918’de bir 襤ngiliz taraf覺ndan 繹ld羹r羹ld羹; Berzin 1939’da kuruna dizildi; Muranov 1939’da tasfiye edildi, akibeti belli deil; Artem 1921’de 繹ld羹; Stassova ortadan kayboldu, akibeti belli deil; Kollontay 1952’de 繹ld羹 (?); Nogin i癟 savata 繹ld羹; Dzerjinsky 1926’da 繹ld羹; Uritski 1918’de bir ter繹rist taraf覺ndan 繹ld羹r羹ld羹; Krestinsky 1938’de kuruna dizildi; Bubnov 1938’de kuruna dizildi; Sokolnikov 1939’da hapisanede 繹ld羹; Joffe 1927’de intihar etti.

1934’de yap覺lan 17. Kongre s覺ras覺nda partide 2.809.000 羹ye ve aday 羹ye vard覺. Bunlardan 900.000’i aday 羹yeydi ve normal olarak 1939’daki 18. Kongreden 繹nce asil 羹ye olacaklard覺. Ancak 1935-36’da Partiye hi癟bir yeni 羹ye al覺nmad覺. 1936 Kas覺m’覺nda yeniden 羹ye kayd覺 balad覺. Bu tarihten 1939 bahar覺na kadar bir milyonun biraz 羹st羹nde insan aday 羹ye olarak al覺nd覺. Bunlar覺n en az覺ndan 羹癟te birinin 18. Kongreden 繹nce asil 羹ye olmalar覺 gerekiyordu. 1934’den 1939’a kadar ge癟en be y覺ll覺k s羹rede ortaya 癟覺kan eksilme 300-400 bin kii civar覺ndad覺r. Geni bir hesaplamayla bile, 1939’daki toplam asil ve aday 羹ye say覺s覺 3.5 milyondan az deildir. Bu say覺n覺n en az覺ndan 2.600.000’i asil 羹ye say覺s覺na tekab羹l etmektedir. Fakat 18. Kongre say覺mlar覺na g繹re Parti’nin 羹ye say覺s覺 2.478.000’dir ve bu say覺n覺n sadece 1.590,000’i asil 羹yedir. Bu muazzam azalma sadece kitle k覺y覺m覺n覺n a癟覺k bir g繹stergesinden baka birey deildir.

1934’de toplanan 17. Kongreye “zafer kongresi” denmiti. Be y覺l sonraki 18. Kongreye gelindiinde, bir 繹nceki kongreye kat覺lan 1966 delegeden 1108’i (yani yar覺s覺ndan fazlas覺) “kar覺 devrimci su癟lar”dan tutuklanm覺 bulunuyordu. 18. Kongreye kat覺lan delegelerin de sadece %2’si bir 繹nceki kongrede delegeydiler.

1934’deki 17. Kongre’den sonraki Politb羹ro’nun 10 羹yesinden geriye kalan, sadece Stalin ve Mikoyan’d覺r.

K覺sacas覺 Stalinst b羹rokrasinin iki 羹癟 y覺l i癟inde kom羹nistlere uygulad覺覺 bask覺 ve katliam覺n faturas覺 t羹m devrimci m羹cadele , 羹癟 devrim (1905, 1917 ubat ve 1917 Ekim) ve 襤癟 Sava’daki kay覺plardan daha y羹ksektir.

Siyasi tecr羹besi, devrimci kiilii, ba覺ms覺z ve eletirisel bilinci olan 羹yeler temizlendi. Heryere “evet efendimciler”, dalkavuklar, kariyeristler ve entrikac覺lar dolduruldu. Bir癟ok eski Menevik 繹nemli g繹revlere getirildi. rnein Amerika’daki Sovyet el癟isi Troynanovski, Almanya el癟isi Kintyuk eski Meneviklerdendi. Fransa’daki el癟i Potemkin bir burjuva tarih癟isiydi. 1917’de Lenin ve Tro癟ki’ye Alman ajanl覺覺 su癟lamas覺n覺 yapan Serebrovski, Merkez Komite’sine 羹ye yap覺ld覺. Menevik Saslavski de bas覺nda 繹nemli bir g繹reve atand覺. Temizlikler ve k覺y覺mlarda barollerden birini oynayan basavc覺 Viinski’nin de eski Menevik liderlerden biri olduu bilinmektedir.

 

 

 

 

 

襤ddialar, “Deliller” ve “襤tiraflar” zerine

 

 

Eski Boleviklere kar覺 giriilen katliamlarla ilgili olarak Stalinist b羹rokrasi hangi gerek癟elere bavurmutu? Gerek癟eler, Stalinizmin gelenek ve kurum haline getirdii, “kapitalizmi geri getirme” iftiras覺 olarak 繹zetlenebilir.

1935’de Zinovyev ve Kamenev’e kar覺 a癟覺lan ilk davada, san覺klar覺n “kapitalizmi geri getirmek i癟in gizli bir Moskova merkezi” kurduklar覺 iddia edilmiti. Bu aamada hen羹z, yabanc覺 devletlerle, ya da faizmle anlama iftiralar覺 gelitirilememiti. 1936’daki yarg覺lamada ise, san覺klar覺n ne pahas覺na olursa olsun iktidar覺 ele ge癟irmek istediklerini “itiraf” ettikleri ileri s羹r羹ld羹. Bu yeni “itiraf”a g繹re, Zinovyev ve Kamenev’in hi癟bir toplumsal ve politik programlar覺 yoktu, hedefleri iktidard覺. Onlar kuruna dizildikten sonra, Eyl羹l 1936’da Sovyet bas覺n覺nda Zinovyev ve Kamenev’in mahkemede yalan s繹yledikleri, asl覺nda “kapitalizmi geri getirme” planlar覺n覺 gizli tuttuklar覺 a癟覺klanacakt覺.Bu sayede Ocak 1937’deki yeni “yarg覺lamalar” i癟in yeni bir gerek癟e de bulunmu oldu. Bu kez iddianamede “yabanc覺 devletlerin yard覺m覺yla kapitalizmi geri getirme” gibi bir yenilik vard覺. Bu yeni iddiaya gerek癟e olarak da Tro癟ki g繹sterildi. Siyasi olarak birbirleri ile farkl覺 eilimlerde olan insanlar覺 bu tezin savunucusu ve uygulay覺c覺lar覺 olarak sunabilmek i癟in de “paralel Tro癟kist merkezler” ad覺yla, t羹m san覺klar覺 ayn覺 su癟laman覺n kapsam覺na alabilecek olan bir “繹rg羹tler dizisi” yarat覺ld覺. 襤ddianameye g繹re, muhalefet iktidara gelemeyeceini bildiinden, bu ii yabanc覺 devletlerin desteiyle ger癟ekletirecekti. Bu sayede Tro癟kistler iktidar覺 alacak, arkadan Sovyetler’in 繹nemli k覺sm覺n覺 yabanc覺 devletlere peke 癟ekecekti. Amur b繹lgesi Japonya’ya, Ukrayna da Almanlara verilecekti. Bu konuda Tro癟ki ile Hitler’in en yak覺nlar覺ndan Hess aras覺nda anlamaya var覺ld覺覺n覺 bile yazabilme c羹reti g繹sterildi.

1935’deki ilk durumada san覺klar sadece “iktidar h覺rs覺” i癟inde olmakla su癟lan覺rken, daha sonraki yarg覺lamalarda “kapitalizmi geri getirme” iddialar覺n覺n ortaya at覺lmas覺n覺n nedeni neydi? 襤in daha ba覺nda b繹yle bir iddia, gerek Sovyetler Birlii ve gerekse d羹nya i癟i s覺n覺f覺 i癟in, hi癟 de inand覺r覺c覺 olamazd覺. Lenin’in yak覺n arkadalar覺na kar覺 b繹yle bir su癟lama “zamanlama” bak覺mdan uygunsuz d羹erdi. nce, eski Boleviklere kar覺 psikolojik bir tepki ortam覺n覺 haz覺rlamak gerekiyordu. Bu y羹zden ilk yarg覺lamalar “iktidar h覺rs覺” temas覺 ile s覺n覺rl覺 tutuldu. B繹ylece, 繹nce eski Boleviklerin itibarlar覺 k覺r覺lacak, “yarg覺lanma”lar覺 i癟in “hakl覺” ve “繹l癟羹l羹” bir gerek癟e bulunmu olacakt覺. 襤kinci aamada “kapitalizmi geri getirmek”le su癟lanabilirlerdi. Y覺覺nlar Stalin b羹rokrasisi hakk覺nda ne d羹羹n羹rlerse d羹羹ns羹nler, en duyarl覺 olduklar覺 konular覺n ba覺nda, 羹retim ara癟lar覺n覺n kollektif m羹lkiyeti geliyordu ve Ekim devriminin kazan覺mlar覺 mutlaka korunmal覺yd覺. Bu y羹zden san覺k sandalyesinde oturan eski Bolevikler, ama癟lar覺n覺n “kapitalizmi geri getirmek” olduunu “itiraf” etmeliydiler. “Kapitalizmi geri getirmek” i癟in bavurulacak ara癟 da, yabanc覺 emperyalist g羹癟ler olarak belirlendikten sonra, mizansen tamamlanm覺 oldu. Art覺k devrim tarihi yeniden yaz覺labilirdi.

“Yarg覺lamalar”da 羹癟 temel y繹ntem 羹zerinde duruldu: ter繹r, sabotaj ve casusluk. 襤ddianameye g繹re muhalefet, bata Stalin olmak 羹zere parti y繹neticilerine suikastlar d羹zenleyerek, onlar覺 ortadan kald覺rmay覺 planl覺yordu. Bu konuda bir tek delil bile ileri s羹r羹lemedi. En b羹y羹k dayanak noktas覺 ve “deliller”, biraz ileride 羹zerinde duraca覺m覺z 羹nl羹 “itiraflar”d覺r.

1937’deki durumalarda yeni bir iddia daha ortaya at覺ld覺: 羹lkenin ekonomik kaynaklar覺na sabotaj! B繹ylece, maden ve tren kazalar覺ndan, ekonomideki her bozukluktan, kollektif 癟iftliklere kar覺 her direniten sorumlu olan bir d羹man bulundu: Tro癟kizm!

Sovyetler Birlii’nin teknik bilgi, hammadde s覺k覺nt覺s覺, yat覺r覺m problemleri gibi sanayilemede kar覺lat覺覺 objektif zorluklar ve bunun yan覺s覺ra k繹t羹 planlama, i癟i s覺n覺f覺n覺n i癟inde tabakalama, y羹ksek 癟al覺ma temposu, d羹羹k 羹cretler, kalitesi d羹羹k konutlar, uzun kuyruklar gibi 1920’lerde sanayinin geciktirilmesinin yola癟t覺覺 ve b羹rokrasinin g羹癟lendirilmesi i癟in yararlan覺lan subjektif zorluklar, Tro癟kistleri su癟lu 癟覺karmak i癟in zengin bir malzeme kayna覺 olarak kullan覺ld覺.

