Deniz Orada (Emine zkaya)

DNEME SIMAYAN B襤R 68 ROMANI : DEN襤Z ORADA

Emine zkaya
G羹n Zileli, Deniz Orada, Sel Yay覺nc覺l覺k, Kas覺m 1995

G羹n Zileli’nin Sel Yay覺nc覺l覺k’tan 癟覺kan Deniz Orada adl覺 roman覺 san覺r覺m 68 olaylar覺n覺n i癟sel bir g繹zlemle verildii ilk roman oluyor. Bu t羹rde, yak覺n siyasi tarihi konu alan Vedat T羹rkali’nin baar覺l覺 roman覺 Bir G羹n Tek Ba覺na, 1960 Nisan’覺ndaki gen癟lik olaylar覺na ve o d繹nemin siyasi ve toplumsal ortam覺na younla覺yordu ve roman 28 Nisan olaylar覺n覺n b羹y羹k 癟alkant覺lar覺yla sona eriyordu. G羹n Zileli’nin roman覺 ise, adeta tarihi, Vedat T羹rkali’nin b覺rakt覺覺 yerden al覺yor.

Roman, 襤stanbul’a k繹pek havlamalar覺yla inen bir akamla balar. Ama akam h璽l璽 mavidir, deniz gibi. Ba覺na, yamur bulutlar覺 takm覺t覺r. Umutlan覺rs覺n覺z okurken, yar覺n g羹neli bir g羹n olacak diye. Fakat hep uzak bir akamd覺r bu, ne batar, ne 癟覺kar. Umudu, gri g繹lgelerinde gizleyerek. Deniz Orada’y覺 okurken, akam覺n, roman覺n 繹rg羹s羹 i癟inde gelien olaylar覺n esas temas覺n覺 oluturduunu g繹r羹yoruz. 6-7 Eyl羹l’ler, 28 Nisan’lar, 12 Martlar, 12 Eyl羹l’ler ve 襤stanbul’da bir Rum mahallesine inen akam覺n f覺rt覺nal覺 bulutlar覺 boaz覺n kara sular覺n覺 yararak ge癟en bir geminin d羹d羹羹yle par癟alan覺r.

Boaz sular覺nda seyreden o gemide kimler yoktur ki. Toplumun her katman覺ndan aile ve bireylerin yan覺s覺ra o d繹nemin 繹nde gelen siyasi kiiliklerini dorudan doruya kendi adlar覺yla ya da deiik adlarla g繹rmek ya da tan覺mak da m羹mk羹n.

Ankara’ya ise akam, sonbahar覺n bozk覺r souuyla birlikte iner. renci anfilerinden y羹kselen Bolivya, Vietnam, Che Guevera, Ho i Minh ark覺lar覺 bozk覺r覺n r羹zgar覺yla umutsuz taralara, umut bekleyen k繹ylere ula覺r. Roman覺n kahraman覺 Sel’in an覺msad覺覺 gibi “d羹nya k羹癟羹k”t羹r hen羹z: “elimizi uzat覺nca Vietnam’a, Bolivya dalar覺na uzan覺yorduk.”
Bozk覺r akamlar覺n覺n her y覺ld覺z覺 bir umuttur sanki. 襤癟i 襤smet, kahveci akir, temizlik i癟isi Hayrullah, 繹renci Banu, Cemile, J羹lide, farkl覺 kesimlerden de olsa ayn覺 umudun peinden koarlar. Yazar, 12 Mart 繹ncesinin her kesimden bireyleri i癟ine alan toplumsal dalgas覺n覺 ve bu dalgan覺n getirdii gelime ve sonu癟lar覺 roman kahramanlar覺 arac覺l覺覺yla ve i癟sel bir g繹zlemle, aradan uzun y覺llar ge癟mesine ramen uzaktan, ama bir o kadar da yak覺ndan, o g羹nk羹 canl覺l覺覺yla, renkliliiyle ve bir Dev-Gen癟’li ruhuyla anlat覺yor.

Az ya da 癟ok, 繹yle ya da b繹yle toplumu b羹t羹n h羹creleriyle etkileyen bu deiim ruhu, Ege’de kum i癟ilerinin yorgun k羹rek seslerinde, bir filozofa d繹n羹en k繹yl羹 H羹seyin’in d羹羹ncelerinde, Cemile’nin k羹癟羹k y羹reinde esen kas覺rgalarda duyulur. B羹t羹n olaylar, abart覺s覺z, usul usul yaklaan bir akam alacas覺n覺n melodisiyle anlat覺l覺r. Derken ehirlerin uzak g羹mb羹rt羹s羹 k覺rkaya覺n-12 Mart ikencecilerinin 癟izmelerinde susar. Deniz’ler arkalar覺nda sapsar覺 bir gece ve zincir ak覺rt覺lar覺 b覺rakarak y羹r羹r giderler. ark覺daki gibi, hapishanelere g羹ne domuyordur art覺k ama acaba bu bir anl覺k g羹ne tutulmas覺 m覺d覺r? Yazar da 70’li y覺llar覺 suskunlukta b覺rak覺yor. San覺r覺m bu deerlendirmeyi okuyuculara b覺rakmak yerinde olacak.

80’li y覺llarda art覺k umutlar y覺ld覺zlara as覺l覺 deildir. Art覺k sevdalar baka bakad覺r. 襤ll羹zyon bitmitir. K羹癟羹kt羹r, zay覺ft覺r umut, ama hep oradad覺r. Suat’覺n yem att覺覺 g羹vercinlerin kanat 癟覺rp覺覺nda olsa bile. Art覺k sigara dumanl覺 繹renci anfilerinin canl覺 atmosferi, yerini 覺覺kl覺 salonlara b覺rakm覺t覺r. Bu 覺覺kl覺 salonlarda art覺k k繹yl羹 H羹seyin’leri, i癟i 襤smet’leri, Hasan’lar覺 g繹remezsiniz.

G羹n Zileli’nin roman覺, Amerikal覺 kad覺n yazar Marge Piercy’nin 68 kua覺ndan gen癟lerin oluturduu sol bir 繹rg羹t羹n ser羹venini i癟erden bir tan覺kl覺kla anlatan otobiyografik roman覺 Vida’y覺 an覺msatmaktad覺r. Bir farkla, bozgunu Amerikan sol’u 70’li y覺llarda yaar. Yoksa d羹nyay覺 saran duvarlar ayn覺 m覺d覺r? Y覺k覺lmas覺 m羹mk羹n olmayan. Belki de duvarlar y覺k覺ld覺 ve hep, yerine yenileri 繹r羹ld羹.

Emine zkaya
Cumhuriyet Kitap, 14 aral覺k 1995


Email this post Email this post

  • Ask Question

  • YAZI DETAYLARI