1938’deki “yarg覺lamalar”da “sabotaj” su癟lamas覺 en g繹zde silahlardan biriydi.

襤ddianameye g繹re, Tro癟kistler sadece ter繹r ve sabotajla yetinmemi, fakat ayn覺 zamanda yabanc覺 devletlerden destek de alm覺lard覺. 覺ld覺ran b羹rokrasinin savc覺s覺, “Tro癟ki’nin ba覺nda bulunduu blokun tamam覺 yabanc覺 casuslardan ve 癟arl覺覺n gizli polislerinden olumaktad覺r” diyerek tarihin en iren癟 iftiralar覺ndan birini yap覺yordu.

Moskova durumalar覺n覺n birincisinde, san覺k sandalyesine oturtulanlara, 1932 y覺l覺ndan beri Gestapo ajanlar覺 olduklar覺 “itiraf” ettirildi. Oysa ki, o tarihte Gestapo diye bir 繹rg羹t hen羹z kurulmam覺t覺. 襤kinci yarg覺lamada, Tro癟ki’nin sadece Alman ajan覺 deil, ayn覺 zamanda Japon gizli servisleri ile de birlikte 癟al覺t覺覺 s繹ylenecekti. Nihayet 1938’deki 羹癟羹nc羹 Moskova durumalar覺nda Polonya ve 襤ngiliz gizli servislerinin de Tro癟kistlerden bilgiler ald覺覺 a癟覺klanacakt覺!

Tro癟ki’nin 襤ngiliz gizli servisleriyle ilikisi olduu yolunda 1938’deki su癟laman覺n temelinde, Stalin’in 襤ngilizlerle ilikilerinin k繹t羹lemesi yatar. 1939’da Stalin Hitler ile pakt yap覺nca, bu kez Tro癟ki’ye 襤ngiliz ajanl覺覺n覺n yan覺s覺ra, Amerikan ajanl覺覺 da yak覺t覺r覺l覺r. 1941’de Almanya ile Sovyetler aras覺nda sava balay覺nca, Tro癟kistler tekrar Alman ajanl覺覺 damgas覺n覺 yerler. 襤kinci D羹nya Sava覺’ndan sonra Amerika ile Sovyetler aras覺ndaki ilikilerin olumsuz olarak gelimesi nedeniyle, D繹rd羹nc羹 Enternasyonal’e y繹neltilen Amerikan ajanl覺覺 su癟lamas覺, g繹receli bir s羹reklilik kazan覺r. Souk savatan sonra, Sovyetlerin Amerika ile ilikileri iyiletiinde, in’le ilikileri bozulur. Ama D繹rd羹nc羹 Enternasyonal in ajanl覺覺 ile su癟lanmaz ve bu kez “ajanlar” ironik olarak yer deitirirler ve inliler Tro癟kist ajanlar olmakla su癟lan覺rlar.

1917 y覺l覺nda Ge癟ici H羹k羹met, Lenin ve Tro癟ki’nin Alman ajanlar覺 olduklar覺 yalan覺n覺 t羹m d羹nyaya yaym覺t覺. Ayn覺 y繹ntemi yirmi y覺l sonra Sovyet b羹rokrasisinin efi Stalin, Ekim Devrimi’nin 繹nderlerinden ve K覺z覺l Ordu’nun kurucusu Leon Tro癟ki’ye kar覺 uyguluyordu. Tam burada 羹nl羹 Nazi eflerinden G繹bels’in s繹zlerini an覺msamamak elde deil: “yalan覺 ne denli b羹y羹k s繹ylerseniz ve s覺k tekrarlarsan覺z, insanlar覺 inand覺rmak o denli kolay olur.”

Herhangi bir nedenle su癟lanan insanlar hakk覺nda, su癟u ispat i癟in delil gereklidir. Peki Moskova durumalar覺nda 繹ne s羹r羹len deliller nelerdi? Hi癟bir maddi delil yoktu. Durumalar覺n hi癟birinde, su癟lamalar覺 hakl覺 癟覺karabilecek tek bir maddi delil ileri s羹r羹lememitir. 襤ddianamelere g繹re, devlet ve parti y繹netimine kar覺 korkun癟 bir komplo haz覺rl覺覺 s繹z konusudur! D繹rt yabanc覺 devletin gizli servisleri de bu komplonun i癟indedir. Ve de bu korkun癟 “komplo”yu y繹neten s羹rg羹ndeki Tro癟ki’dir. Durumalarda s羹rekli olarak san覺klar覺n Tro癟ki’den mektupla direktif ald覺klar覺ndan s繹zedilmi, fakat tek bir mektup bile g繹sterilememitir. Delil olarak g羹ndeme getirilen “mektup”, Tro癟ki’nin 1932 y覺l覺ndaki “Sovyetler Birlii Kom羹nist Partisine Mektup” adl覺 yaz覺s覺d覺r. Tro癟ki bu yaz覺s覺nda partiden, Stalin’i g繹revden uzaklat覺rarak Lenin’in vasiyetini yerine getirmesini talep eder. Menevik savc覺 Viinski’ye g繹re bu talep ter繹rizme 癟ar覺d覺r. Delil bulunamay覺覺 konusunda ise, savc覺 繹yle diyordu: “Bir komplo ile kar覺 kar覺yay覺z. Kar覺m覺zdaki insanlar, bir darbe yapmak i癟in y覺llard覺r 繹rg羹tlenmi olan, bu komplolar覺n覺 gelitirebilmek i癟in faaliyet g繹steren, yabanc覺 faist g羹癟lerle temasa ge癟en komploculard覺r. Bu durumda deliller sorusu nas覺l g羹ndeme getirilebilir?”[9]. Savc覺 Viinsky kendi s繹zleri ile kendini kapana k覺st覺r覺yor. Darbe ger癟ekletirecek boyutta bir komplo haz覺rlanacak ve hi癟bir yaz覺l覺 belge, ya da direktif olmayacak! En s覺k覺, en gizli 繹rg羹t faaliyetinde bile, t羹m yaz覺l覺 belgelerin yok edilebilmesi olanaks覺zd覺r. Bu kadar 癟ok say覺da insan覺n i癟inde olduu iddia edilen komplocu bir 繹rg羹te s覺zamamak olanaks覺zd覺r. Bolevikler Ekim devriminde iktidar覺 ele ge癟irdikten sonra, en gizli sayd覺klar覺 bir y覺覺n belgeyi polis arivlerinde bulunca, olduk癟a a覺rm覺lard覺. Ayn覺 durumun iktidardaki b羹rokrasi a癟覺s覺ndan daha da elverili olduu bu yeni koullarda tekrarlanamamas覺 olanaks覺zd覺r. Hi癟bir yaz覺l覺 delilin ortaya konulamad覺覺 b繹yle bir durumda, savc覺 ve yarg覺癟lar覺n san覺klar覺n doru itiraflarda bulunup bulunmad覺klar覺n覺 incelik ve duyarl覺l覺kla arat覺rmalar覺, en basit hukuk kurallar覺n覺n da bir gereidir. ok say覺da tan覺覺n ifadelerine bavurulmas覺 ve 癟elikili ifadeler g繹r羹ld羹羹nde, 癟apraz sorgulamalar, ya da y羹zletirmeler yap覺lmas覺 akla gelen ilk 繹rneklerdir. Ama bunlar覺n hi癟birisi yap覺lmad覺.

Sovyetler Birlii y覺k覺ld覺ktan sonra a癟覺lan arivlerin ba覺na 羹羹en t羹m arat覺rmac覺, tarih癟i, yazar ve akademisyenler o d繹nemdeki su癟lamalara ilikin hi癟bir delil bulamad覺lar. Tek delil 羹nl羹 itiraflard覺.

1936’daki birinci Moskova durumalar覺nda Smirnov ve Golzman “k覺smi itiraflar”da bulunmutu. Durumada 繹zellikle Smirnov, GPU’nun sorgulama y繹ntemleri ile tamamen ezilmediini g繹sterdi. Su癟lananlardan her birinin “itiraf”” ettii “gizli merkez” su癟lamas覺n覺 kabul etmedi. Hi癟bir “somut ayr覺nt覺” masal覺 da anlatmad覺. Smirnov, Tro癟ki’nin Sovyetler Birlii’ndeki “temsilcisi”, Tro癟kist 繹rg羹t羹n ba覺” olarak sunulmutu. 1933’den beri hapiste olan bir insan, iddia edilen b羹y羹k bir komployu, mahkeme 繹n羹ne 癟覺kar覺ld覺覺 1936’ya kadar yani 羹癟 y覺l hapisten nas覺l y繹netmiti? Sadece bu olgu bile, en s覺radan bir burjuva mahkemesince su癟lanan kiinin lehine deerlendirilecek bir delil 繹zellii ta覺rken, ger癟ekte adaletli olmas覺 gereken bir i癟i devletinin mahkemesinde savc覺 繹yle konuabiliyordu: “Merkezin faaliyetleri 癟ok iyi 繹rg羹tlenmi bir balant覺 teknii sayesinde s羹rd羹r羹lm羹t羹r. rnein Smirnov gibi serbest olmayan kiiler merkezin faaliyetlerinin y繹netimine kat覺lm覺lard覺r. Smirnov 1Ocak 1933’den beri tutukludur. Fakat onun hapisten Tro癟kistlerle iliki kurduunu biliyoruz. Smirnov’un hapiste ifreler arac覺l覺覺yla yoldalar覺yla ilikiler kurduu kefedilmitir.”[10]. S繹z羹 edilen ifrelerden hi癟birisi mahkemede ortaya konmad覺. ifrelere ilikin spek羹lasyonun piyasaya s羹r羹lmesi ile 癟ekilmesi bir olmutur. Asl覺nda Smirnov’un k覺smi “itiraf”覺 tertipte bir terslik yaratt覺. Komplo ile su癟lanarak mahkeme 繹n羹ne 癟覺kar覺lanlar覺n say覺s覺 s覺n覺rl覺yd覺. 羹nk羹 sebatla su癟lamalar覺 red edenler, daha iin ba覺nda ayr覺 tutulmulard覺. Smirnov’u ay覺ramamalar覺n覺n nedeni, onun daha batan en temel san覺k ilan edilmi olmas覺ndan geliyordu. Onun “yar覺m itiraf”覺na raz覺 olmalar覺 gerekiyordu.

Radek de 1937’deki ikinci Moskova durumalar覺ndaki tan覺kl覺覺 s覺ras覺nda, hesapta olmayan konumalar yapm覺t覺. Uyan覺k bir kii, onun su癟lamalar覺 nas覺l boa 癟覺kard覺覺n覺 rahatl覺kla farkedebilirdi.

Krestinski 1938’de, durumalar覺n daha ilk g羹n羹nde iddianamenin okunmas覺ndan sonra “itiraflar”覺n覺 繹yle geri ald覺:

Krestinsky: “Ben su癟lu deilim, Tro癟kist deilim. Salar覺n ve Tro癟kistlerin blokuna hi癟bir zaman 羹ye olmad覺m; b繹yle bir bloun varl覺覺ndan da haberim yoktu. Bana y羹klenen su癟lar覺 da ilemi deilim. Alman gizli servisleri ile hi癟bir ilikim olmad覺.”

Mahkeme Bakan覺: “襤lk sorgudaki itiraf覺n覺z覺 m覺 kastediyorsunuz?”

Krestinsky: “Evet, ilk sorguda itirafta bulunmutum, fakat hi癟bir zaman Tro癟kist olmad覺m.”

Mahkeme Bakan覺: “Casusluk yapt覺覺n覺z ve ter繹rist eylemlere kat覺ld覺覺n覺z yolundaki iddialar覺 kabul ederek, su癟lu olduunuzu a癟覺klayacak m覺s覺n覺z?”

Krestinski: Hi癟bir zaman Tro癟kist olmad覺m. Salar覺n ve Tro癟kistlerin blouna kat覺lmad覺m ve hi癟bir su癟 ilemedim.”[11]

襤lk g羹nk羹 durumada savc覺, dier san覺klar覺n Krestinski’den s繹z etmelerini salayabilmek i癟in bir dizi sorular y繹neltti. Krestinsky, her t羹rl羹 su癟lamay覺 reddederek, 27 Kas覺m 1927 tarihinde Tro癟ki’ye yazd覺覺 bir mektupta onu eletirdiini s繹yledi ve savc覺dan mektubu okumas覺n覺 istedi. B繹yle bir mektup olmad覺覺n覺 s繹yleyen savc覺, ikinci g羹n mektubu ortaya 癟覺kararak, baz覺 pasajlar okudu. Savc覺ya g繹re Krestinsky manevra yap覺yor, parti i癟inde Tro癟kist m羹cadeleyi s羹rd羹rebilmek i癟in Tro癟kizmle kopumu gibi g繹r羹nmeye 癟al覺覺yordu. Durumalar覺n ilk g羹n羹nde sorgu ifadelerini reddeden Krestinsky, ertesi g羹nk羹 durumada iddianameyi kabul ettiini s繹yleyecekti.

Krestinsky: “襤lk sorgudaki itirafar覺m覺n isabetli olduunu kabul ediyorum.”

Viinsky: “D羹nk羹 ifadeniz, mahkemeye kar覺 Tro癟kist bir provakasyon d覺覺nda bir anlam ifade edebilir mi?”

Krestinsky: “D羹n san覺k sandalyesinde oturmamla, iddianameyle ve benim iyi olmayan sal覺k durumumla daha da k繹t羹leen etkilenme nedeniyl,e bir an i癟in kendimi sahte bir utanga癟l覺k duygusu i癟inde hissetttim. Bu y羹zden doruyu s繹yleyecek durumda deildim. ‘Evet su癟luyum’ diyeceim yerde mekanik olarak ‘hay覺r su癟suzum’ diye yan覺t verdim.”

Viinski: “Mekanik olarak m覺?”

Krestinsky: “D羹nya kamuoyuna kar覺 doruyu, yani Sovyet iktidar覺na kar覺 daima Tro癟kist bir m羹cadele s羹rd羹rd羹羹m羹 s繹yleyecek g羹c羹 kendimde bulamad覺m. Kii olarak bana y繹neltilen b羹t羹n a覺r iddialardan su癟lu olduumu ve su癟lar覺m覺 tam olarak itiraf ettiimi mahkemenin zapta ge癟irmesini istiyorum. Ve ihanet sorumluluu ta覺d覺覺m覺 itiraf ediyorum.”[12]

Mahkemenin ilk g羹n羹 olan 2 Mart’la ikinci g羹n羹 olan 3 Mart’覺 balayan gecede Krestinsky’e ne olduunu bilemeyiz, ama rahatl覺kla tahmin edebiliriz!

Buharin’in ve hatta sad覺k Stalinist eski GPU efi Yagoda’n覺n mahkemedeki ifadeleri, Krestinsky ile benzerlikler g繹stermekteydi. rnein Yagoda birtak覺m iddialar覺 reddetti ve hatta Maksim Gorki’nin 繹l羹m nedeni ile ilgili olarak a癟覺klamalarda bulunma eilimi g繹sterdi. Mahkeme bakan覺 derhal durumaya ara verdi ve aradan sonra Yagoda daha fazla konuturulmad覺.

Okuyucunun da g繹rd羹羹 gibi, “itiraf” s繹zc羹羹n羹 bu yaz覺da s羹rekli olarak t覺rnak i癟inde kulland覺k. 襤tiraf ne anlama gelir? Bir kimsenin iledii su癟u a癟覺k癟a kabul etmesi demektir. Eer s繹z konusu olan politik bir davaysa ve yarg覺lanan kii de politik bir bilince sahipse, Moskova durumalar覺ndaki t羹rden “itiraflar” s繹z konusu olamaz. Durumalarda su癟lanan insanlar覺n kiilikleri me癟hul olsayd覺, yaln覺zca “itiraflar” denen ifadelerle var覺labilecek sonu癟, san覺klar覺n politik bilin癟ten yoksun, acemi ve yeteneksiz komploculardan 繹teye bir nitelik ta覺mad覺klar覺 olabilirdi. Oysa ki, san覺k sandalyesine oturtulan insanlar, yirmi ya da otuz y覺ld覺r d羹nyan覺n en gerici d羹zenlerinden birine kar覺 Lenin’le yan yana savam覺, politik m羹cadelede pimi, zengin deneyim sahibi kiilerdir. Aa覺 yukar覺 t羹m san覺klar Ekim devrimine kat覺lm覺, partinin ve devletin 繹nemli yerlerinde g繹revler 羹stlenmiti. Bu 癟aptaki insanlar覺n politik nitelikte bir 繹rg羹tlenmenin sonucunda ortaya 癟覺kabilecek riskleri g繹ze alamayacaklar覺 d羹羹n羹lemez. Politik bir savunma ve meydan okuma yerine, “itiraflar” ad覺 alt覺nda mahkeme zab覺tlar覺na ge癟en ifadeler, bu insanlar覺n kendi 繹z ge癟mileri ve t羹m kiilikleri ile taban tabana z覺tt覺r.

Moskova durumalar覺 t羹r羹nden politik bir davada, b繹yle 羹nl羹 politik kiilerin san覺k sandalyesini, politik bir arena olarak kullanmalar覺ndan baka bir alternatif d羹羹n羹lemez. rnein, eer san覺klar iddia edildii gibi ger癟ekten Stalin’i 繹ld羹rmeyi planlam覺, ya da d羹羹nm羹 olsalard覺, yapacaklar覺 ey, bunun nedenlerini a癟覺klamak olacakt覺. 1922’de Sosyalist Devrimciler Lenin ve Tro癟ki’yi 繹ld羹rmek iddias覺yla mahkeme 繹n羹ne 癟覺kar覺ld覺klar覺nda, niyetlerinin gerek癟elerini a癟覺k se癟ik anlatm覺lard覺. Devlet y繹netimine kar覺 ter繹r kullanman覺n gerekli olduu sonucuna vard覺klar覺n覺 itiraf ederek, politik ama癟lar覺n覺 mahkeme 繹n羹nde savundular. Sadece, planlar覺 ger癟ekleemedii i癟in 羹z羹nt羹 duyduklar覺n覺 s繹ylediler ve ideolojik b羹t羹nl羹klerini korudular. Hamburg ve Gdansk’覺n burjuva mahkemelerinde y覺k覺c覺 faaliyette bulunmaktan yarg覺lanan Tro癟kistler de ayn覺 tavr覺 ald覺lar. Eylemlerinin nedenlerini a癟覺klayarak, d羹羹ncelerini savundular. Politik “itiraf” b繹yle anla覺l覺r, b繹yle deerlendirilir. Ama Moskova durumalar覺nda b繹yle birey olmad覺.

襤llegal m羹cadelede uzun y覺llar覺n deneyimlerine sahip olan eski Bolevikler, sadece ezik bir su癟luluk psikozu i癟inde “itiraflar”da bulunmakla kalmad覺lar, ayn覺 zamanda kendilerini yarg覺layanlar覺n deer yarg覺lar覺n覺 ve terminolojilerini de kulland覺lar. “襤tiraflar” ger癟eklerin dile getirilmesi olarak deil, boyun edirilme, teslim al覺nma olarak alg覺lanmal覺d覺r. Bir癟oklar覺 kendilerini savunman覺n gereksiz olduunu s繹yleyerek avukat istemedikleri gibi, 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺lmalar覺n覺 da istediler.Teslimiyet ve eziklik o denli dehetliydi ki, 繹rnein Piatakov 繹yle diyebiliyordu: “Birka癟 saat sonra bizim hakk覺m覺zda karar vereceksiniz. Burada kar覺n覺zda kendi su癟umun pislii ve eziklii alt覺nday覺m. Hereyden yoksun kalman覺n bor癟luluk duygusu i癟inde partimi kaybettim, ailemi kaybettim, hi癟bir arkada覺m yok, kendimi kaybettim….” [13]

Savc覺 ve bizzat san覺klar, yarg覺lananlar覺 aa覺lama konusunda Rus癟a’daki en a覺r deyimi bulabilmek i癟in bir 癟eit yar覺a girdiler:

Viinski: “1933’de yazd覺覺n覺z yaz覺lar ve bildirilerde partiye sadakatiniz olduu izlenemini vermitiniz. Bunu nas覺l deerlendirmeli? Sahtekarl覺k m覺yd覺?

Kamenev: “Hay覺r sahtekarl覺ktan da k繹t羹.”

Viinski: “襤nan癟s覺zl覺k m覺?”

Kamenev: “Daha k繹t羹.”

Viinski: “Sahtekarl覺ktan, inan癟s覺zl覺ktan daha k繹t羹 olan s繹zc羹羹 siz bulabilirmisiniz? Yoksa ihanet mi?”

Kamenev: Dorusunu siz buldunuz.”[14]

Stalin b羹rokrasisini y覺kmay覺 planlam覺 olsalar bile, eski Boleviklerin mahkeme 繹n羹nde bu t羹r bir davran覺 i癟inde olmalar覺 inan覺lmaz derecede a覺rt覺c覺d覺r. En az覺ndan kendi dillerini ve terminolojilerini kullanmalar覺 gerekirdi. yleyse bu trajik durumun izah覺 nedir? Fiziki ve psikolojik bask覺lara kar覺 b羹y羹k deneyimleri olan bu insanlar neden direnemediler ve d羹zmece “itiraflar”da bulundular?

Buharin’in kuruna dizilmeden 繹nce kar覺s覺na b覺rakt覺覺 mektupla balayarak, bu sorunun yan覺t覺n覺 aramaya 癟al覺al覺m:

“Hayattan ayr覺l覺yorum. Ba覺m覺 , ac覺mas覺z fakat ayn覺 zamanda p覺r覺l p覺r覺l olmas覺 gereken proletaryan覺n baltas覺 繹n羹nde emiyorum. Orta癟a y繹ntemlerine bavurup, muazzam bir g羹癟 ele ge癟irerek planlanm覺 iftiralar 羹reten , c羹retli cehennem makinas覺n覺n 繹n羹nde kendimi 癟aresiz hissediyorum.

 

Dzerzhinski 繹ld羹; eka’n覺n 羹st羹n gelenekleri ge癟miin i癟inde solup gitti. Devrimci d羹羹nce eka’n覺n t羹m eylemlerine y繹n veriyordu: d羹manlara kar覺 adaletli sertlik, devleti hert羹rl羹 kar覺 devrime kar覺 koruyordu. eka b繹yle bir 繹zel g羹ven, 繹zel bir sayg覺, otorite ve kabul g繹rd羹. imdi, NKVD’nin bir 癟ok s繹z羹m ona organlar覺 dejenere olmu b羹rokratlar 繹rg羹t羹d羹r. D羹羹ncesiz, yoz, iyi para alan kimseler, eka’n覺n ge癟mite kaybolan otoritesini, Stalin’in hastal覺kl覺 羹pheciliine (daha fazlas覺n覺 s繹ylemekten korkuyorum) elence salayan bir konum ve isim temin etme iti kak覺覺 i癟in kullanmaktad覺rlar. Kendi yaratt覺klar覺 mide buland覺r覺c覺 masalllarla ayn覺 zamanda kendilerini de mahvettiklerini anl覺yam覺yorlar. Tarih kirli ilerin tan覺klar覺na katlanamaz.

Merkez Komitesi’nin herhangi bir 羹yesi, partinin s覺radan bir 羹yesi bu ‘mucize yaratan’ organlarca temizlenebilir, bir hain, bir d繹nek, bir ajan haline d繹n羹t羹r羹lebilir. Eer Stalin kendisi hakk覺nda 羹phelere d羹ecek olsa , bunun dorulanmas覺 hi癟 gecikmeyecektir.

 

Parti 羹zerinde kas覺rga bulutlar覺 dola覺yor. Benim hi癟 bireyden su癟lu olmayan bir tek ba覺m, binlerce su癟suz balar覺 da aa覺ya 癟ekecektir. Asl覺nda imdi var olmayan bir Buharinist 繹rg羹t羹n yarat覺lmas覺 gerekmektedir. Partiyle bir anlamazl覺覺n g繹lgesi bile yoktur; yedi y覺l 繹nce Sa Muhalefet y覺llar覺nda da yoktu. Ryutin ve Uglanov’un gizli 繹rg羹tleri hakk覺nda da hi癟bir ey bilmiyorum. G繹r羹lerimi Rykov ve Tomski ile birlikte a癟覺k癟a s繹yledim.

 

Onsekiz ya覺mdan beri partideyim. Hayat覺m覺n amac覺, herzaman i癟i s覺n覺f覺n覺n 癟覺karlar覺, sosyalizmin zaferi i癟in savamak olmutur. Song羹nlerde sayg覺deer Pravda, Nikoloay Buharin’in Ekim’in zaferlerini yok etmeyi, kapitalizmi restore etmeyi ama癟lad覺覺 yolunda en iren癟 yalanlar覺 yaymaktad覺r. Bu ei g繹r羹lmemi bir aa覺lamad覺r; bu, halka kar覺 sorumsuzluk i癟inde s繹ylenen 繹yle bir yaland覺r ki, Romanov’un t羹m yaam覺n覺 kapitalizme ve monariye kar覺 m羹cadeleye, proletarya devrimine ula覺lmas覺 i癟in m羹cadeleye harcad覺覺n覺 kefetme gibi aa覺l覺k bir yalanla eittir. Eer sosyalizmi kurma y繹ntemleri konusunda bir kereden fazla yan覺ld覺ysam, gelecek nesiller beni Vladimir 襤lyi癟’ten daha sert yarg覺lamas覺n. 襤lk kez izsiz bir yolda tek bir hedefe doru y羹r羹yorduk. O zamanlar bakayd覺, baka gelenekler vard覺. Pravda’n覺n tart覺ma sayfas覺 vard覺, herkes d羹羹ncesini s繹yl羹yor, yollar覺 ve y繹ntemleri ar覺yor, tart覺覺yor, birlikte oluturuyor ve ilerleniyordu.

 

Gelecek neslin parti 繹nderleri! Sizlere sesleniyorum! Bu dehetli g羹nlerde daha da b羹y羹yen, alevlerle kapl覺 ve partiye nefes ald覺rmayan korkun癟 su癟 bulutlar覺n覺n dalgas覺ndan uzak durmak zorunluluu tarihsel g繹revlerinizin i癟indedir.

B羹t羹n parti 羹yelerine sesleniyorum! Belki de yaam覺m覺n sonu olan u g羹nlerde, bana bulat覺r覺lan iren癟 pislii tarih filtresinin ka癟覺n覺lmaz olarak erge癟 temizleyeceine inan覺yorum. Hi癟bir zaman bir hain olmad覺m; Lenin i癟in teredd羹t etmeden hayat覺m覺 verebilirdim; Kirov’u seviyordum, Stalin’e kar覺 bireye balamad覺m. Parti 繹nderlerinin yeni, gen癟 ve d羹r羹st neslinden, Parti Plenumunda benim mektubumu okumalar覺n覺, beni temize 癟覺karmalar覺n覺, bana partideki eski yerimi vermelerini istiyorum.

unu biliniz ki yoldalar, kom羹nizme doru muzaffer y羹r羹y羹te ta覺yaca覺n覺z sanca覺n 羹zerinde benim de bir damla kan覺m vard覺r. N.Buharin.” [15]

Bu mektupta olduk癟a ezik ama d羹zmece bir itirafa imza atan bir Buharin’i bulmak olanaks覺z. Sorgulamalarda bask覺 y繹ntemlerinin kullan覺ld覺覺 tart覺ma g繹t羹rmez, ancak “itiraflar”覺 sadece ikence zoruyla al覺nan ifadelere indirgemek, son derece basit bir yakla覺m olur. Fiziki bask覺 y繹ntemleri, y繹netici durumdaki Boleviklerden 癟ok, tabandaki “s覺radan” insanlara uygulanan bir y繹ntemdi.”襤tiraf” elde etmek i癟in psikolojik bask覺lar覺n yan覺s覺ra, bir癟ok durumlarda rehin alma y繹ntemine de bavuruluyordu. 30 Mart 1935 tarihinde Sovyet yasalar覺nda yap覺lan deiiklie g繹re san覺k aileleri tutuklanabilecei gibi, yurt d覺覺na ka癟an san覺klar覺n ailelerine, eer san覺k ordu mensubuysa on y覺l hapis, sivilse yedi y覺l s羹rg羹n cezas覺 verilebilecekti. 7 Nisan 1935’de 癟覺kar覺lan bir yasayla da 繹l羹m cezas覺, 12 ya覺ndaki 癟ocuklara kadar geniletiliyordu. Bu yasalardan “itiraflar” elde etmek i癟in azami derecede yararlan覺ld覺.

Bunun yan覺s覺ra eski Bolevikler’in derin dayan覺ma ve birlik ruhu sonuna kadar kullan覺ld覺: “eer ‘itiraf’ etmezsen ya da ‘itiraf’覺n覺 geri al覺rsan, san覺k sandalyesinde oturan 30 y覺ll覺k arkada ve yoldalar覺n b羹y羹k darbe yer. Onlarla dayan覺ma i癟inde olmak ve daha hafif cezalara 癟arpt覺r覺lmalar覺n覺 istiyorsan cezay覺 payla!. Partinin 癟覺karlar覺 senin can覺ndan daha m覺 繹nemsiz? Partiye bal覺ysan senden istenen hereye evet demen gerekir.” Bu t羹rden bir psikolojik taarruz, s覺n覺f d羹man覺n覺n en a覺r fiziki ikencesinden daha etkili bir silaht覺r.

 

Sorgulamalar ne kadar ustaca planlanm覺 da olsa, Bolevizmin Sovyetler’deki beynini yaln覺zca bu y繹ntemlerle ezmek m羹mk羹n olamazd覺. Durumalar覺n ve “itiraflar”覺n ger癟ek nedenlerini anlayabilmek i癟in, o d繹nemin politik ilikilerine y繹nelmek gerekmektedir.

Balarda da vurgulad覺覺m覺z gibi, gen癟 Sovyet devletine musallat olan b羹rokrasi, parti i癟inde de mevzilenmekte gecikmedi. B羹rokrasi 1930’larda parti 羹zerindeki egemenliini tart覺mas覺z kurmutu. B羹rokrasi Sovyet toplumu 羹zerinde egemenliini kurarken, Marksist teoriyi darmada覺n etmi, Marksizmi kopuk ve par癟alara ayr覺lm覺 elemanlar haline getirmiti. Da覺t覺lan teori, basitletirilmi ve ilkelletirilmi bi癟imde bir araya topland覺. Eer bir benzetme yapacak olursak, Marksizm, 襤ngilizce’de puzzle denen par癟a toplama oyunundaki kaybolan baz覺 par癟alar覺n yerine, uymayan baka par癟alar覺n ite kaka sokulup s覺k覺t覺r覺larak asl覺na uymayan, ama benzeyen yeni bir bi癟im ortaya 癟覺kar覺lmas覺na indirgendi. Terminolojideki suland覺rmalar, marksist ideolojinin reel politikaya uydurulmas覺 i癟in bi癟imsizletirilmesi ve dejenerasyonu, sadece Sovyetler Birlii’ne 繹zg羹 deil, Komintern arac覺l覺覺yla d羹nya i癟i hareketine bulat覺r覺lan ideolojik mikroplard覺. Kominterne bal覺 partilerde ise, Sovyetlerdeki teorik-pratik “orijinallikler” daha minyat羹r ve karikat羹rize haliyle sahneleniyordu. 1930 y覺llar覺nda Stalinist partilere giren binlerce gen癟 kom羹nist i癟inden bu vulger Marksist teori-pratie uyum salayamayan en iyi unsurlar k覺sa s羹rede d覺ar覺 p羹sk羹rt羹ld羹ler. Sovyetler’deki p羹sk羹rtme ise, vahice yaand覺.

B羹rokratik 癟羹r羹me i癟indeki cihaza kar覺 potansiyel olarak bir alternatif, ya da tehlike oluturabilecek onbinlerce kom羹nistin yaamlar覺n覺 yitirdiini, ya da 癟al覺ma kamplar覺na s羹r羹ld羹klerini yazm覺t覺k. Muhalefet hareketlerinin 繹nde gelen temsilcileri, eletirilerini yumuatarak, uzlamac覺 bir yolla parti ilikilerini doru bir raya sokabileceklerini sanm覺lard覺. Bu dev b羹rokratik cihaz覺n kar覺s覺nda deil, i癟inde bar覺癟覺l bir konumda bulunman覺n mant覺覺, boyun eme ve teslimiyetle sonu癟land覺.

Daha 1930lara gelmeden, s羹rekli hakaret ve aa覺lama ile balayan psikolojik ter繹r羹n etkisini k羹癟羹msememek gerekir. B羹y羹k yazma yetenei olan Radek seviyesiz bir polemik makalecisi oldu.Pravda‘n覺n 1934 y覺l覺ndaki ilk say覺s覺nda 繹yle yazabiliyordu. “Stalin’e 羹kran bor癟luyuz. Eer biz, yani muhalefet Frans覺z devrimi zaman覺nda yaasayd覺k, 癟oktan kellelerimizi kaybetmitik.”[16] Buharin, kendinde art覺k kalemini tutacak g羹癟 bulamad覺. Bir zamanlar Sol Muhalefet’in en 繹nde gelen teorisyenlerinden olan Rakovski, Zinovyev ve Kamenev’in 1936’daki durumalar覺 s羹rerken, “Ac覺mak Yok” ad覺 alt覺nda Pravda s羹tunlar覺nda 癟覺kan yaz覺s覺nda, san覺klar覺n 繹l羹m cezas覺na 癟arpt覺r覺lmalar覺 gerektiini yazabiliyordu. Herbiri uluslararas覺 癟apta teorisyen olan bu insanlar覺n d羹t羹kleri, ya da d羹羹r羹ld羹kleri bu trajik durumun izah覺 nedir?

 

1920’li y覺llarda Stalinist b羹rokrasi, parti i癟inde yeni bir kurum gelitirdi: “otokritik”. Daha 繹nceleri parti, devrimci politikan覺n oluturulmas覺 i癟in bir forum g繹revini de yerine getiriyordu. D羹羹nceleri s繹z, ya da yaz覺yla a癟覺klama ve eilim oluturma 繹zg羹rl羹羹 vard覺. Herhangi bir konu g羹ndeme geldiinde, youn bir tart覺ma ortam覺na girilir ve deiik gruplar deiik 繹nerilerin aray覺覺 i癟ine girerlerdi. Devrimin uzun vadeli sorunlar覺n覺n 癟繹z羹m羹nde, fraksiyonlar覺n ileyii g繹r羹lebilirdi. Bolevikler’in bizzat kendileri de, parti 癟er癟evesi i癟indeki bir fraksiyondan geliip g羹癟lenen politik bir ak覺md覺. Eilim ve fraksiyonlar oluturma, demokratik merkeziyet癟ilikle b羹t羹nleen a癟覺k bir kurumdu. 1921’de ge癟ici olarak fraksiyonlar覺n yasaklanmas覺, daha sonra partinin b羹rokratlamas覺n覺n arac覺 haline getirildi. Farkl覺 g繹r羹te olan parti 羹yelerinin eilim ya da fraksiyon oluturmalar覺na kar覺 sadece bask覺 tedbirleri gelitirmekle yetinilmedi, fakat ayn覺 zamanda bir yenilik daha getirildi: farkl覺 g繹r羹te olan insanlar hata i癟inde olduklar覺n覺 a癟覺k olarak ilan edeceklerdi. Buna da otokritik ad覺 veriliyordu. Otokritik denen kurum, parti yaam覺n覺n s羹rekli ve kal覺c覺 bir par癟as覺 oldu. Otorkritik‘in kapsam覺, b羹rokrasinin kendi y繹netimini de kucaklayacak derecede geniletildi. 1930’lu y覺llarda otokritik kurumu, 羹st d羹zeydeki kararlardan kaynaklanan siyasi hatalar覺n sorumluluunun alt d羹zeydeki g繹revlilere y羹klendii bir uygulamaya d繹n羹t羹r羹ld羹. Otokritik, muhalefet unsurlar覺n覺 susturmak ve parti y繹netimini de kendi siyasetinin sorumluluundan kurtarmak i癟in ei bulunmaz bir disiplin arac覺 oldu.

Eski Bolevikler partide kalabilmek i癟in bu disiplin arac覺n覺n 繹n羹nde boyun ediler ve “otokritik” yapt覺lar. T羹m yaamlar覺 parti 癟at覺s覺 alt覺nda ge癟en bu insanlar, partiyi kaybetmemek i癟in hert羹rl羹 fedakarl覺覺 yapmaya haz覺rlard覺.

Parti 羹yeleri partinin yan覺lmazl覺覺na inand覺r覺ld覺lar. Parti hereyin dorusunu bilirdi, partiden hi癟birey gizlenmezdi. Tanr覺 繹n羹nde nas覺l herey itiraf edilirse, parti 繹n羹nde de herey a癟覺klanmal覺yd覺. Parti i癟in herey g繹ze al覺nmal覺, partinin ve partiyle 繹zdeletirilen devletin 癟覺karlar覺 i癟in herey yap覺lmal覺yd覺.

Yapt覺klar覺 “otorkritik”lerle belki de fark覺nda olmayarak Stalinist b羹rokrasiye teslim oldular. Bu teslimiyet bi癟imsel olarak partide kalmalar覺na, ya da partiye geri d繹nmelerine yard覺mc覺 oldu. Ama o d繹nemde yap覺lan otokritikler , ayn覺 zamanda daha sonraki itiraflar‘覺n tohumlar覺n覺 da i癟inde ta覺yordu. 1920’lerin sonlar覺ndaki itiraflar’覺n ad覺 otokritik‘di.

Bir zamanlar覺n muhalefet s繹zc羹leri olan eski Bolevikler’in otokritik yaparak Stalinist b羹rokrasiye teslim olmalar覺, hepsinin kiiliklerinde derin yaralar a癟m覺t覺r. San覺k sandalyesine oturtulduklar覺nda hepsinde ortak olan yan, direni g羹c羹n羹 t羹ketmi olmak, ezilmilik ve y覺k覺nt覺yd覺. 襤nsanlar覺 tecrit etmek, ya da yok etmek yeterli deildi. Bu insanlar覺n kiilikleri ezilmeli, bunlar aa覺lanmal覺, kendilerini halk d羹manlar覺 olarak ilan etmeleri salanmal覺 ve ilemedikleri su癟 ve yapmad覺klar覺 gizli faaliyetleri itiraf etmeye zorlanmal覺yd覺lar. Legal soruturma y繹ntemleri t覺kand覺覺nda,bizzat Stalin’in 1937’de a癟覺klad覺覺, fiziki etki y繹ntemlerine bavurulmal覺yd覺. Boyun emeyen ger癟ek muhalifler ise, kamplarda ve zindanlarda katledildi.

襤ddianamelerin s羹rekli olarak bir “yarg覺lama”dan bir sonrakine doru aama aama gelitirilmesi bir rastlant覺 deildir.

1935 y覺l覺nda Zinovyev ve Kamenev Kirov’un 繹ld羹r羹lmesindeki manevi sorumluluu 羹stlenmekle ie balad覺lar. B繹ylece ilk soyut itiraf elde edilmi oldu .

Daha 繹nce yapmak zorunda b覺rak覺ld覺klar覺 otokritik d羹羹n羹l羹rse, yeni ad覺m pek zor bir gelime say覺lmaz. Verdikleri 繹d羹nlerin gerek癟elerini kendi i癟lerinde bulmulard覺:

羹lkedeki huzursuzluk ve memnuniyetsizlikten en az覺ndan kendileri de sorumlu deilller miydi? Kendi sendemeleri y羹z羹nden, partinin monolitik yap覺s覺n覺 zedelememeler miydi? imdi yarg覺 繹n羹nde, partinin ve devletin otoritesini g羹癟lendirmek gerekmiyor muydu? Bu mant覺k silsilesi i癟inde moral sorumluluu y羹klendiler. Bir sonraki ad覺m birbu癟uk y覺l sonra at覺ld覺. Bu kez Kirov cinayetini dorudan 羹stlendikleri gibi, deiik muhalefet merkezleriyle birlikte parti y繹netimine kar覺 suikast planlad覺klar覺n覺 “itiraf” edeceklerdi. Bu ad覺m覺n 癟ok daha zor at覺lm覺 olmas覺 gerekir. Ancak 癟ok zorlu bir ikna ura覺s覺, parti 癟覺karlar覺na ve parti disiplinine uyma 癟ar覺s覺, onlar覺 bu noktaya kadar 癟ekebilirdi.

Onlardaki derin aa覺lanma duygular覺n覺 tahmin etmek pek zor olmasa gerek. Art覺k 羹lkenin b羹rokrasi egemenlii olmadan, halk覺n kendi 繹zy繹netim organlar覺yla y繹netebilme olanaklar覺n覺n var olabileceini d羹羹nemezlerdi. B繹yle bir ad覺m 羹lkenin zay覺flamas覺 anlam覺na gelirdi! Huzursuzluu, zorla kollektietirmenin yaratt覺覺 derin memnuniyetsizlii biliyorlard覺. Ama onlar覺n d羹羹nce sistemine g繹re, hangi gerek癟elerle olursa olsun devletin zay覺f d羹羹r羹lmesine yola癟abilecek olan d羹羹nce ve tav覺rlar, kulaklar覺n ayaklanmas覺na ve kapitalizmin diriliine neden olmaz m覺yd覺? Devletin zay覺f d羹mesi sonucunda ortaya 癟覺kabilecek kaos ve kar覺覺kl覺k, yabanc覺 igaline yol a癟maz m覺yd覺? Eer partinin ve devletin 癟覺karlar覺 繹n planda gelecekse, kendilerini feda etmek pahas覺na da olsa, “itiraflar”da bulunmak onlar覺n g繹revi deil miydi? Mahkemelerde su癟lamalar覺 reddederlerse, partinin ve devletin otoritesi sars覺lm覺 olmayacak m覺yd覺? “襤tiraf” etmemek kar覺-devrimcilik say覺lmaz m覺yd覺? Yaamlar覺n覺 sosyalizme adam覺lard覺, imdi kendilerinden son bir fedakarl覺k bekleniyordu: Parti’ye ve devlete yard覺mc覺 olmak i癟in “itiraf”da bulunmalar覺! Stalinist b羹rokrasinin engizisyon organlar覺, istedii “itiraflar”覺 elde etmekte son derece baar覺l覺 oldu.

Nitekim, 1938’de yarg覺lanan Krestinsky, bu mant覺k y繹ntemini sonunda benimseyerek 繹yle demiti:

Kendimin su癟lu olduunu itiraf etmeyi reddetmemin, objektif olarak kar覺-devrimci bir ad覺m atmak olduunu itiraf ediyorum.”[17]

 

Eski Japon toplumlar覺nda imparator i癟in harakiri denen intihar kurumunun bir benzerine, 1930’lar覺n Sovyetler’inde yeni ve orijinal bir i癟erik kazand覺r覺ld覺. 襤tiraflar ayn覺 zamanda bir entellekt羹el harakiri anlam覺na geliyordu.

Ama unu da sormak gerekiyor: bu kadar 癟ok say覺da 羹nl羹 devrimci, y繹netici, en 羹st d羹zeydeki askeri komutanlar, sanat癟覺lar, yazarlar, bilim adamlar覺, say覺lar覺 y羹zbinleri ge癟en parti 羹yeleri, b繹yle bir beinci kolu oluturabilmilerse, o 羹lkede yaayan milyonlarca insan覺n hangi ruhsal ve ahlaki konumdad覺r? Eer bunlar覺n hepsi batan aa覺 uydurmaysa, o toplumdaki ilikiler, d羹zen, y繹netim tepeden t覺rnaa 癟羹r羹m羹 deil midir? Evet 癟羹r羹m羹t羹r. 1936 y覺l覺nda Buharinin tutuklanmadan 繹nceki merkez komitesi toplant覺 zab覺tlar覺na bak覺ld覺覺nda, sarfedilen s繹zler ve konumalar覺n d羹zeyi bir kom羹nist partisinin y繹netici kadrolar覺 aras覺ndaki tart覺madan 癟ok, mafya i癟indeki bir hesaplamay覺 and覺r覺yor. lkedeki yozluun ve 癟羹r羹m羹l羹羹n boyutlar覺n覺 g繹zler 繹n羹ne seriyor.

Buharin 23 ubat 1937’de Merkez Komitesi 繹n羹nde yapt覺覺 son konumada intihardan s繹z ederek, bunun partiye zarar verebileceini, o y羹zden de a癟l覺k grevine balamak istediini s繹yledii g繹r羹melerin gidiat覺n覺 ibretle izlemek gerekiyor.

“Voroilov: Buharin samimi ve d羹r羹st bir insand覺r, ama ben Buharin i癟in Tomsky ve Rikov’dan fazla korkuyorum. Neden Buharin i癟in korkuyorum? 羹nk羹 o yumuak y羹rekli bir insand覺r. Bu iyi mi yoksa k繹t羹 m羹 bilmiyorum, ancak bug羹nk羹 durumda b繹yle yumuak y羹reklilie gerek yoktur. Politik konularda yumuak kalplilik k繹t羹 bir yard覺mc覺 ve dan覺mand覺r. Bu yumuak kalplilik sadece o kiiye deil, fakat ayn覺 zamanda parti davas覺na da zarar verir. Buharin ise 癟ok yumuak y羹rekli bir kiidir…..

Buharin: Kendimi 繹ld羹rmeyeceim 癟羹nk羹 o zaman halk bunu partiye zarar vermek i癟in yapt覺覺m覺 s繹yleyecektir. Bir hastal覺k nedeniyle 繹l羹rsem bundan ne gibi bir kayb覺n覺z olur? (g羹l羹meler)

Sesler: Santajc覺!

Voroilov: Seni al癟ak! Kes sesini! Na adilik! B繹yle konumaya nas覺l c羹ret edebiliyorsun?

Buharin: Fakat anlamal覺s覺n覺z ki, benim i癟in yaamaya devam etmek 癟ok zor.

Stalin: Sanki bizim i癟in kolay m覺?

Voroilov: Duydunuz mu ne diyor: ‘襤ntihar etmeyecegim, ama 繹leceim’?!

Buharin: Sizin i癟in benim hakk覺mda konumak kolay. B羹t羹n bunlardan sonra ne kaybedeceksiniz? Bak覺n, eer ben bir sabat繹rsem, erefsizsem neden hayatta kalmam覺 istiyorsunuz? Hi癟bir konuda bir iddiam yok. Sadece kafamdaki d羹羹nceleri, neler hissettiimi anlat覺yorum. Eer bir bi癟imde bunun arkas覺ndan baka bir ey gelirse ne isterseniz yap覺n. (G羹l羹meler) Neden g羹l羹yorsunuz? Bunda komik bir ey yok…Ne bug羹n, ne yar覺n, ne de yar覺ndan sonra su癟suz olduum eyleri kabul edemem….yle bir ortam yarat覺ld覺 ki hi癟 kimse insanc覺l duygulara, hislere, g繹zyalar覺na inanm覺yor. (g羹l羹meler) Bir 癟eit delil olma 繹zelliini temsil eden insan duygular覺na ilikin daha 繹nceki a癟覺klamalar -ve bunda utan覺lacak bir ey yoktur- ge癟erliliini ve g羹c羹n羹 kaybetmitir.

Kaganovi癟: Sen ikili oynamay覺 iyi 繹renmisin!

Buharin: Yoldalar, olanlara ilikin olarak unlar覺 s繹yleyeyim…

Klopliankin: Seni hapise atman覺n zaman覺 geldi.

Buharin: Ne?

Klopliankin: Sen 癟ok daha 繹nceleri hapise at覺lmal覺yd覺n.

Buharin: Tamam, beni hapse at覺n. ‘Onu hapse at覺n’ diye hayk覺rmakla benim farkl覺 m覺 konuaca覺m覺 san覺yorsunuz? Hay覺r!”

Stalin: Burada, 繹lmeden, d羹nyadan ayr覺lmadan 繹nce son bir kere daha partiye t羹k羹r羹k atmak, partiyi kand覺rmak i癟in en son, en hilekar ve en kolay y繹ntemlerden birinine bavurulduunu g繹r羹yorsunuz.”[18]

Bu konumalar d羹nyadaki ilk sosyalist devrimi ger癟ekletiren 羹lkenin merkez komitesinde ge癟iyor. Kollektifletirmenin tamamland覺覺, d羹nyan覺n “en demokratik” anayasas覺na kavuulduu, s覺n覺flar覺n ortadan kald覺r覺ld覺覺 ve sosyalist toplumun kurulduunun ilan edildii bir d繹neme ait bu belgeler, sosyalizm ad覺 alt覺ndaki bu cehennemin, Stalinin 繹nderliindeki bir cinayet ebekesi taraf覺ndan y繹netildiinin en a癟覺k kan覺t覺d覺r.

襤nan覺lmas覺 zor olaylar zincirinde traji komik sahneler de yer alabiliyordu. rnein 1937 bahar覺nda 羹nl羹 kompozit繹r Dmitri otakovi癟 NKVD’nin merkezine 癟a覺r覺l覺r. Kendisini sorgulamakla g繹revli olan Zanchevsky, k覺sa bir s繹z al覺veriinden sonra, Sotakovi癟’in o s覺rada tutuklu olan Mareal Tuha癟evski ile ilikilerini 繹renmek ister. “Tuha癟evski’nin evinde politika konutuunuzu ve hatta yolda Stalin’i 繹ld羹rmeyi planlad覺覺n覺z覺 gizlemeyeceksiniz deil mi?” diye sorar. otakovi癟 politika konutuklar覺n覺 kabul etmemeyi s羹rd羹r羹nce, Zanchevski, pekala bug羹n Cumartesi ve imdi gidebilirsin. Fakat sana Pazartesi’ye kadar s羹re tan覺yorum. O g羹ne kadar eksiksiz hereyi hat覺rlayacaks覺n. Stalin’e kar覺 haz覺rlanan ve senin de tan覺k olduun entrikaya ilikin tart覺may覺 b羹t羹n ayr覺nt覺lar覺yla a癟覺klayacaks覺n.” otakovi癟 kabuslu bir hafta sonu ge癟irdikten sonra tutuklanmak i癟in haz覺rl覺kl覺 olarak, Pazartesi sabah覺 NKVD merkezine gelir. Girite ad覺n覺 verip Zanchevski’yi g繹rmeye geldiini bildirince, kendisine Zanchevski’nin o g羹n orada olmad覺覺 s繹ylenir. Hafta sonunda Zanchevskinin bizzat kendisi casusluk su癟lamas覺yla tutklanm覺t覺r.[19]

Neden?

 

 

1930’lu y覺llar覺n ba覺nda Sovyetler Birlii’nde ekonomik, politik ve sosyal bir kriz vard覺. NEP’in vahice tasfiyesi, zorla kollektietirme ve sanayilemedeki uzun gecikme nedeniyle al覺nan iddet tedbirleri, halk y覺覺nlar覺 aras覺nda b羹y羹k bir huzursuzluk yaratm覺t覺. Gen癟 kom羹nistler aras覺nda parti y繹netimine kar覺 memnuniyetsizlik 繹nemli boyutlara ulam覺t覺. Partinin 羹st kademelerinde de benzer huzursuzluklar vard覺. 1932’de partide da覺t覺lan Ryutin Platformu’nda ekonomik reformlar, parti ve devlet cihaz覺n覺n yeniden d羹zenlenmesi talep ediliyor, Stalin’in parti y繹neticisi olarak yetersiz ve yeteneksiz olduu vurgulan覺yordu. Daha 繹nce de s繹ylediimiz gibi, 1934 kongresinde merkez komitesine se癟ilen adaylar aras覺nda Stalin en az oyu alm覺t覺. Kongrenin se癟im komitesi bakan覺 Vertjoci癟’in a癟覺klamas覺na g繹re, 1960 delegeden 270’inin Stalin’e kar覺 oy kullanmas覺 nedeniyle oy pusulalar覺 yok edildi ve Stalin’e kar覺 sadece 羹癟 oy 癟覺kt覺覺 a癟覺kland覺.[20]

Durumalar覺n ve temizliklerin ilk hedefi, kitlelerdeki bu muhalefet eilimlerinin k繹k羹n羹 kaz覺makt覺. Bu konuda u y繹ntem izlenecekti: nce durumalara 癟覺kar覺lan san覺klar 羹lkedeki sorunlar覺n sorumluluunu 羹zerlerine alacaklard覺. 襤tiraflar bunu fazlas覺yla yerine getirdi. Ekonomi politikan覺n planlanmas覺ndan sorumlu olan 羹st d羹zeydeki g繹revlilerden bir ka癟覺 da feda edilirse, iddianame daha inand覺r覺c覺 olacakt覺. rnein 1930’lardaki sanayi at覺l覺m覺n覺n en 繹nde gelen planlay覺c覺lar覺ndan Piatakov’un san覺k sandalyesine oturtulmas覺n覺n nedeni budur.

Ama hereye ramen, inand覺r覺c覺 olmak en bata gelmiyordu. En 繹nemlisi ter繹r yoluyla halk y覺覺nlar覺 aras覺ndaki sosyal balant覺 ve ilikileri parampar癟a etmek, i癟i s覺n覺f覺n覺 atomize etmekti. Toplum o denli derin yaralar ald覺 ki, varl覺覺n覺n son d繹nemlerine kadar Sovyetler Birlii bu yaralar覺 sarabilmi deildi.

Tek ama癟 羹lkedeki huzursuzluu bast覺rmak olsayd覺, temizliklerin a覺rl覺k merkezinin parti ve devlet cihaz覺 d覺覺nda kalm覺 olmas覺 gerekirdi. Beklenmeyen zamanda yeniden geliebilecek olan eski muhalefet merkezleri b羹rokrasi i癟in son dereceli tehlikeli bir potansiyel tehdit tekil ediyordu. 襤te bu y羹zden Stalinizm en b羹y羹k s羹rekli d羹man olarak Tro癟kizmi g繹rd羹. Moskova durumalar覺n覺n en 繹nemli hedeflerinden birisi Tro癟kizmi politik bir hareket olarak ezmek, eski ve yeni t羹m kadrolar覺n覺 fiziken yoketmekti. Bolevik Partisi’nin eski deneyimli kadrolar覺 ve manevi gelenei pratikte fiziken ezildikten sonra, Tro癟kizm Partinin devrimci ge癟mi ve geleneinin temsilcilii gibi bir politik vasiyet g繹revini de objektif olarak y羹klenmi oldu . B羹rokrasi, Avrupa burjuvazisiyle uzlaabileceini ve hatta faizmle bile anlama yapabileceini g繹stermitir. Sadan gelen bu tehlikeleri anlama ve uzlamalarla k覺sa vadeli olarak bertaraf etmek m羹mk羹n olmutur. Fakat soldan gelen tehlikeye kar覺 atekese hi癟bir zaman yanaamazd覺. Potansiyel bir tehlike olan Tro癟kizm, genel huzursuzluun etkisi ve Bolevik kua覺n m羹dahalesiyle pekala ger癟ek bir tehlikeye d繹n羹ebilirdi. On y覺ll覺k bir iftira kampanyas覺na ramen, Sol Muhalefet’in program覺na halk y覺覺nlar覺 aras覺nda belirli bir sempati vard覺. Bu sempatiyi fiili bir politik devrime d繹n羹t羹rebilecek olan g羹癟 partiydi ve onun da devrimci 繹z羹n羹 oluturan unsur muhalefetti. Bu y羹zden muhalefet parti d覺覺na s羹r羹ld羹. Ama bu yeterli deildi. Tro癟kizmin itibar覺n覺 k覺rmak, onu g繹zden d羹羹rmek de gerekiyordu. Bu amaca da Moskova durumalar覺yla var覺ld覺. B羹y羹k kaynaklar ve olanaklar, i癟i s覺n覺f覺 羹zerindeki etkinlik ve denetim de hesaba kat覺l覺rsa, Tro癟kizmin “kapitalizmi geri getirecei ve emperyalist 羹lkeler hesab覺na casusluk yapt覺覺” yolundaki iftiralar覺n etkinlii inkar edilemez. Vahi bir iftira kampanyas覺yla Tro癟kizmin gerek Sovyetler Birlii’nde ve gerekse d覺ar覺da karantinaya al覺nmas覺 baar覺ld覺. Tro癟kizmle en ufak bir temas覺n b羹y羹k riskler ta覺d覺覺 izlenimi sistemlice beyinlere yerletirildi.

Benzer giriimler Komintern i癟inde de yaand覺. Alman Kom羹nist Partisi’nin tarihsel ve ideolojik miras覺 ve gelenei silindi. Rosa Luksemburg Komintern karar覺yla mahkum edildi. Onun geleneinde bal覺 ideolojik ve entellekt羹el parti beyni tasfiye edildi. Ayn覺 uygulamalar Komintern’in b羹t羹n seksiyonlar覺na yay覺ld覺. Eski ve tecr羹beli y繹neticilerin temizlenip yerlerine gen癟 kariyeristlerin, ig羹zarlar覺n ve her k覺l覺a girebilecek g繹revlilerin getirilmesi, nihai hedef olan Komintern’in tasfiyesine doru at覺lan 繹n ad覺mlard覺.

Komintern’in tasfiyesinden daha 繹nce yap覺lan temizlikler uluslararas覺 planda gerekli fonksiyonu yerine getirmiti. Temizliklerle ayn覺 d繹neme rastlayan Halk Cephesi stratejisi, Bat覺 Avrupa ve Amerikan burjuvazisine, Sovyetler Birlii’nin art覺k 1917 y覺llar覺ndaki gibi devrimci bir merkez olmad覺覺n覺 g繹steren anlaml覺 jestlerdi. Nitekim sava覺n hemen ertesinde, gelmi ge癟mi en b羹y羹k anti-kom羹nist burjuva politikac覺lar覺n覺n ba覺nda gelen Churchil’in Stalin’le ilgili olarak Avam kamaras覺nda sarfettii 繹vg羹 dolu s繹zler haf覺zalardad覺r: “Mareal Stalin ve Sovyet liderleri, Bat覺 demokrasileri ile, erefli bir dostluk ve eitlik i癟inde yaamak istiyorlar…Sorumluluklar覺n覺, Sovyet h羹k羹meti gibi salam ekilde yerine getiren bir baka h羹k羹met daha bilmiyorum.”[21] Bu s繹zlerde bir kom羹nist i癟in sanki gurur duyacak birey varm覺 gibi, Stalin’in Sava konumalar覺 adl覺 kitab覺na eklenmesi, bat覺 kapitalizmiyle muhabbete tan覺kl覺k etmektedir

Temizliklerde sadece eski Bolevikler deil, fakat ayn覺 zamanda Stalin savunucular覺 da darbelendi. Bunun nedenleri 羹zerinde durmak gerek. 襤ster burjuva ister i癟i karakterli olsun, devlet cihaz覺n覺n her t羹r羹, belirli s覺n覺rlar i癟inde gelime ve deimeye izin verecek bir ara癟 da bulur. Ama egemen olan ekonomik ve politik ilikilerle b羹y羹k 繹l癟羹de uyum i癟inde olmak zorundad覺r. Sistemi garanti alt覺na alacak, gelimeye, evrime ve dereceli reformlara yola癟acak bir kurum gereklidir. Kapitalist toplumda bu g繹revleri parlamenter rejim yerine getirmektedir. ok partili sistem ve “serbest tart覺ma”, egemen s覺n覺flar覺n kendi gelimeleri i癟in gerekli olan hareket alan覺n覺 da salar. Sovyet tipi bir sistemde, daha geni ve derin bir 繹zg羹rl羹k ortam覺nda bunun kar覺l覺覺 olacak bir fonksiyon gereklidir. Y覺覺nlar覺n 癟覺karlar覺na tabi olacak olan devlet, bask覺c覺 fonksiyonunu kaybedecek, bunun yerine idari fonksiyonlar 繹ne ge癟ecektir. Fakat b羹rokratik Sovyet sisteminde b繹yle bir kurum yoktu. Siyasi iktidar覺 elinde tutan Bonapartist tipi bir rejim, toplumun 羹retim ilikilerinden ba覺ms覺z bir nitelik kazanan bir rejim, b羹rokrasinin y繹netimi alt覺nda geni bir demokrasi kuramaz. B羹rokratikleen bir partide ise, parti 羹yeleri i癟in demokrasi d羹羹n羹lemezdi. Bu durumda sistemin 癟er癟evesi i癟inde deiiklikler ger癟ekletirebilecek iki ara癟 kal覺yordu: entrikalar ve temizlikler. 襤te Stalinizmin gelime ve deiimdeki ara癟lar覺 bunlard覺. Bu sayede, moral a癟覺dan d羹羹k unsurlara cazip gelecek ilikiler ortaya 癟覺kt覺. 1930’lu y覺llarda 繹nemli devlet g繹revleri ve hatta belirli bir d繹nem i癟in reel iktidar Yagoda, Yezhov, Beria gibi seviyesiz kiilerin elinde topland覺. Bu bir rastlant覺 deildi. Egemen ilikilere en kolay uyum salayabilecek unsurlar bunlard覺. Fakat ayn覺 zamanda da bu t羹r ilikiler, genel planda b羹rokrasinin kendi durumunu da sarsabilirdi. Y繹netici durumda olan g繹revliler, kendi balar覺na buyruk davranarak, belirli tertip ve entrikalara bulat覺klar覺nda, devlet cihaz覺 desantralize olma tehlikesiyle kar覺laabilirdi. Bu y羹zden devlet 癟ark覺n覺n aksamadan y羹r羹yebilmesi i癟in belirli aral覺klarla kendini “ar覺nd覺rmas覺” , kendi i癟inde temizlikler yapmas覺 gerekiyordu. Bu konudaki somut bir 繹rnekle bu d繹nemi kapayal覺m: 13 Kas覺m 1938’de Parti Merkez Komitesi ve Halk Komiserleri Konseyi’nin yay覺nlad覺覺 gizli kararname, ceza organlar覺n覺n d羹zenlenmesini emrediyordu. 8 Aral覺k 1938’de de Moskova gazetelerinin arka sayfalar覺nda k羹癟羹k bir haber yay覺nlan覺yordu: “N.E.Yezhov kendi isteiyle 襤癟 襤leri Komiserlii g繹revinden ayr覺lm覺t覺r.” Yezhov’un yeni g繹revi Su Ta覺mac覺l覺覺 Komiserlii idi. K覺sa bir s羹re sonra da Yezhov ortadan kayboldu. Pravda’nn覺n “b羹y羹k 繹rg羹tsel yetenek, 癟elik iradeli proleter devrimcisi” diye takdim ettii Yezhov, 1939’lar覺n balar覺nda tutukland覺, 1940’lar覺n yaz aylar覺nda da kuruna dizildii s繹ylenir. Yezhov’un selefi Yagoda ve halefi Beria’n覺n da ayn覺 ak覺bete urad覺klar覺 d羹羹n羹l羹rse, bu kendini ar覺nd覺rma at覺l覺mlar覺n覺n i癟erii daha iyi anla覺l覺r. Kendini ar覺nd覺rma ve temizleme s羹recine ilerlik ve meruiyet kazand覺ran da itiraflar kurumudur.

 

 

Sonu癟 Yerine

 

Kulland覺覺m覺z her t羹rl羹 kavram覺n ve teorik a癟覺klaman覺n derin anlama sahip olduu 繹zg羹rl羹k癟羹 ve devrimci marksist bir gelenekten geliyoruz

Uzun bir tarihsel d繹nem boyunca Stalinizmin teori ve pratie ile terbiye g繹ren Kom羹nist Partisi 羹yeleri, sempatizanlar覺 ve onlardan ayr覺 da olsa dier sol eilim, 繹rg羹t ve kiiler i癟in yaanan trajediyi kabullenmenin zor geleceini bilmez deiliz.

Neredeyse 羹癟 癟eyrek y羹zy覺l nesilden nesile devredilen resmi ideolojiyle ve daha doru bir deyimle mitolojiyle eitilen ve beslenen beyinlerin, duvar覺n y覺k覺l覺覺ndan yirmi y覺l ge癟mesine ramen, yeni bir a癟覺l覺m, ya da aray覺a gireceklerini bekleyecek kadar safdil deiliz. Ama uras覺 da 癟ok a癟覺k bir ger癟ektir ki, Sovyet sisteminin y覺k覺l覺覺ndan birey 繹renemeyenlerin gelecee ilikin bir perspektif gelitirme olanaklar覺 da yoktur. 1920lerin ortalar覺ndan beri yaanan uursuz sosyalizm deneyimine devrimci bir a癟覺klama getirilmeden, sosyalizmin hi癟bir inan覺rl覺覺 ve g羹venirlii olmayacakt覺r.

襤nsanlar derin bir inan癟la devrimci m羹cadeleye ve kavgaya at覺lmaya kararl覺 olabilirler. rg羹tler kabar覺k 羹ye say覺lar覺na ulaabilir ve hatta uygun koullarda siyasi iktidar覺 bile ele ge癟irebilir. Tek 羹lkenin s覺n覺rlar覺 i癟ine s覺k覺an, ge癟i toplumunun ay覺rdedici 繹zelliklerini bilince 癟覺karamayan, i癟i demokrasisinden yoksun, kad覺n覺n kurtuluunu merkeze yerletirmeyen, bir d羹nya partisi ve devrimi anlay覺覺yla yorulmayan ve bu y羹zden evrensel bir 繹z ta覺mayan bir devrim, devletletirme perspektifinden baka ne getirebilir? 襤nsanl覺覺n kurtuluunu 繹n羹ne koymayan, evrensel bir devrim program覺n覺n par癟as覺 olamayan mahalli bir devrimin kapitalizmin ulat覺覺 d羹zeyin, burjuva ilikilerinin 繹tesine gidebilmesi bile olanaks覺z g繹r羹n羹yor.

Bug羹n insanl覺覺n 癟ektii ac覺lar覺n kayna覺 yeterli say覺da inan癟l覺 devrimci ve 繹rg羹t羹n olmamas覺ndan, ya da eksikliinden kaynaklanm覺yor. Ge癟tiimiz y羹zy覺l t羹m 羹lkelerde inan癟l覺, fedakar y羹zbinlerce devrimcinin kavgas覺na tan覺k oldu. Sosyalizm uruna hayat覺n覺 kaybedenlerin say覺lar覺 milyonlara vard覺.

Ama g羹n羹m羹zde devrimcilerin ezici bir 癟ounluunda varolan metodolojik sefalet, tarihd覺覺 d羹羹nme ve davranma ve hatta anti-entellekt羹elizm hastal覺覺 ileriye doru devrimci s覺癟rama yapabilme kapasitesinin 繹n羹ndeki en b羹y羹k engellerdir.

 

Yirminci y羹zy覺l覺n son yetmi y覺l覺nda, baar覺ya ulaarak, ya da ulamadan yenilgiye urat覺lan b羹t羹n devrimlerin yenilgisinin ard覺nda dorudan, ya da dolayl覺 olarak Sovyet b羹rokrasisinin ve onun sosyalizm ad覺yla insanl覺a bulat覺rd覺覺 Stalinizm vebas覺 vard覺r.

Bu mikroptan ar覺nmak insanl覺a yeni bir kurtulu vadetmenin ve sosyalizmin r繹nesans覺n覺n 繹n koulud覺r.

Yirminci y羹zy覺l覺n geceyar覺s覺, kom羹nizmin gelenei deil, t羹m eylem ve teorisiyle yak覺lmas覺 gereken bir deli g繹mleidir.

 

Ersen Olga癟

 

Ocak2010

 

 

B襤BL襤YOGRAFYA

 

J.Arch Getty and Oleg V.Naumov, The Road to Terror. Stalin and the Self-Destruction of Bolsheviks, 1932-39, New Haven and London, Yale University Press 1999Report Of The Court Proceedings in the case of Trotskite-Zinovyevite Terrorist Centre. 1936, Moscow.

Victor Serge, Memoirs of a Revolutionary, 1963 London.

Ruth Fischer, Stalin and German Communism, Cambridge 1948.

Ken Coates, The Case of Nikolai Bukharin, Great Britain 1978.

Elizabeth Wilson, Shostakovich, A Life Remembered, Princeton 1995

Robert Conquest, The Great Terror, Great Britain 1971.

Anton Antonov Ovseenko, The Time of Stalin, 1981 New York.

Roy Medvedev, Let History Judge, New York, 1973.

Kent-Ake Anderson, L繹gnens Renassans, Fourth International, 7-8 1972.

Paola Spriano, Stalin and The European Communists, Verso, London 1985.

Josip Broz Tito, The Struggle and Dvelopment of the CPY Between the two Wars,

Belgrade 1979.

W. Lerner, Karl Radek: The Last Internationalist, Stanford University Press,

California 1970.

Stephen Cohen, Bukharin and the Bolshevik Revolution, Oksford University Press,1980.

M.M.Drachkovitch and B.Larich, The Comintern:Historical Highlights, New York 1966.

Joel Carmichael, Stalins Masterpiece, London 1976.

Tar覺k Ali, The Stalinist Legacy, Penguin Books 1984.

G.Haupt and Jean J. Marie, Makers of the Russian Revolution:Biografies of Bolshevik

Leaders, Ithaca, N.Y. 1974.

Jean Elleinstein, Stalin Fenomonets Historia, Arbetarkultur, Lund 1977.

Stalin’s Terror of 1937-1938: Political Genocide in the USSR, Vadim Rogovin, Mehring Books 2009.

 

 

 

 

 

 


[1] Bu yaz覺n覺n ilk versiyonu 1998 y覺l覺nda kaleme al覺nm覺t覺. Herhalde aradan ge癟en y覺llar, yaz覺n覺n 繹z羹n羹 eskitmedii i癟in olacak, arkada覺m G羹n Zilelinin istei 羹zerine kimi yerlerini deitirdiim ve eklemeler yapt覺覺m, bu yeni versiyon g羹ndeme geldi. San覺yorum G羹n Zilelinin bu yaz覺y覺 kitab覺na almas覺, Sovyetler Birliinin ve Dou Avrupadaki b羹rokratik diktat繹rl羹klerin y覺k覺l覺覺 ile, kimi kom羹nist ve sol 癟evrelerdeki ak覺nl覺覺n yerini y羹zs羹zl羹e terkederek hi癟 birey olmam覺 gibi siyaset yapma c羹retine kar覺, gen癟 kuaklara bir ibret belgesi sunma gereksinmesi duymas覺ndand覺r.

[2] Jean Elleinstein, The Stalin Phenomenon, Lawrence and Wishart, Londra, 1976, s.149.

[3] J.Stalin, Problems of Leninism,Moscow, 1945. s.157.

[4] Stephen F.Cohen, Bukharin and The Bolschevik Revolution, Oxford University Press, 1980, s.245.

3 Moshe Lewin, Lenins Last Struggle, New York and London, 1968, s. 10

4 Lenin, Collected Works, Vol.33, Moscow, 1976, s.279, 481.

[5] V.I.Lenin, Sochiheniya, cilt 43, s.403, aktaran E.Mandel, Quatrieme Internationale, no.24, Nisan 1987, s.79.

[6] Ruth Fischer, Stalin and German Communism, s436.

[7] Writings of L.Trotsky, 1929, s.60-62, Pathfinder.

[8] J.B.Tito, The Struggle and Development of the CPY Between the Two Wars, s.54.

[9] Moskva Processen, Partisanf繹rlaget, 1971, s.364.

[10] Kent-Ake Anderson, L繹gnens Renassans, Fourth International, 7-8 1972.

[11] Robert Conquest, The Great Terror, s.499, Great Britain 1971.

[12] Kent-Ake Anderson, L繹gnens Renassans, s.83, Fourth International, 7-8 1972.

[13] Report Of The Court Proceedings in the case of Trotskite-Zinovyevite Terrorist Centre, s.116, 1936, Moscow

[14] A.g.y. s.49

[15] Ken Coates, The Case of Nikolai Bukharin, s.76-77, Great Britain 1978.

[16] Roy Medvedev, Let History Judge, s.258, New York, 1973.

[17] Kent-Ake Anderson, L繹gnens Renassans, s.82, Fourth International, 7-8 1972

[18] J.Arch Getty and Oleg V.Naumov, The Road to Terror. Stalin and the Self-Destruction of Bolsheviks, 1932-39, New Haven and London, Yale University Press 1999, s.100, 322, 370, 399.

[19] Elizabeth Wilson, Shostakovich, A Life Remembered, Princeton f995, s. 124-25.

[20] Roy Medvedev, Let History Judge, s.156, New York, 1973.

[21] 6 J.Stalin, War Speeches, s.111, Moskova, 1953.

  • Soru sor

  • YAZI DETAYLARI